LTS: Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân (HĐND) năm 2015 có hiệu lực từ ngày 1-7-2016. Luật ra đời tạo điều kiện thuận lợi cho Quốc hội, HĐND các cấp phát huy vai trò của hoạt động giám sát, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của bộ máy nhà nước... Trong chuyên đề này, chúng tôi đề cập riêng đến những tác động của Luật đối với hoạt động giám sát của HĐND các cấp.
Từ bất cập, vướng mắc
Giám sát là một trong những nhiệm vụ, quyền hạn chính của HĐND nhằm thực hiện vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đảm bảo nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Nhiều cuộc giám sát thường xuyên, đột xuất với những vấn đề "nóng" mà cử tri quan tâm đã được ưu tiên triển khai thực hiện như: Việc thực hiện các chính sách bảo hiểm, xây dựng nông thôn mới, chuyển đổi mục đích sử dụng đất... Thông qua giám sát, HĐND nắm rõ hơn về tình hình thi hành pháp luật của các cơ quan nhà nước, kịp thời kiến nghị các giải pháp thiết thực, hiệu quả để giải quyết nhiều vấn đề quan trọng của địa phương.
Điều này có thể thấy rõ qua kết quả hoạt động của HĐND tỉnh trong nhiệm kỳ 2011-2016. Nhiều nội dung do HĐND tỉnh kiến nghị đã được Ban Thường vụ Tỉnh uỷ xem xét, chỉ đạo cấp uỷ, chính quyền các cấp chấn chỉnh, khắc phục kịp thời. Theo báo cáo của HĐND tỉnh, 5 năm qua, Thường trực HĐND tỉnh, các Ban của HĐND tỉnh đã thực hiện 35 cuộc giám sát chuyên đề và hơn 50 cuộc giám sát thường xuyên, đột xuất. Đối với cấp huyện, cấp xã, công tác giám sát chấp hành chính sách pháp luật đã được HĐND các địa phương triển khai với gần 1.400 cuộc.
Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều đại biểu HĐND, bên cạnh những hiệu quả đã đạt được thì hoạt động giám sát của HĐND vẫn gặp không ít vướng mắc, bất cập. Chẳng hạn như các cuộc giám sát thuộc lĩnh vực mang tính chuyên môn sâu, phạm vi giám sát rộng thường chất lượng không cao do thành viên của các Ban HĐND có trình độ, năng lực và lĩnh vực hoạt động khác nhau. Hơn nữa, một số thành viên các Ban của HĐND là lãnh đạo các cơ quan chuyên môn thuộc UBND tham gia các đoàn giám sát ít nhiều cũng ảnh hưởng đến tính khách quan trong hoạt động giám sát. Công tác phối hợp giữa Thường trực HĐND, các Ban của HĐND tỉnh với các tổ chức chính trị - xã hội, các ban Đảng của Tỉnh uỷ trong hoạt động giám sát còn hạn chế, chưa tận dụng được kết quả giám sát của nhau, dẫn đến một số nội dung trùng lặp, gây khó khăn cho cơ sở.
Ngoài ra, hoạt động giám sát qua chất vấn còn hạn chế, có nhiều đại biểu HĐND còn né tránh, ngại tham gia chất vấn. Việc theo đuổi đến cùng các kiến nghị sau giám sát chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến có những kiến nghị không được cơ quan chấp hành tiếp thu để thực hiện...
| Những điểm đáng chú ý của Luật * Bổ sung các quy định nhằm tăng cường hiệu quả của hoạt động giám sát của Quốc hội - Bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về hiệu quả hoạt động giám sát, đó là: "Giám sát của Quốc hội, HĐND là hoạt động giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước", nhằm làm rõ tính chất giám sát của Quốc hội, HĐND; mối liên hệ giữa hoạt động giám sát của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) và ĐBQH... trong việc bảo đảm hiệu quả của hoạt động giám sát. * Lần đầu tiên Luật có các quy định về hoạt động giám sát của đại biểu HĐND, Tổ đại biểu HĐND. Quy định chi tiết hơn và bổ sung một số quy định về hoạt động giám sát của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND - Bổ sung mục quy định các hoạt động giám sát của đại biểu HĐND, trình tự, thủ tục tiến hành các hoạt động giám sát, cụ thể như: Chất vấn, giám sát văn bản quy phạm pháp luật, giám sát việc thi hành pháp luật tại địa phương, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của công dân; đồng thời, quy định về việc Tổ đại biểu HĐND tổ chức để đại biểu HĐND giám sát việc thi hành pháp luật trên địa bàn đại biểu ứng cử (các điều từ Điều 83 đến Điều 87). * Bổ sung quy định về trách nhiệm điều hoà, phối hợp hoạt động giám sát của Quốc hội, HĐND. Ngoài ra luật còn quy định cụ thể về Hoạt động giám sát của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, hoạt động giám sát của Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội, hoạt động giám sát của đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội PHẠM QUỐC SỸ (Sở Tư pháp) |
Nguyên nhân dẫn đến những tồn tại, hạn chế trên chính là do các quy định của pháp luật liên quan đến hoạt động giám sát chưa thực sự đầy đủ, nằm tản mạn ở nhiều văn bản khác nhau, không thuận lợi cho việc áp dụng và thực hiện, đặc biệt là thiếu các chế tài xử lý đối với việc không thực hiện các kiến nghị sau giám sát để đảm bảo tính khả thi cho hoạt động giám sát. Hoạt động giám sát văn bản pháp luật chưa được thực hiện thường xuyên, chưa có các quy định hướng dẫn cụ thể về các biện pháp hữu hiệu để theo dõi, kiểm tra việc tiếp thu, giải quyết các kiến nghị sau giám sát. Bên cạnh đó, một số hoạt động giám sát của HĐND được triển khai thực hiện trong thực tế đã phát huy hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cuộc sống như giám sát theo chuyên đề, giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri, tổ chức phiên giải trình, chất vấn giữa hai kỳ họp... nhưng lại chưa được ghi nhận trong các quy định của luật.
Đến những tác động từ luật
Theo Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Nguyễn Đức Thành, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 có nhiều quy định về hoạt động giám sát được bổ sung, thống nhất, cụ thể..., góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát. Ngay từ khi luật có hiệu lực, Thường trực HĐND tỉnh đã xây dựng kế hoạch, phân công công việc cho các Ban HĐND, tổ đại biểu HĐND, văn phòng HĐND bám sát chức năng, nhiệm vụ thực hiện; đồng thời, chủ động tiếp cận sự việc ngay từ đầu, xem xét việc giải quyết của cơ quan chức năng có đúng hay không, giám sát việc giải quyết đó chứ không chờ giải quyết xong rồi nghe báo cáo. Với những quy định mới trong Luật, hoạt động giám sát đã "thực chất" hơn, tránh "hình thức". Đơn cử, trước đây, trước kỳ họp các đại biểu HĐND và tổ đại biểu HĐND thường tổ chức tiếp xúc cử tri, ghi nhận ý kiến của cử tri, tập hợp chuyển cho cơ quan chức năng giải quyết và báo cáo Thường trực HĐND trước kỳ họp nhưng theo quy định mới, không chỉ dừng lại ở việc xem xét báo cáo giải quyết của cơ quan chức năng mà Thường trực HĐND phải kiểm tra lại việc giải quyết đó, làm rõ những việc đã được giải quyết, những việc chưa được giải quyết, chưa đạt hiệu quả của các đơn vị, từ đó đưa ra những kiến nghị, giải pháp thiết thực. Hay như trước kia, tổ đại biểu HĐND chưa phát huy được hết vai trò trong giám sát (chủ yếu dừng lại ở việc tập hợp kiến nghị, phản ánh) thì theo quy định mới, khi có kết quả giải quyết của cơ quan chức năng, Thường trực HĐND sẽ yêu cầu tổ đại biểu HĐND tiến hành giám sát, xem xét thực tế kiến nghị đã được giải quyết hay chưa, giải quyết như thế nào, đồng thời Thường trực HĐND cũng trực tiếp đôn đốc và giám sát việc thực hiện công việc của các tổ đại biểu HĐND...
Tuy mới có hiệu lực hơn 1 tháng nhưng tác động to lớn của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND đã được thể hiện rất rõ qua kết quả giải quyết vụ việc liên quan đến kiến nghị của 66 hộ dân trú tại xóm Ba Sào, thôn Đá Trắng, xã Thống Nhất, huyện Hoành Bồ. Hơn 13 năm nay, các hộ dân không thể canh tác, trồng cấy được gì trên 21,7ha đất nông nghiệp do bị ảnh hưởng bởi việc xây dựng đập dâng Đá Trắng. Sự việc đã được các hộ dân kiến nghị nhiều lần lên huyện, tỉnh và đề nghị tỉnh cân đối kinh phí (khoảng 34 tỷ đồng) để GPMB, thu hồi toàn bộ diện tích đất bị ngập úng, tạo điều kiện cho bà con chuyển đổi ngành nghề. Kiến nghị của các hộ dân đã được UBND tỉnh giao huyện Hoành Bồ rà soát thực tế cùng các sở, ngành thống nhất phương án giải quyết. Trên cơ sở đó, UBND tỉnh đã quyết định hỗ trợ các hộ dân có diện tích đất nông nghiệp bị ngập lụt; đồng thời giao UBND huyện Hoành Bồ, Sở NN&PTNT lập đề án cải tạo, phục hồi sản xuất đối với diện tích đất ngập úng trên. Giám sát thực hiện kiến nghị trên được giao cho tổ đại biểu HĐND tỉnh tại huyện Hoành Bồ theo dõi, đôn đốc. Không chỉ chờ tổ đại biểu báo cáo mà trong quá trình giám sát, Thường trực HĐND tỉnh đã trực tiếp tham gia khảo sát tại thực địa, qua đó chỉ rõ những việc đã làm được, những việc chưa làm được của cơ quan chức năng. Đó là việc hỗ trợ cho các hộ bị ảnh hưởng đã hoàn thành, tuy nhiên, với nội dung xây dựng Đề án khắc phục tình trạng ngập úng thì vẫn chưa thực hiện được. Để giải quyết dứt điểm kiến nghị của cử tri, nội dung này đã được đưa ra chất vấn tại kỳ họp thứ 2 HĐND tỉnh khoá XIII và được HĐND tỉnh quyết nghị ban hành Nghị quyết đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo khẩn trương hoàn thành Đề án, phục hồi sản xuất cho nhân dân trong khu vực từ đầu năm 2017.
Quay trở lại xã Thống Nhất, huyện Hoành Bồ vào ngày 18-8 vừa đúng dịp bà con xóm Ba Sào được nhận hỗ trợ, chúng tôi cảm nhận được niềm vui, ánh mắt tràn đầy hy vọng, tin tưởng của những người nông dân lam lũ, chai sạn vì nắng gió. Cử tri Nguyễn Thị Hằng, thôn Đá Trắng, xã Thống Nhất, huyện Hoành Bồ, chia sẻ: "Bà con phấn khởi trước sự quan tâm của tỉnh, kiến nghị của bà con đã được các cấp, ngành vào cuộc, đặc biệt là sự tích cực trong giám sát giải quyết của HĐND tỉnh đối với UBND tỉnh và các sở, ngành, đơn vị liên quan. Kiến nghị của nhân dân đã được xem xét, giải quyết đến cùng".
Thanh Hoa
| * Chánh Thanh tra tỉnh Lê Văn Ánh: Để nâng cao chất lượng và hiệu quả giám sát của HĐND, cần phải coi trọng công tác kiểm tra, giám sát của Thường trực và các ban của HĐND. Cần có sự phân công hợp lý cho các ban trong công tác giám sát, tiếp công dân nhằm đảm bảo việc thi hành các văn bản quy phạm pháp luật và nghị quyết của HĐND được thực hiện nghiêm chỉnh, góp phần tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc cho cơ sở; khuyến khích cơ sở phát huy những mặt tốt và chỉ ra được những sai sót cần kịp thời sửa chữa. Nên có sự phối hợp giữa Thường trực, các ban của HĐND, Uỷ ban MTTQ và một số cơ quan hữu quan. Khi tiến hành giám sát, tuỳ theo chuyên đề có thể giám sát tại cơ quan tổng hợp trước, sau đó đi sâu từng đơn vị, từng địa phương cụ thể hoặc ngược lại..., từ đó kiến nghị các giải pháp thiết thực, đảm bảo hiệu quả hoạt động của HĐND, tránh hình thức. * Phó Giám đốc Sở Tư pháp Nguyễn Chính Nghĩa: Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND lần đầu tiên quy định Tổ đại biểu HĐND cũng là chủ thể trong hoạt động giám sát. Như vậy, căn cứ nhiệm vụ, quyền hạn theo luật định, Tổ đại biểu HĐND cần chủ động, sáng tạo và trách nhiệm trong hoạt động giám sát; thường xuyên chọn vấn đề và nội dung để giám sát; phát huy trách nhiệm của đại biểu HĐND trong hoạt động giám sát, như: Nghiên cứu tài liệu, khảo sát thực tế, đóng góp ý kiến, chất vấn... Qua đó, nâng cao năng lực dự báo tình hình, sâu sát thực tiễn, lắng nghe tâm tư nguyện vọng, ý kiến của cử tri để thu thập thông tin, xử lý thông tin về những vấn đề cần thiết giám sát, giải quyết có hiệu quả những vấn đề bức xúc, thời sự được đa số cử tri và nhân dân quan tâm. * Phó Chủ tịch UBND huyện Ba Chẽ Nguyễn Công Quyền: Luật có hiệu lực sẽ giúp nâng cao chất lượng giám sát của HĐND khoá mới, nhất là nội dung về hoạt động lập pháp, xử lý và giám sát các vấn đề quan trọng của địa phương; từ đó, góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong cơ chế, chính sách và quản lý điều hành kinh tế - xã hội, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Để Luật đi vào thực tế, huyện Ba Chẽ đã tăng cường lực lượng chuyên trách, bổ sung 2 chuyên viên tại Ban Kinh tế - Xã hội và Ban Pháp chế của HĐND huyện. UBND huyện cũng tích cực thực hiện các nội dung trong phạm vi, thống nhất với Thường trực HĐND để giải quyết những phát sinh trong quá trình giám sát, kịp thời báo cáo với HĐND huyện tại kỳ họp cuối năm 2016. * Phó Chủ tịch HĐND xã Tiên Lãng (huyện Tiên Yên) Vi Thị Tuyết: Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND ra đời đã tăng cường hiệu quả giám sát và cụ thể hoá thẩm quyền giám sát của Quốc hội và HĐND. Đối với HĐND xã, các chương trình giám sát trong năm đều được chọn từ những vấn đề đang gây bức xúc trong công tác quản lý, điều hành cũng như trong đời sống nhân dân. Theo đó, bên cạnh giám sát của Thường trực, các ban HĐND cũng đẩy mạnh giám sát theo những chuyên đề riêng. Thông qua các chuyên đề, HĐND đánh giá những điểm tích cực, điểm mới, cách làm có hiệu quả; đồng thời chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong từng hoạt động, lĩnh vực. Đây là một trong những nội dung được HĐND đặc biệt quan tâm, giúp cho cơ quan nhà nước có cái nhìn toàn diện về thực tế tình hình kinh tế, xã hội ở cơ sở, tránh việc phụ thuộc nhiều vào văn bản, báo cáo. * Chị Lộc Thị Bình, tổ 49, khu 6A, phường Hà Phong, TP Hạ Long: Luật ra đời đã phần nào thể hiện quyền lực của nhân dân trong các hoạt động giám sát, đặc biệt với các vấn đề mà cử tri quan tâm, nhất là các vấn đề khiếu nại, tố cáo. Qua đó, góp phần thể hiện sự công tâm, nâng cao uy tín của Quốc hội và HĐND trong quần chúng nhân dân. Tôi hy vọng, trong thời gian tới, Quốc hội và HĐND sẽ phát huy hết vai trò và quyền hạn của mình theo quy định của Luật. Thông qua hoạt động giám sát, Quốc hội và HĐND sẽ giải quyết các vấn đề còn tồn đọng, không chỉ tăng cường hiệu quả giám sát, mà còn nâng cao năng lực làm việc của các cơ quan hành chính. Thanh Hoa - Hoàng Quỳnh (thực hiện) |
