Với mạch nguồn truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, Quảng Ninh và ngành Than đã cùng vượt qua nhiều thử thách, tạo dựng những giá trị kinh tế, văn hóa và xã hội bền vững. Bước vào giai đoạn phát triển mới, mối quan hệ gắn bó ấy tiếp tục được củng cố bằng trách nhiệm, sự sẻ chia và khát vọng đổi mới, đồng hành hướng tới mục tiêu xây dựng Quảng Ninh hiện đại, xanh, giàu mạnh, văn minh.

Ông Phạm Thế Duyệt, nguyên Ủy viên Thường vụ - Thường trực Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam – một người trưởng thành từ một công nhân mỏ, gắn bó với Vùng mỏ nhiều năm - đã khẳng định: “Quảng Ninh và ngành Than là quan hệ hình và bóng. Hình mà cao thì bóng sẽ dài...”. Quả thực, nhìn từ lịch sử cho tới hiện tại, sẽ thấy một mối quan hệ gắn bó đặc biệt giữa Quảng Ninh và ngành Than.

Trên thực tế, với mỗi người dân Quảng Ninh, họ đều tự hào sinh ra và lớn lên trên mảnh đất “vàng đen”, nơi mà hầu hết các gia đình đều có những người làm thợ mỏ, nơi mà nhịp sống hàng ngày gắn bó với những ca sản xuất trên tầng cao hay dưới lò sâu. “Hơi thở” cuộc sống trên mảnh đất Quảng Ninh đã gắn chặt với ngành Than từ hơn một thế kỷ nay. Khai sinh và phát triển tại Quảng Ninh, lịch sử ngành Than Việt Nam vì vậy cũng gắn liền với quá trình hình thành, đấu tranh và phát triển của Vùng mỏ. Mối quan hệ ấy không đơn thuần được tạo nên bởi hoạt động sản xuất, kinh doanh, mà còn được hun đúc qua những năm tháng đấu tranh cách mạng, lao động gian khó và quá trình chung sức bảo vệ, dựng xây quê hương.

Ngày 12/11/1936, cuộc Tổng bãi công của hơn 3 vạn thợ mỏ Quảng Ninh với khẩu hiệu “Kỷ luật và Đồng tâm, chúng ta nhất định thắng” đã trở thành dấu mốc chói lọi trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam. Thắng lợi ấy không chỉ khẳng định sức mạnh đoàn kết, ý chí kiên cường của giai cấp công nhân Vùng mỏ, mà còn đặt nền móng cho truyền thống văn hóa đặc trưng, bản sắc của con người Quảng Ninh.

Trải qua 90 năm, tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” vẫn được các thế hệ thợ mỏ gìn giữ và phát huy. Từ những năm tháng khôi phục sản xuất sau ngày Vùng mỏ giải phóng, những năm tháng vừa sản xuất vừa chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ, đến công cuộc đổi mới và hội nhập, người thợ mỏ luôn là lực lượng nòng cốt trong hành trình xây dựng quê hương Quảng Ninh.

Mối quan hệ gắn bó ấy còn được thể hiện qua sự đồng hành của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh với ngành Than. Quảng Ninh tạo điều kiện về quy hoạch, hạ tầng, giải phóng mặt bằng, thủ tục, môi trường cho các đơn vị ngành Than. Trong những giai đoạn thị trường khó khăn, sản xuất đình trệ, tài nguyên khai thác ngày càng xuống sâu, địa chất phức tạp, sự phối hợp, chia sẻ và tháo gỡ khó khăn giữa địa phương với doanh nghiệp đã góp phần giúp ngành Than từng bước phục hồi, ổn định và phát triển.

Ông Ngô Hoàng Ngân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên TKV khẳng định, truyền thống 90 năm công nhân Vùng mỏ là nền tảng tinh thần, động lực phát triển của ngành Than, đồng thời là một phần quan trọng trong lịch sử, bản sắc của Quảng Ninh. Không chỉ là một ngành kinh tế chủ lực, Than đã trở thành một phần trong ký ức, văn hóa và bản sắc của Vùng mỏ. Những phố thợ, khu tập thể công nhân, những ca sản xuất nối tiếp nhau dưới lòng đất đã tạo nên diện mạo riêng của một vùng công nghiệp giàu truyền thống.

Trong tiến trình phát triển của Quảng Ninh, ngành Than luôn giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế, tạo nguồn thu ngân sách, giải quyết việc làm và bảo đảm an sinh xã hội. Với khoảng 90% trữ lượng than cả nước tập trung trên địa bàn, Quảng Ninh là địa bàn chiến lược của ngành công nghiệp khai khoáng Việt Nam.

Giai đoạn 2021-2025, tổng sản lượng than sạch của ngành Than ước đạt 219 triệu tấn, tăng 12,7% so với giai đoạn 2016-2020. Ngành khai khoáng duy trì mức tăng trưởng bình quân ước 4,47%/năm, chiếm khoảng 19-20% GRDP và đóng góp khoảng 40% thu ngân sách nội địa của Quảng Ninh.

Riêng 10 tháng năm 2026, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) khai thác 30,78 triệu tấn than nguyên khai, sản xuất 31,77 triệu tấn than thành phẩm, tiêu thụ 44,06 triệu tấn; doanh thu toàn Tập đoàn 156.061 tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ; nộp ngân sách nhà nước 21.765 tỷ đồng, tăng 3% so với cùng kỳ, trong đó chủ yếu nộp tại Quảng Ninh. Những con số này tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của TKV đối với nguồn lực phát triển của địa phương.

Đằng sau những con số tăng trưởng là sinh kế của hàng chục nghìn gia đình. Ngành Than hiện tạo việc làm thường xuyên cho gần 70.000 lao động, cùng lực lượng lao động gián tiếp trong các lĩnh vực cơ khí, vận tải, thương mại và dịch vụ. Năm 2025, thu nhập bình quân của người lao động TKV đạt trên 19,5 triệu đồng/người/tháng; nhiều thợ lò có thu nhập từ 500-700 triệu đồng/năm.

Đến những khu vực trung tâm của Quảng Ninh như Hạ Long, Cẩm Phả, Đông Triều, Mạo Khê…, sẽ thấy sự hiện diện của ngành Than đã tạo nên những khu dân cư công nghiệp sôi động, thúc đẩy các hoạt động thương mại, dịch vụ và góp phần duy trì ổn định đời sống nhân dân. Mỗi ca sản xuất không chỉ tạo ra sản lượng than mà còn góp phần bảo đảm việc làm, thu nhập và tương lai của nhiều gia đình.

Không chỉ vậy, ngành Than còn tích cực chung tay thực hiện các chính sách an sinh xã hội trên địa bàn. Thông qua nhiều chương trình thiết thực, hàng nghìn căn nhà đã được hỗ trợ xây dựng, sửa chữa cho gia đình chính sách, hộ nghèo và công nhân có hoàn cảnh khó khăn; hàng trăm tỷ đồng được dành cho công tác giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới. Đặc biệt, ngành Than còn chú trọng đào tạo nghề, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới, góp phần nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống và cải thiện điều kiện sinh hoạt cho người dân.

Được Công ty và Công đoàn Công ty hỗ trợ kinh phí từ chương trình nhà ở “Mái ấm Công đoàn” gia đình chúng tôi đã có thể xây dựng được nhà ở kiên cố, vững chắc, ổn định cuộc sống. Chúng tôi rất xúc động và biết ơn, cũng tự hào vì được là người làm trong ngành mỏ.

Chị Nguyễn Thị Thùy, công nhân Phân xưởng VTG2, Công ty CP Than Vàng Danh

Từ năm 2016 đến nay, TKV đã dành trên 455 tỷ đồng cho công tác an sinh xã hội tại Quảng Ninh, hỗ trợ đầu tư hạ tầng, cải thiện điều kiện sinh hoạt và nâng cao đời sống nhân dân. Những công trình phúc lợi, mái ấm cho người khó khăn, chương trình hỗ trợ địa phương tiếp tục khẳng định sự gắn bó của doanh nghiệp với vùng đất đã đồng hành qua nhiều thế hệ.

Có thể thấy, mối quan hệ, sự gắn kết của ngành Than và Quảng Ninh đã vượt ra ngoài phạm vi của một ngành kinh tế, trở thành một phần trong lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất này.

Trong dòng chảy khát vọng vươn lên, những năm qua, Quảng Ninh đang chuyển mình bứt phá mạnh mẽ, trở thành cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc. Đặc biệt từ ngày 1/9 vừa qua, Quảng Ninh đã chính thức trở thành thành phố, bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong một cấu trúc và không gian phát triển ở tầm cao hơn.

Trong bối cảnh đó, ngành Than đứng trước yêu cầu vừa duy trì vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh năng lượng, vừa đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm thiểu tác động môi trường. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với mối quan hệ đồng hành giữa địa phương và doanh nghiệp. Quảng Ninh xác định tạo điều kiện thuận lợi để TKV tháo gỡ khó khăn về quy hoạch, tài nguyên, đầu tư, giải phóng mặt bằng; đồng thời phối hợp quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác, bảo vệ môi trường và bảo đảm an sinh xã hội.

Về phía TKV, Tập đoàn tiếp tục xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng để nâng cao năng lực sản xuất, quản trị. Cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa được đẩy mạnh tại các mỏ hầm lò, khai trường lộ thiên, nhà máy sàng tuyển và hệ thống vận tải. Các thiết bị hiện đại, hệ thống giám sát, điều hành sản xuất từng bước thay thế phương thức quản lý thủ công, góp phần nâng cao năng suất, cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường an toàn lao động. Cùng với việc đó, ngành Than cần chú trọng năng lực nghiên cứu, cải tiến, làm chủ thiết bị và đào tạo đội ngũ lao động kỹ thuật có khả năng thích ứng với phương thức sản xuất mới.

Việc Quảng Ninh đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, đòi hỏi ngành Than đổi mới toàn diện phương thức khai thác và sản xuất theo hướng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, nâng cao tỷ lệ thu hồi khoáng sản, kiểm soát phát thải và hạn chế tối đa tác động đến môi trường. Cùng với đó, các khu vực kết thúc khai thác phải được cải tạo, phục hồi phù hợp; việc tận dụng đất đá thải mỏ làm vật liệu san lấp cần được nghiên cứu, đánh giá chặt chẽ về kỹ thuật, môi trường và bảo đảm đúng quy định pháp luật.

Xác định chuyển đổi xanh là nhiệm vụ xuyên suốt, hằng năm, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) dành gần 1.000 tỷ đồng cho công tác bảo vệ môi trường. Nguồn lực này được tập trung đầu tư các công trình xử lý nước thải, bụi, khí thải; cải thiện cảnh quan sản xuất và phục hồi môi trường tại những khu vực sau khai thác, từng bước hài hòa hoạt động sản xuất với yêu cầu bảo vệ môi trường.

Trong mối quan hệ đồng hành, chăm lo đời sống thợ mỏ tiếp tục là một nội dung có ý nghĩa quan trọng. Bên cạnh việc nâng cao thu nhập, các chính sách nhà ở xã hội, chăm sóc sức khỏe, phúc lợi và cải thiện điều kiện sinh hoạt cần được triển khai đồng bộ. Đây là nền tảng để người lao động yên tâm gắn bó với nghề, đồng thời giúp ngành Than ổn định nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.

Tại Lễ kỷ niệm 90 năm Ngày truyền thống Công nhân vùng mỏ - Truyền thống ngành Than (12/11/1936 - 12/11/2026), Bí thư Thành ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường nhấn mạnh:

Có thể thấy, sự đồng hành giữa Quảng Ninh và ngành Than đang đứng trước những yêu cầu mới, không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ duy trì sản xuất hay tháo gỡ khó khăn trước mắt, mà cần hướng đến sự phối hợp lâu dài, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người lao động và cộng đồng dân cư. Khi nguồn lực của ngành Than được phát huy hiệu quả, gắn kết chặt chẽ với định hướng phát triển của địa phương, những giá trị kinh tế, xã hội và môi trường sẽ tiếp tục được nhân lên. Đồng hành để cùng phát triển không chỉ là sự tiếp nối nghĩa tình được vun đắp qua lịch sử, mà còn là lựa chọn chiến lược trước những yêu cầu của tương lai, với quyết tâm phát triển.

Chín thập kỷ kể từ cuộc Tổng bãi công lịch sử, truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” vẫn là sợi dây kết nối các thế hệ thợ mỏ, là điểm tựa tinh thần để Quảng Ninh và ngành Than cùng vượt qua thử thách. Từ những tầng than sâu trong lòng đất đến những dây chuyền sản xuất hiện đại hôm nay, hành trình ấy đang được tiếp nối bằng khát vọng đổi mới, trách nhiệm với cộng đồng và quyết tâm phát triển xanh, bền vững, xứng đáng với lời khẳng định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm:

---

Thực hiện: LINH AN
Trình bày: MẠNH HÀ