Viện Khảo cổ học phối hợp với Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch vừa tổ chức nghiên cứu, khai quật khảo cổ tại hai di chỉ Bí Lấp (xã Vạn Yên) và hang Đông Trong (thị trấn Cái Rồng), huyện Vân Đồn.
Di chỉ Bí Lấp là một vụng biển kín hình trăng lưỡi liềm, thuộc thôn Đài Mỏ, xã Vạn Yên. Tại đây, các nhà khảo cổ đã đào 5 hố thăm dò và phát hiện hơn 100 hiện vật bằng đá là công cụ lao động của người tiền sử như rìu ghè đẽo, hòn kê, bàn mài rãnh... Qua nghiên cứu, bước đầu các nhà khảo cổ cho rằng đây là di chỉ cư trú của cư dân Văn hoá Hạ Long (hậu kỳ đá mới) cách ngày nay khoảng 4000 năm.
Một trong những mộ phát hiện tại hang Đông Trong bên cạnh di cốt, công cụ đá còn có cả một nửa chiếc vòng bằng đá ngọc là đồ tuỳ táng chôn theo.
Đáng chú ý nhất là phát hiện tại di chỉ hang Đông Trong, nằm cách cầu cảng Cái Rồng khoảng 300m về phía nam. Đây là di chỉ đã được Viện Khảo cổ học khảo sát trước đó và đã được UBND tỉnh cấp bằng công nhận di tích lịch sử-danh thắng cấp tỉnh (cùng với đền thờ vua Lý Anh Tông). Trong hố khai quật rộng khoảng 20m vuông, các nhà khảo cổ đã thu được hơn 1000 hiện vật gồm đồ đá, đồ gốm, đồ xương và đồ trang sức.
Trong đó, đồ đá có rìu, hòn kê, bàn mài, hòn ghè; đồ gốm có nồi, vò, bát kích cỡ khác nhau, trên có trang trí hoa văn hình chữ S nằm ngang, văn thừng thô, văn đắp chỉ song song; đồ xương có nhiều xương răng động vật của các loài thú nhỏ như chồn, chim, khỉ cùng vô số vỏ nhuyễn thể biển là tàn tích thức ăn người xưa để lại; đồ trang sức có hạt chuỗi làm bằng vỏ nhuyễn thể, vòng đeo tay bằng đá ngọc...
Đặc biệt, các nhà khảo cổ đã phát hiện tại hang Đông Trong một số mộ táng cổ, phần nhiều không còn nguyên vẹn. Di cốt gồm những mảnh hộp sọ, xương quai hàm, xương chi được xếp đặt không theo tư thế giải phẫu, có hiện tượng xương cốt được đựng trong những vò gốm.
Tiến sĩ Trình Năng Chung giới thiệu về tầng văn hóa tại hạng núi Con Rùa.
Tiến sĩ Trình Năng Chung, Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học (Viện Khảo cổ học) chủ trì cuộc khai quật cho biết đáng chú ý trong số di cốt trên có một số mảnh xương hàm, xương sọ, răng có hiện tượng bị đốt cháy. Hiện các nhà khảo cổ đang nghiên cứu xem đây có phải là một tập tục hoả táng của người xưa không? Bên cạnh đó, điều thú vị là các nhà khảo cổ còn phát hiện trong 1 ngôi mộ có một cục than đá nhỏ. “Có thể người xưa đã thu lượm nó như một loại đá chứ không thể là họ lấy nó với mục đích chất đốt”- Tiến sĩ Chung kết luận.
Theo Tiến sĩ Chung, xét tổng thể di tích, di vật cho thấy hang Đông Trong vừa là nơi cư trú, vừa là khu mộ táng của người tiền sử thời Văn hoá Hạ Long, có niên đại cách ngày nay khoảng 4000 năm. Như vậy, đây là di tích Văn hoá Hạ Long thứ hai ở Quảng Ninh (và cả Đông Bắc Bộ) tìm thấy di cốt và táng thức của người cổ Hạ Long (di tích thứ nhất là núi Hòn Hai- Cô Tiên, thuộc TP Hạ Long). Tuy nhiên, tính chất là loại hình hiện vật của di tích hang Đông Trong có một số sự khác biệt so với di tích Hòn Hai- Cô Tiên, như hiện tượng xương người bị đốt cháy, hạt chuỗi bằng vỏ nhuyễn thể...
Đáng chú ý nữa là tại hang núi Con Rùa, cách hang Đông Trong khoảng 500m về phía đông, lần đầu tiên các nhà khảo cổ đã phát hiện dấu tích của người tiền sử với công cụ đá, tàn tích thức ăn. Theo Tiến sĩ Trình Năng Chung, di tích hang núi Con Rùa có niên đại sớm hơn, tức khoảng trên dưới 7000 năm cách ngày nay. Hiện các nhà khảo cổ vẫn đang tiếp tục nghiên cứu nhằm làm rõ giá trị các di chỉ nói trên.
Xương chi và xương hàm của người cổ Hạ Long tại hang Đông Trong.
Trang trí hoa văn trên những mảnh gốm mang đặc trưng của Văn hoá Hạ Long.
