Quảng Ninh có địa bàn rộng, nhiều loại hình sản xuất, kinh doanh và dân cư với những nguy cơ cháy nổ khác nhau, từ khu dân cư, nhà xưởng, mỏ than, kho xăng dầu đến tàu thuyền hoạt động trên biển. Đặc thù ấy đòi hỏi công tác phòng cháy phải được thực hiện từ sớm, từ cơ sở, bởi khi sự cố xảy ra, mỗi phút, mỗi giây đều có ý nghĩa trong việc hạn chế thiệt hại về người và tài sản.

Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn Quảng Ninh xảy ra 91 vụ cháy, không gây thiệt hại về người. Trong đó, 47 vụ liên quan đến sự cố thiết bị điện, 30 vụ xuất phát từ sự bất cẩn, sơ suất trong sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt.

Những con số trên cho thấy nguy cơ cháy có thể bắt đầu từ những nguyên nhân rất gần với đời sống hằng ngày, như một thiết bị điện gặp sự cố, một nguồn nhiệt trong sản xuất hoặc chỉ một phút bất cẩn khi sử dụng lửa. Khi đám cháy xảy ra, khả năng tiếp cận hiện trường và xử lý trong những phút đầu có ý nghĩa quyết định trong việc hạn chế thiệt hại.

Tuy nhiên, tại nhiều khu dân cư, đặc biệt là những khu vực hình thành từ lâu, đường vào nhà còn nhỏ, hẹp, sâu, việc tiếp cận bằng phương tiện chữa cháy gặp nhiều khó khăn. Nhà ông Đỗ Văn Hưởng, ở khu Cao Thắng 3, phường Hà Lầm, là một trường hợp như vậy. Từ đường chính vào nhà khoảng 40m, nhưng có đoạn ngõ chỉ rộng hơn 1m, xe chữa cháy không thể tiếp cận trực tiếp nếu xảy ra cháy. Trong điều kiện đó, việc phát hiện sớm, chủ động phòng ngừa và chuẩn bị phương án thoát nạn tại chỗ càng trở nên quan trọng.

Trên tầng 2, ngôi nhà được quây bằng khung sắt để bảo vệ. Tuy nhiên, phần khung này cũng khiến người trong nhà khó thoát ra ngoài nếu xảy ra cháy, dù phía trên vẫn còn một khoảng hở. Qua hướng dẫn của lực lượng Công an, gia đình ông Hưởng nhận ra công trình vốn để bảo vệ ngôi nhà lại có thể trở thành vật cản khi lối thoát chính bị khói, lửa chặn lại.

“Tôi cũng nghe nhiều thông tin về những vụ cháy xảy ra trong ngõ sâu, gây hậu quả nghiêm trọng, nên không khỏi lo lắng. Tôi sẽ tháo một phần khung sắt, tạo thêm lối thoát nạn ở tầng 2 và bố trí bình chữa cháy ở vị trí thuận tiện. Tôi cũng sẽ vận động các hộ xung quanh cùng rà soát lại điều kiện an toàn của gia đình”, ông Hưởng chia sẻ.

Câu chuyện tại khu Cao Thắng 3 không phải cá biệt. Ở nhiều khu dân cư trên địa bàn thành phố, nhất là những khu phố hình thành từ lâu, các tuyến ngõ vẫn nhỏ, hẹp, quanh co, có nơi chỉ đủ cho hai xe máy tránh nhau. Điều này tạo thêm khó khăn cho công tác chữa cháy, cứu nạn khi xảy ra sự cố.

Theo quy định về điều kiện an toàn phòng cháy, chữa cháy, đường dành cho xe chữa cháy phải bảo đảm chiều rộng tối thiểu 3,5m và khoảng không tối thiểu 4,5m. Tuy nhiên, tại những khu dân cư cũ, không ít tuyến ngõ chưa đáp ứng được các yêu cầu này.

Trong những trường hợp đó, khi tiếp cận hiện trường, xe chữa cháy có thể phải dừng tại vị trí gần nhất có thể, sau đó triển khai đường vòi, tiếp cận sâu vào bên trong. Khoảng cách từ xe đến vị trí cháy càng lớn, việc đưa nước, triển khai đội hình chữa cháy và tiếp cận cứu người càng mất thêm thời gian. Vì vậy, với những khu vực xe chữa cháy khó tiếp cận, việc phát hiện sớm, xử lý ngay từ khi đám cháy mới phát sinh và chuẩn bị lối thoát nạn tại chỗ càng có ý nghĩa quan trọng.

Trong điều kiện xe chữa cháy khó tiếp cận, người dân và lực lượng tại chỗ trở thành mắt xích quan trọng trong việc xử lý những phút đầu khi xảy ra cháy. Đây cũng là cơ sở để phong trào toàn dân phòng cháy, chữa cháy được cụ thể hóa bằng những mô hình ngay tại khu dân cư. Hiện TP Quảng Ninh duy trì 505 Tổ liên gia an toàn PCCC, 213 Điểm chữa cháy công cộng và 144 Đội PCCC tình nguyện.

Các mô hình không chỉ bổ sung phương tiện chữa cháy tại chỗ, mà quan trọng hơn là hình thành thói quen chủ động trong cộng đồng: nhận diện nguy cơ, biết cách sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu và hỗ trợ nhau xử lý tình huống ngay khi mới phát sinh.

Phòng cháy ở cơ sở chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi kiến thức được chuyển thành kỹ năng. Bởi trong một đám cháy, khói có thể nhanh chóng bao phủ hành lang, lửa chặn cầu thang và những lối thoát quen thuộc có thể không còn sử dụng được. Khi đó, khả năng bình tĩnh xử lý và lựa chọn đúng phương án thoát nạn có ý nghĩa quyết định.

Tại Trường THPT Hòn Gai, một tình huống giả định cháy do sự cố điện được đưa vào buổi thực hành môn Vật lý. Khi có sự cố, học sinh từ tầng 4 lần lượt di chuyển xuống cầu thang theo hướng dẫn của lực lượng Cảnh sát PCCC và Công an phường Hạ Long. Với tình huống lối thoát thông thường không thể sử dụng, các em được hướng dẫn thực hành phương án thoát nạn bằng thang dây hạ chậm.

Trực tiếp tham gia buổi thực hành, em Nguyễn Bảo Uyên, học sinh lớp 12B6, Trường THPT Hòn Gai cho biết, những hướng dẫn của lực lượng Công an giúp học sinh hình dung rõ hơn cách xử lý khi xảy ra cháy. Theo em, việc được đặt vào tình huống giả định trực quan giúp kiến thức về PCCC dễ nhớ và có thể áp dụng khi cần thiết.

Từ khu dân cư đến trường học, cách tuyên truyền PCCC đang được chuyển dần từ “nói cho biết” sang “làm để nhớ”, từ cung cấp kiến thức sang rèn luyện kỹ năng. Trong năm, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an thành phố đã tổ chức 137 chương trình tuyên truyền, trải nghiệm, thực hành chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, thu hút hơn 75.000 người tham gia; hơn 45.000 người tham gia các cuộc thi trực tuyến tìm hiểu kiến thức PCCC và CNCH. Hơn 320.000 thuê bao di động đã cài đặt ứng dụng “Báo cháy 114”.

Những con số này cho thấy công tác tuyên truyền đang được mở rộng theo hướng thiết thực hơn, trong đó người dân không chỉ được trang bị kiến thức mà từng bước được rèn kỹ năng nhận diện nguy cơ, xử lý tình huống và chủ động bảo vệ mình, người thân và cộng đồng khi xảy ra cháy, nổ.

Phòng cháy ở khu dân cư đã khó, với các loại hình có điều kiện hoạt động đặc thù, yêu cầu càng cụ thể hơn. Trên tàu du lịch, hành khách tập trung trong không gian kín, các thiết bị điện, máy móc hoạt động liên tục, trong khi khả năng tiếp cận từ bên ngoài bị hạn chế.

Từ yêu cầu thực tế đó, mô hình “Tàu du lịch tự quản an toàn PCCC” được triển khai với khoảng 1.500 chủ tàu, thuyền viên, người lao động được tập huấn; 10 doanh nghiệp với 28 tàu du lịch tham gia. Năm 2025, mô hình được Cục Xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, Bộ Công an, công bố để nghiên cứu nhân rộng trên toàn quốc.

Anh Trịnh Đức Thuận, Phó Trưởng Ban Dự án Công ty TNHH vận tải Việt Thuận, cho biết: Doanh nghiệp chủ động kiểm tra thiết bị, phương tiện chữa cháy hàng ngày trước mỗi chuyến xuất bến; đồng thời cũng thường xuyên tập huấn cho thuyền viên, nhân viên để sẵn sàng xử lý ngay khi có sự cố. Doanh nghiệp mong muốn lực lượng chức năng tăng cường tuyên truyền đối với những loại hình đặc thù để người lao động được trang bị kỹ năng phù hợp.

Trong môi trường sản xuất, yêu cầu an toàn được đặt ra ngay từ khi nhà xưởng chưa vận hành. Tại Cụm công nghiệp Cẩm Thịnh, Ban Quản lý yêu cầu doanh nghiệp hoàn thiện hạ tầng, thiết bị PCCC trước khi đưa cơ sở vào hoạt động.

“Khi bàn giao cơ sở vật chất cho các doanh nghiệp thứ cấp, chúng tôi đều yêu cầu phải hoàn thiện tất cả hạ tầng, thiết bị liên quan đến PCCC trước khi nhà xưởng vào hoạt động”, ông Tăng Xuân Vĩnh, Giám đốc Ban Quản lý Cụm công nghiệp Cẩm Thịnh, cho biết.

Khi nhà xưởng đã vận hành, hệ thống điện, máy móc, nguồn nhiệt và vật liệu sản xuất cùng hoạt động, một sự cố nhỏ cũng có thể nhanh chóng trở nên phức tạp. Vì vậy, chuẩn bị phương án, hoàn thiện thiết bị, phân công lực lượng và tổ chức diễn tập là những phần việc phải được thực hiện trước.

Điển hình nhất trong năm nay là cuộc diễn tập chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ quy mô lớn với hơn 600 người và hơn 60 phương tiện của nhiều lực lượng tham gia tại KCN Việt Hưng vào ngày 18/9 vừa qua. Cuộc diễn tập đã đặt lực lượng tại chỗ vào tình huống phải xử lý đồng thời nhiều vị trí cháy nổ lớn, khó kiểm soát. Những tình huống như vậy được thực hành không chỉ để đánh giá khả năng hiệp đồng chỉ huy, chữa cháy, mà còn là cách để phát hiện những điểm còn bất cập về lực lượng, phương tiện trước khi xảy ra sự cố thật.

Bên cạnh đó, các lực lượng chức năng đã tiến hành hàng nghìn lượt kiểm tra định kỳ và đột xuất tại các cơ sở; hướng dẫn, kiến nghị các cơ sở khắc phục các tồn tại, thiếu sót về PCCC. Nhiều biện pháp tăng cường, khắc phục các điều kiện an toàn PCCC đã được triển khai hiệu quả; góp phần ngăn ngừa nguy cơ cháy lớn, cháy lan.

Thượng tá Tiêu Văn Tiến, Phó Trưởng phòng Cảnh sát PCCC&CNCH (Công an thành phố) nhấn mạnh: Quan điểm của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH là lấy phòng ngừa làm trọng tâm, chủ động phát hiện, loại trừ nguy cơ ngay từ cơ sở. Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục hướng dẫn, tập huấn, kiểm tra, duy trì và nhân rộng các mô hình hiệu quả; đồng thời đề nghị mỗi người dân, hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh chủ động kiểm tra, khắc phục nguy cơ mất an toàn, trang bị kỹ năng và phương tiện PCCC cần thiết. Chúng tôi cũng sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quy định PCCC; không để tồn tại “điểm đen” về cháy nổ trong cộng đồng dân cư, cơ sở sản xuất – kinh doanh, chợ, khu du lịch, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các khu vực nhạy cảm.

Phòng cháy hơn chữa cháy – đó là trách nhiệm, nghĩa vụ và cũng là hành động thiết thực bảo vệ tính mạng, tài sản và sự phát triển an toàn, bền vững của mỗi người dân, mỗi địa phương và toàn thành phố. Các cấp, các ngành, các cơ quan, đơn vị, đặc biệt là chính quyền cơ sở cần tiếp tục nâng cao vai trò, trách nhiệm trong việc tham mưu, tổ chức, triển khai thực hiện hiệu quả các giải pháp phòng cháy, chữa cháy gắn với điều kiện thực tế từng địa bàn, từng khu dân cư. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức, chủ động tham gia phòng ngừa và xử lý sự cố cháy nổ; xây dựng gia đình an toàn về PCCC, khu dân cư an toàn về PCCC. Phong trào Toàn dân PCCC cần gắn chặt chẽ hơn nữa với việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, an toàn tại cơ sở; góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và phát triển bền vững của thành phố.

Thực hiện: Hằng Ngần
Trình bày: Tất Đạt