Từ những người thợ lái xe, thợ cơ khí, thợ lò, thợ điện... trong các công trường, xí nghiệp của ngành Than, rất nhiều trong số họ đã trở thành những văn nghệ sĩ tên tuổi của cả nước và trong hoạt động nghệ thuật quần chúng của Quảng Ninh, của ngành Than.
Văn nghệ ngành Than ngày càng tiến dần tới chuyên nghiệp hơn.
Từ cái nôi ngành Than trở thành văn nghệ sĩ, phải trân trọng kể đến đầu tiên, đó là cố nhà văn Võ Huy Tâm. Ông là nhà văn công nhân đầu tiên đã đóng góp vào kho tàng văn chương Việt Nam những tác phẩm viết về người thợ mỏ được đông đảo bạn đọc yêu thích. Tiểu thuyết Vùng mỏ là tác phẩm được cả nước biết đến, với tác phẩm này ông đã được giải thưởng Văn nghệ toàn quốc năm 1952. Vùng mỏ đã giải phóng, 3/4 thế kỷ sau bối cảnh trong truyện ngắn Chiếc cán búa mà hôm nay đọc lại, bạn đọc vẫn còn hình dung rõ mồn một bối cảnh bức bối, ngột ngạt của vùng than một thời gông xiềng, vẫn thấy ngạt thở bởi không khí mất tự do và bị đè nén, áp bức, bóc lột, vẫn run lên căm giận bọn chủ mỏ và tay sai... Đó là cái tài của nhà văn đã từng sống, làm việc, lăn lộn với những người công nhân mỏ. Với những sáng tác văn học giàu tính hiện thực của mình, năm 2001, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học.
Thuộc vào lớp nhà văn đi sau, bạn đọc biết đến Võ Khắc Nghiêm từng là cơ điện trưởng công trường Bắc Cọc Sáu, với tiểu thuyết Mảnh đời của Huệ, người công nhân nhà máy cơ khí Cẩm Phả Tô Ngọc Hiến với truyện ngắn Người kiểm tu, rồi nhà văn Sỹ Hồng, nhiều năm ở mỏ Hà Tu, nhà văn Nguyễn Sơn Hà, cán bộ cơ điện mỏ Cọc Sáu, Hoàng Văn Lương, công nhân cơ khí xưởng sửa chữa Đoàn xe Đèo Nai, là người thợ cầm bút đến khi mất vẫn say sưa với nghề mỏ, với văn thơ. Rồi hàng loạt các cây bút khác như Đào Ngọc Vĩnh, Lương Vĩnh Phúc, Ngô Xuân Hội, Nguyễn Ngọc Sính, Nguyễn Thị Xuân. Trần Ngọc Tảo, Trần Tâm, Trần Đình Nhân, Hoàng Tuấn Dương, Trần Ngọc Dương, Lê Xuân Nguyện, Vũ Thảo Ngọc...
Sau văn học là mỹ thuật, những người công nhân trưởng thành trong mỹ thuật cũng rất nhiều, lên tới hàng trăm, trong đó có nhiều những họa sĩ, nhà điêu khắc có tên tuổi, như Hoàng Ngọc Châu, Phạm Phi Châu, Lê Vân Hải, Nguyễn Hoàng, Ngô Phương Cúc, Ngô Văn Túc, Bùi Đình Lan, Hoàng Ngọc Giám, Đinh Sơn Hải, Nguyễn Hữu Viện, Bùi Trọng Hướng, Nguyễn Xuân Thương, Tâm Nhâm, Vũ Quý... Họ đã trở thành các tác giả nổi tiếng không chỉ của Quảng Ninh mà còn trong phạm vi cả nước. Bên cạnh nhiều mảng đề tài khác thì vẽ, sáng tạo nghệ thuật về than vẫn được các tác giả trân trọng. Như họa sĩ Ngô Phương Cúc gần như cả đời ông chỉ vẽ về mỏ Hà Tu với các bức tranh được đánh giá cao như Máng than Lộ Phong, Máy xúc 2 Hà Tu và Công trường than... Nhà điêu khắc Tâm Nhâm chung thủy với chất liệu than trong các sáng tạo nghệ thuật của mình...
Trong các sáng tác nhiếp ảnh, các nhà nhiếp ảnh như cố nghệ sĩ Hào Minh, các nghệ sĩ Đoàn Đạt, Đoàn Đức, Đỗ Kha, Khắc Đạm cũng là những người thợ từng gắn bó với ngành Than. Kế tiếp họ là các tay máy trẻ như Quang Trong, Mạnh Hùng, Nguyễn Ngọc Huấn, Dương Phượng Đại, Đoàn Trung... Nhiều tác phẩm của họ về ngành Than, về Vùng mỏ và con người nơi đây đã giành được các giải thưởng trong nước và quốc tế như bức Bạn của mẹ, Nắng xóm thợ (Đoàn Đức), Em bé người Dao (Nguyễn Ngọc Huấn), tập sách ảnh về Vịnh Hạ Long (Đỗ Kha), bức Tĩnh lặng (Quang Trong)...
Nhiều và có tính bề nổi nhất phải kể đến mảng văn nghệ. Trong sáng tác nhiều nhạc sĩ đã trưởng thành từ phong trào quần chúng, có các ca khúc được người công nhân yêu thích như Lê Nguyên Thêm, Ngọc Minh, Đức Nhuận và các nhạc sĩ trẻ như Nguyễn Đức Thắng, Tuấn Đạt, Mạnh Trung... Những người công nhân mỏ trên các công trường, xí nghiệp ngành Than khi lên sân khấu đã trở thành những giọng ca xuất sắc, những diễn viên múa mềm mại... Có thể nói, dẫu là nghiệp dư nhưng văn nghệ của những người công nhân mỏ đang tiến dần tới chất lượng chuyên nghiệp. Có nghệ sĩ đã trở thành giọng ca nổi tiếng của cả nước như NSND Quang Thọ, ca sĩ trẻ Hoàng Thái... Có nghệ sĩ đã được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba (Thanh Việt). Từ những hạt nhân này, văn nghệ ngành Than đã vươn lên trở thành một trong những đơn vị đứng đầu trong các ngành không chỉ của Quảng Ninh mà cả ở phạm vi cả nước.
Ngành Than là cái nôi nuôi dưỡng, khuyến khích tạo điều kiện cho các tiềm năng văn học nghệ thuật trưởng thành lên. Điều đáng tự hào nhất là, trong các sáng tác của họ thì bắt đầu và trước hết từ than nhưng không dừng lại ở đó, giá trị nghệ thuật trong tác phẩm của họ đã vươn ra các lĩnh vực khác, trở thành những giá trị phổ biến trong đời sống.
