“Học nghề chụp ảnh từ khi 15 tuổi, cốt chỉ để có cái nghề nuôi thân sau này. Vậy mà ngờ đâu tôi lại say mê ảnh nghệ thuật không rõ từ lúc nào...” - Nghệ sĩ Trần Đức Sửu tâm sự như vậy trong Triển lãm ảnh nghệ thuật “Một thoáng quê hương” của ông tổ chức dịp đầu xuân năm ngoái tại Bảo tàng Yên Hưng. 70 tác phẩm được chọn trong hàng trăm tác phẩm đã sáng tác là dấu ấn kỷ niệm 70 năm tuổi đời, 20 năm cầm máy của tác giả.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Đức Sửu sinh năm 1936 tại huyện Hưng Hà, Thái Bình. Thực ra ông dành nhiều tâm sức cho ảnh nghệ thuật chỉ từ sau khi đã nghỉ hưu (trước đó ông làm việc trong ngành y tế Yên Hưng). Đây là thời kỳ “thăng hoa” của tác giả. Ngoài sự tích cực hoạt động nhiếp ảnh, ông còn là người khởi xướng, tổ chức thành lập và là chủ nhiệm CLB nhiếp ảnh Yên Hưng trong nhiều năm. Ông được coi là người anh, người thầy có ảnh hưởng sâu sắc đối với những tay máy trẻ trong vùng.
Cùng với chiếc máy ảnh, bàn chân bền bỉ, dẻo dai của tác giả đã để lại dấu ấn trên nhiều vùng, miền của đất nước. Từ địa đầu Móng Cái, với bóng nước lung linh, xao xuyến của cây cầu Ka Long đổ bóng, đến những cánh hoa ban nở trắng của núi rừng Tây Bắc... Qua những bức ảnh của ông, người xem như cảm nhận được sự đam mê, trăn trở của tác giả. Đó là khoảng mông lung của Mây trời lấp lánh, xao xuyến, bồi hồi ở bức Mong; sôi động, thoáng đãng trong Mạch vàng; hoài niệm, trầm lặng của Sông Bạch Đằng trong ráng chiều; lặng lẽ suy tưởng trên Chân ruộng trũng; tưng bừng, tươi tắn trong Thảm ấm no; một thoáng bình yên, nhẹ nhàng, đáng yêu ở chân dung của những Thiếu nữ vùng cao duyên dáng v.v... Nhưng có lẽ tình cảm, tâm huyết của tác giả nổi bật và thành công hơn cả là những tác phẩm sáng tác về vùng quê Yên Hưng - nơi ông đang sống, như có sự bắt nhịp đồng điệu cảm xúc với quê lúa Thái Bình, nơi ông sinh ra. Như trong bức Xế chiều (Huy chương Đồng ảnh nghệ thuật Việt Nam), một bạn đồng nghiệp nhận xét: “Tác phẩm đã đưa nghệ sĩ lên tầm của một nhiếp ảnh gia lớn của cả nước. Nổi bật trong tác phẩm ở ý tưởng sáng tác, đã để lại dấu ấn mang tính dự báo trong thời kỳ quá độ phát triển của đất nước. Cảnh làm ăn nhỏ lẻ qua hình ảnh người nông dân và con bò cùng những thửa ruộng manh mún, với bờ ruộng to đậm nằm ngang phía dưới ảnh - thể hiện sự trì trệ, bảo thủ. Cái hay của tác phẩm ở ánh mặt trời chiều soi bóng sáng loá trên bờ ruộng, tác giả đã “chớp” lấy để muốn phá bung cái bờ của sự “trì trệ” đó ra, tác giả diễn đạt sự đổi mới tư duy trong cách làm ăn - xế chiều để ngày mai bình minh bừng sáng. Ngoài cái hay của ý tưởng sáng tác, bức ảnh còn đẹp về bố cục, dứt khoát ở các mảng sơ, mộc, độ đậm nhạt hài hoà, vững tay nghề trong xử lý kỹ thuật ở thời điểm trời chiều thiếu sáng, ở góc độ chụp ngược mà vẫn giữ được độ nét, độ tinh tế về hình mảng, sáng tối và không gian”. Hay ở bức Cuộc sống nhân lên; tác giả làm ta bất ngờ với khoảnh khắc nhạy cảm khi bấm máy qua những vòng sóng nước đang toả ra, nhân lên từ bàn tay của người nông dân đang miệt mài cấy lúa, như đang gieo tình yêu lao động của con người vào cuộc sống... Điểm nhấn của tác phẩm là những vầng sóng nước toả ra từ những chiếc nón trắng gợi cảm được chụp từ trên cao xuống, nổi bật trên nền ruộng sẫm màu, như những bông hoa đang nở trên đồng ruộng. Người xem như cùng được hoà mình vào sức sống lao động cần cù, bền bỉ, cảm nhận và tin tưởng vào cuộc sống mãnh liệt đang từng ngày nối tiếp, mở mang...
Qua hàng trăm tác phẩm đã sáng tác, người xem thực sự xúc động trước sự say mê, kiên trì, bền bỉ, trong lao động nghệ thuật của ông. Như một người xem đã tâm sự: “Tôi thấy tin yêu cuộc đời và con người hơn khi được xem những tác phẩm qua triển lãm ảnh của Trần Đức Sửu”.
Ở vào tuổi ngoại thấp thập, với chiếc xe đạp lộc cộc cũ kỹ và chiếc máy ảnh thường thường, “ông già săn ảnh” vẫn không ngừng đi, không ngừng chụp. Đấy chính là hình ảnh hiện tại của nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Đức Sửu.
