OCOP Quảng Ninh - Đòn bẩy phát triển kinh tế bền vững

Trong tiến trình tái cơ cấu nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới (NTM), chương trình OCOP khẳng định là giải pháp đột phá, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế từng địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân. Tại Quảng Ninh, triển khai từ năm 2013, OCOP từng bước trở thành “đòn bẩy” quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, nhất là ở khu vực nông thôn, miền núi.

Nâng cao chất lượng các sản phẩm OCOP

Với bề dày kinh nghiệm trong sản xuất các loại nấm ăn cao cấp, Công ty TNHH Long Hải (Cụm CN Kim Sơn, phường Mạo Khê) đã dần khẳng định thương hiệu trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao. Các loại nấm của Công ty hiện được sản xuất theo phương pháp ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ hiện đại, điển hình như: Phòng thí nghiệm, phòng khử trùng bằng tia cực tím, phòng máy tạo ozon, hệ thống phòng nuôi sợi nấm, phòng thúc mầm, phòng hãm và phòng phát triển nuôi cấy nấm, đảm bảo chống được tạp khuẩn và các bệnh hại do sinh lý của thân, mầm nấm gây ra. 

Ông Phạm Quang Nhuệ, Giám đốc Công ty TNHH Long Hải, cho biết: Năm 2020, Công ty đưa vào vận hành dây chuyền tự động sản xuất nấm theo công nghệ sinh học trong nhà lạnh của Nhật Bản. Ưu điểm của dây chuyền này là mọi yếu tố từ nhiệt độ, độ ẩm đến ánh sáng đều được kiểm soát chặt chẽ theo tiêu chuẩn quốc tế. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ sinh học trong nhà lạnh vào trồng nấm đã khắc phục tình trạng sản xuất theo mùa vụ, sản phẩm nấm được cung cấp quanh năm.

Hiện Công ty đang sản xuất các loại nấm như: nấm kim châm, nấm đùi gà, nấm trà tân, nấm sò tím… Và để khẳng định chất lượng sản phẩm, xuất xứ hàng hoá trên thị trường, các sản phẩm nấm ăn cao cấp của Công ty đã đăng ký nhãn hiệu hàng hoá, đăng ký mã số, mã vạch và đăng ký bản quyền tại Bộ KH&CN.

Cùng với đó, Công ty cũng đổi mới công nghệ đóng gói bằng việc sử dụng máy hút chân không, màng bọc thực phẩm được làm từ chất liệu PVDC cao cấp của Nhật Bản để sản phẩm tươi lâu hơn. 4 sản phẩm nấm của Công ty được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh, được tiêu thụ mạnh ở cả thị trường trong và ngoài tỉnh.

Trứng gà Tân An (phường Hà An) từ lâu đã trở thành sản phẩm được nhiều người tiêu dùng biết đến và ưa chuộng nhờ chất lượng ổn định, nguồn gốc rõ ràng và quy trình sản xuất đảm bảo ATTP. Điểm tạo nên uy tín của thương hiệu trứng gà Tân An là hệ thống chuồng trại khép kín, được trang bị đồng bộ các thiết bị tự động như hệ thống cho ăn, uống nước, điều chỉnh ánh sáng và kiểm soát nhiệt độ. Nhờ đó, môi trường nuôi luôn được duy trì ổn định, giảm thiểu tác động của thời tiết và hạn chế tối đa nguy cơ dịch bệnh. Đàn gà được sử dụng giống chất lượng cao, tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine theo quy định, đảm bảo khả năng sinh trưởng và năng suất trứng ổn định.

Chị Phạm Thị Nguyệt Dung, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại thực phẩm Tân An, cho biết: Trên diện tích hơn 7ha, trang trại gà Tân An được quy hoạch thành các khu vực chức năng gồm khu nuôi úm, khu nuôi gà đẻ, khu đóng gói sản phẩm và kho bảo quản. Mỗi công đoạn đều có cán bộ kỹ thuật kiểm soát theo quy trình rất nghiêm ngặt. Giống gà được chúng tôi nhập từ Công ty CP Japfa Comfeed Việt Nam. Gà con được nuôi úm riêng từ một ngày tuổi trong chuồng có điều kiện nhiệt độ ổn định, được tiêm đủ 22 loại vắc xin phòng bệnh. Đến 17 tuần tuổi, gà được chuyển sang khu nuôi gà đẻ có hệ thống cho ăn uống tự động, ánh sáng, nhiệt độ điều chỉnh phù hợp.

Các khu nuôi được phun khử trùng định kỳ, rắc vôi bột, bổ sung vi sinh vật có lợi trong chất độn chuồng. Trang trại tự phối trộn thức ăn từ các nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, không sử dụng chất cấm, không trộn kháng sinh để đảm bảo chất lượng thịt và trứng.

Nhờ áp dụng công nghệ chăn nuôi hiện đại, đàn gà sinh trưởng khỏe mạnh, tỷ lệ mắc bệnh thấp. Từ đó, cho ra thành phẩm những quả trứng gà có chất lượng cao, không tanh, vỏ nâu nhạt, lòng đỏ đậm, kích thước đồng đều và được đóng gói bao bì cẩn thận trước khi đưa ra thị trường. Với quy mô 6 vạn gà đẻ, mỗi ngày, trang trại cung cấp ra thị trường khoảng 4 vạn quả trứng. Sản phẩm được tiêu thụ trên địa bàn tỉnh cũng như phân phối tại các tỉnh lân cận.

Sản phẩm trứng gà Tân An đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận nhãn hiệu hàng hóa từ năm 2013. Năm 2019, sản phẩm được UBND tỉnh công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao. Năm 2023, Hội Nông dân tỉnh cũng vinh danh trứng gà Tân An là sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu. Hiện nay, sản phẩm đã có mã số, mã vạch và được đóng gói theo chuẩn vệ sinh ATTP.

Năm 2023, Công ty cũng cho ra sản phẩm gà ủ muối hoa tiêu. Gà nguyên con sau khi được nuôi đủ vòng đời sẽ được sơ chế, tẩm ướp và đóng gói hút chân không. Sản phẩm đã được CDC tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm định chất lượng ATTP.

Chị Dung, Giám đốc Công ty cũng cho biết thêm, đơn vị đang thử nghiệm một hướng phát triển mới khi bổ sung đông trùng hạ thảo vào khẩu phần ăn của gà thương phẩm. Theo chị, nếu quá trình nghiên cứu đạt kết quả như kỳ vọng, đây sẽ là cơ sở để nâng tầm chất lượng thịt gà, hình thành dòng sản phẩm giá trị cao, hướng tới phân khúc khách hàng có yêu cầu khắt khe hơn về dinh dưỡng và chất lượng.

Có thể thấy, từ mô hình sản xuất nấm ứng dụng công nghệ sinh học của Công ty TNHH Long Hải đến mô hình chăn nuôi trứng gà Tân An theo hướng tự động hóa, cả hai đều là minh chứng rõ nét cho sự chuyển đổi mạnh mẽ trong tư duy sản xuất nông nghiệp tại Quảng Ninh. Không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm, đảm bảo chất lượng và ATTP, các mô hình này còn tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương, hình thành chuỗi sản xuất, tiêu thụ bền vững, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại và bền vững.

Kiến tạo nông thôn bền vững

Sau hơn một thập kỷ triển khai, Chương trình OCOP tại Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc gia tăng số lượng sản phẩm đạt sao, mà đã thực sự trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế nông thôn. Từ một chương trình khuyến khích phát triển sản phẩm đặc trưng địa phương, OCOP đã góp phần hình thành hệ sinh thái sản xuất, chế biến, tiêu thụ ngày càng chuyên nghiệp, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu xây dựng NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu.

Đến nay, toàn tỉnh có 437 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 8 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia. Đây không chỉ là những con số mang tính thống kê, mà còn phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của khu vực nông thôn. Những sản phẩm như chả mực Hạ Long, ruốc hàu Vân Đồn, trà hoa vàng Ba Chẽ, miến dong Bình Liêu, gà Tiên Yên… đã vượt ra khỏi phạm vi đặc sản địa phương, trở thành thương hiệu có chỗ đứng trên thị trường trong nước và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế. Giá trị gia tăng của sản phẩm OCOP cũng được nâng cao nhờ đầu tư vào chế biến sâu, bao bì, nhãn mác và tiêu chuẩn chất lượng.

Một trong những thay đổi căn bản mà OCOP mang lại chính là sự chuyển biến trong tư duy sản xuất của người nông dân. Từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp, phụ thuộc nhiều vào thương lái, người dân đã mạnh dạn liên kết thành hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp để cùng nhau xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa quy trình và mở rộng thị trường. Việc áp dụng KHKT vào sản xuất, sử dụng tem điện tử truy xuất nguồn gốc, thực hiện quy trình đảm bảo ATTP đã giúp sản phẩm nông nghiệp nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh.

Giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã cấp 63 mã số vùng trồng với tổng diện tích trên 1.520ha và 9 mã số cơ sở đóng gói, tạo điều kiện thuận lợi cho sản phẩm tham gia chuỗi cung ứng hiện đại và hướng tới xuất khẩu. Khoảng 1.100ha cây trồng duy trì sản xuất theo quy trình nông nghiệp tốt (GAP), trong đó có hơn 320ha được chứng nhận VietGAP; 90ha lúa và 329ha quế được cấp chứng nhận sản xuất hữu cơ. Những con số này cho thấy xu hướng phát triển nông nghiệp theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững ngày càng rõ nét.

Đặc biệt, cơ cấu chủ thể tham gia chương trình cũng có sự chuyển dịch tích cực. Trong tổng số 186 chủ thể OCOP, tỷ lệ doanh nghiệp chiếm 31,2%, vượt 1,2% mục tiêu đề ra. Điều này chứng tỏ khu vực kinh tế tư nhân đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong phát triển nông nghiệp, góp phần đưa sản xuất nông thôn tiếp cận tư duy quản trị hiện đại, chuyên nghiệp hơn. Đồng thời, 100% sản phẩm OCOP đã được dán tem điện tử hoặc có mã số, mã vạch truy xuất nguồn gốc, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và đáp ứng yêu cầu của hệ thống phân phối hiện đại.

Song song với sản xuất, hoạt động xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường cũng được chú trọng. Toàn tỉnh hiện có 23 điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP; 82 sản phẩm được kết nối tiêu thụ ổn định tại các siêu thị như GO! Hạ Long, MM Mega Market, WinMart… Việc đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ hiện đại không chỉ mở rộng đầu ra, mà còn buộc các chủ thể phải nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, đảm bảo tính ổn định và chuyên nghiệp trong cung ứng.

Song song với sản xuất, hoạt động xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường được đẩy mạnh theo hướng chuyên nghiệp và liên kết vùng. Nhằm tạo sự liên kết tiêu thụ nông sản bền vững, tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động hợp tác, kết nối cung - cầu giữa các địa phương trong và ngoài tỉnh. Các cấp, ngành tích cực hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia hội nghị, hội thảo, hội chợ, diễn đàn kết nối giao thương trong nước và quốc tế; từng bước hoàn thiện danh mục sản phẩm đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.

Từ năm 2020 đến nay, Sở Công Thương đã hỗ trợ kết nối, giới thiệu sản phẩm của doanh nghiệp địa phương đến các tham tán thương mại Việt Nam tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia, Malaysia, Ấn Độ, Trung Quốc…, mở ra cơ hội thâm nhập các thị trường tiềm năng. Hoạt động xúc tiến không chỉ dừng lại ở quảng bá truyền thống, mà còn được đẩy mạnh trên nền tảng số.

Chuyển đổi số đã trở thành giải pháp đột phá trong tiêu thụ và quảng bá sản phẩm OCOP. Các địa phương tích cực tổ chức tập huấn, hướng dẫn người dân tham gia sàn thương mại điện tử, sử dụng mạng xã hội, livestream bán hàng. Đồng thời, cũng phối hợp với các đơn vị chức năng đưa sản phẩm OCOP lên các sàn thương mại điện tử uy tín, tổ chức livestream giới thiệu sản phẩm, đổi mới hình thức hội chợ, triển lãm theo hướng kết hợp trực tiếp và trực tuyến, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ.

Chị Vũ Thị Thanh Hoa, Phó Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại thủy sản Quảng Ninh (đặc khu Vân Đồn) cho biết: Ngoài việc tham gia các hội chợ quảng bá sản phẩm, các sản phẩm của Công ty đều được đưa lên sàn thương mại điện tử OCOP của tỉnh như postmart.vn, Voso.vn. Việc chủ động đẩy mạnh kênh phân phối trực tuyến giúp Công ty mở rộng độ phủ thị trường, tạo sự tương tác hai chiều với người tiêu dùng. Thông qua các nền tảng số, doanh nghiệp có thể cập nhật nhanh chóng thông tin sản phẩm, chương trình ưu đãi, phản hồi của khách hàng để điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp. Đặc biệt, việc tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc trên từng sản phẩm khi bán qua sàn thương mại điện tử đã góp phần nâng cao tính minh bạch, củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với thương hiệu. Vì thế, chuyển đổi số không đơn thuần là đưa sản phẩm lên mạng bán hàng, mà còn là quá trình thay đổi tư duy quản trị, xây dựng hình ảnh thương hiệu chuyên nghiệp, chuẩn hóa quy trình đóng gói, vận chuyển và chăm sóc khách hàng. Nhờ đó, doanh thu từ kênh online của Công ty tăng trưởng ổn định qua từng năm, đặc biệt trong các dịp cao điểm như lễ, Tết.

Có thể thấy, việc tận dụng hiệu quả thương mại điện tử không chỉ gia tăng sản lượng tiêu thụ, mà còn từng bước khẳng định vị thế của sản phẩm OCOP Quảng Ninh trên thị trường rộng lớn hơn. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho xu hướng chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn, giúp doanh nghiệp địa phương thích ứng nhanh với bối cảnh kinh tế số và hội nhập ngày càng sâu rộng.

Hiện nay, 100% sản phẩm OCOP đạt từ 3-5 sao của tỉnh đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử như Postmart.vn và Voso.vn. Bao bì, tem nhãn được cải tiến, ghi đầy đủ nội dung bắt buộc theo quy định. Hệ thống cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc thực phẩm nông, lâm, thủy sản an toàn của tỉnh cũng được xây dựng, ứng dụng công nghệ QR-Code nhằm minh bạch thông tin, tăng niềm tin của người tiêu dùng.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, chương trình OCOP còn cho thấy, vai trò quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng trong tỉnh, đặc biệt là khu vực miền núi, biên giới và hải đảo. Ở nhiều địa phương, OCOP đã trở thành động lực để khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống, bảo tồn văn hóa bản địa gắn với điều kiện tự nhiên đặc thù. Khi sản phẩm được xếp hạng sao và có thương hiệu rõ ràng, thị trường mở rộng, người dân càng có thêm niềm tin để đầu tư mở rộng quy mô sản xuất. Từ đó, hình thành sự liên kết chặt chẽ hơn giữa nông dân, HTX, doanh nghiệp, hệ thống phân phối, tạo nên chuỗi sản xuất chuyên nghiệp thay cho phương thức buôn bán nhỏ lẻ trước đây.

Một điểm đáng chú ý, OCOP đã thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần khởi nghiệp nông thôn. Không ít chủ thể trẻ, có trình độ đã mạnh dạn đầu tư vào sản xuất, chế biến nông sản theo hướng hiện đại, xây dựng thương hiệu bài bản và ứng dụng công nghệ số trong quản trị. Sự xuất hiện của đội ngũ chủ thể trẻ đã tạo nên làn gió mới cho khu vực nông thôn, góp phần thay đổi diện mạo sản xuất nông nghiệp theo hướng chuyên nghiệp và sáng tạo hơn. Họ không chỉ kế thừa lợi thế sản phẩm truyền thống, mà còn biết cách nâng tầm giá trị thông qua xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa quy trình và tận dụng nền tảng số để mở rộng thị trường. Nhờ đó, kinh tế nông thôn từng bước hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thị trường.

Từ những giá trị đó, chương trình OCOP đã đóng góp trực tiếp vào quá trình tái cơ cấu ngành Nông nghiệp và xây dựng NTM trên phạm vi toàn tỉnh. Giai đoạn 2020-2025, Quảng Ninh đã cơ cấu lại và phát triển ngành Nông nghiệp theo hướng hiện đại, nâng cao năng suất lao động. Tốc độ tăng trưởng ngành Nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2021-2025 ước đạt 3,62%/năm. Tỉnh hoàn thành sớm 2 năm Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025 ở cả 3 cấp tỉnh, huyện, xã (khi chưa sáp nhập). Có 5 huyện đạt các tiêu chí, chỉ tiêu huyện đạt chuẩn NTM nâng cao, trong đó Đầm Hà và Tiên Yên là 2 huyện đầu tiên của cả nước đạt huyện NTM nâng cao; Bình Liêu là huyện dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới đầu tiên trong cả nước đạt chuẩn NTM theo tiêu chí giai đoạn 2021-2025.

Hướng tới giai đoạn phát triển mới, Quảng Ninh tiếp tục định hướng OCOP theo chiều sâu, chú trọng phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Việc mở rộng diện tích sản xuất hữu cơ, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý và truy xuất nguồn gốc, đồng thời đẩy mạnh liên kết vùng sẽ là những giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm OCOP.

Có thể khẳng định, từ nền tảng OCOP, nông thôn Quảng Ninh đang được kiến tạo theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp... Chương trình không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản, mà còn hình thành lớp nông dân mới năng động, nhạy bén với thị trường, chủ động ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất. Đây chính là động lực quan trọng để kinh tế nông thôn phát triển ổn định, nâng cao năng lực cạnh tranh và vững vàng hội nhập.