Cứ có thời gian rảnh rỗi, bà Nông Thị Hang, dân tộc Tày hiện trú tại thôn Bản Tát, xã Điền Xá (Tiên Yên) lại quây quần bên con cháu ngân nga các điệu then với tiếng đàn tính.
Nay đã bước vào tuổi 68, răng đã rụng, lưng đã còng nhưng bà Hang vẫn tràn đầy nhiệt huyết, luôn học hỏi, tìm tòi sáng tạo nghệ thuật qua các câu chuyện cổ tích, phong tục tập quán, những nét sinh hoạt đời thường của đồng bào dân tộc mình. Mỗi lần rảnh rỗi bà đã tìm gặp những cụ cao niên trong bản, trong xã và các xã lân cận để sưu tầm làn điệu then và vốn văn hoá dân gian của dân tộc Tày, rồi bà tỉ mỉ ghi chép cẩn thận, gọt giũa, chỉnh sửa lời then sao cho hoàn chỉnh, phù hợp. Có lẽ vậy nên dân làng thường hay gọi bà bằng cái tên trìu mến: Bà Hang “then”.
Sưu tầm, sáng tác điệu then đã khó nhưng để hát đúng nhịp, thể hiện tình cảm của mình vào bài hát đó chẳng dễ chút nào. Bà Hang cho biết từ khi bà được mọi người “tiếp lửa” cho điệu hát then thì tình yêu và niềm đam mê của bà trở nên mãnh liệt. Chính từ đó “cái nghiệp” đã ăn sâu vào tiềm thức của bà. Thực ra, tôi làm như vậy cũng vì niềm đam mê, vì tâm nguyện của các bậc cao niên, của truyền thống gia đình và điều quan trọng nhất là tôi không muốn nghệ thuật hát then của quê hương bị mai một - bà Hang tâm sự với tôi như vậy. Với trái tim nồng nàn hoà nhịp vào điệu hát, bà đã dành cả cuộc đời để duy trì, bảo tồn, phát triển nghệ thuật hát then. Bà Hang cho biết thêm: Một thời gian khá dài, điệu then, đàn tính ở bản Tát dường như bị lãng quên. Người già ai cũng lo thất truyền, còn lớp trẻ thì thờ ơ. Riêng bà Hang thì không nghĩ vậy mà bà đi tìm những người biết các làn điệu then bàn cách “tiếp lửa” cho lớp trẻ. Mọi người tán thưởng và thế là bà tự nguyện đứng lên tập hợp những người yêu thích hát then, truyền kiến thức cho họ. Gọi là lớp học nhưng không có học phí hay bất cứ một khoản đóng góp nào. “Thầy” và “trò” đến đây bằng niềm say mê cháy bỏng là được hát, được đắm mình trong những giai điệu truyền cảm, mượt mà của điệu then, đàn tính. Lớp học có khoảng 30 người, tuổi từ 15 trở lên được tổ chức vào các buổi tối ngay ở nhà văn hóa của thôn. Bà Hang chủ yếu dạy mọi người theo lối truyền khẩu, kết hợp với uốn nắn từng câu hát. Lúc đầu, do chưa quen với âm điệu, nhịp phách của then, một số thanh niên, phụ nữ trong xã có ý chán nản, thế nhưng bà Hang đã động viên, thuyết phục họ để giữ lấy âm điệu của quê hương mình. Không phụ lòng “thầy”, những học trò của bà giờ đều là hạt nhân văn nghệ ở cơ sở. Chị Nông Thi Mai - thôn Bản Tát, bộc bạch: Sau 4 tháng được bà Hang uốn nắn, chỉ bảo, tôi đã hát được then. Mỗi lần xã hay thôn có liên hoan văn nghệ, tôi và mọi người trong thôn đều tích cực tham gia hát. Mong rằng những điệu then, đàn tính của bà Hang sẽ được mọi người trong xã biết đến...
Ở Tiên Yên hiện Điền Xá và Hà Lâu là 2 xã duy nhất của huyện vẫn duy trì nét văn hóa của nghệ thuật hát then, đàn tính của đồng bào Tày, Nùng. Ngoài yếu tố tâm linh như dùng hát then để cầu, chúc phúc, cầu được mùa màng tốt tươi, hát then còn vang lên rộn ràng khi tết đến xuân về, là cầu nối để trai gái giãi bày nỗi lòng, thể hiện tình yêu, ngợi ca quê hương, bản làng... Với những gì mà bà Hang đã và đang làm sẽ góp thêm hương sắc trong kho tàng nghệ thuật đặc sắc của nhân dân các dân tộc huyện Tiên Yên. Đồng thời, đây cũng chính là sự cụ thể hóa Nghị quyết T.Ư 5 (khóa VIII) của Đảng về giữ gìn và phát huy nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
