Hơn 30 năm kể từ khi thành lập Tổng Công ty Đông Bắc đến nay, những người lính thợ đã để lại dấu ấn trên các khai trường, công trường, cảng biển của Vùng mỏ. Trong môi trường sản xuất đặc thù, họ vừa làm nhiệm vụ của người lính, vừa làm việc của người thợ, góp phần giữ nhịp sản xuất, bảo vệ tài nguyên và xây dựng thế trận quốc phòng gắn với kinh tế trên vùng than Đông Bắc. Năm 2025, Tổng Công ty Đông Bắc được tổ chức lại thành Binh đoàn 19, mở ra chặng đường phát triển mới của một đơn vị kinh tế - quốc phòng.

Ngày 27/12/1994, Công ty Đông Bắc được thành lập theo Quyết định số 910/QĐ-QP của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, trên cơ sở sáp nhập 14 đầu mối đơn vị thuộc các quân khu, quân đoàn, binh chủng của quân đội đang thực hiện nhiệm vụ khai thác than. Sự ra đời của đơn vị gắn với yêu cầu giải quyết chính sách cho cán bộ, đồng thời bảo đảm nhu cầu chất đốt phục vụ sinh hoạt của bộ đội trên địa bàn vùng Đông Bắc Tổ quốc.

Năm 2006, trước yêu cầu phát triển về sản lượng, tổ chức, trình độ quản lý và nguồn nhân lực, Công ty Đông Bắc được tổ chức lại thành Tổng Công ty theo Quyết định số 127/2006/QĐ-BQP ngày 4/7/2006 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.

Thực hiện chủ trương sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp quân đội, ngày 14/4/2025, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành Quyết định số 1535/QĐ-BQP về việc thành lập Binh đoàn 19 trực thuộc Bộ Quốc phòng trên cơ sở Tổng Công ty Đông Bắc. Đây là dấu mốc mới trong quá trình xây dựng, trưởng thành của đơn vị, từng bước khẳng định năng lực tổ chức sản xuất, phát huy vai trò của doanh nghiệp quân đội trong khai thác, chế biến, kinh doanh than, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Trước khi thành lập Binh đoàn 19, Tổng Công ty Đông Bắc liên tục lập kỷ lục về sản lượng khai thác trên 7,1 triệu tấn/năm trong các năm 2021, 2022 và 2023. Kế thừa nền tảng đó, năm 2025, Binh đoàn 19 sản xuất trên 6,5 triệu tấn than, đạt 101% kế hoạch; lợi nhuận đạt trên 1.000 tỷ đồng, bằng 111% kế hoạch và là mức cao nhất từ khi thành lập; nộp NSNN 3.400 tỷ đồng. Thu nhập bình quân người lao động đạt 22,67 triệu đồng/người/tháng, bằng 105% kế hoạch.

Trong 9 tháng năm 2026, Binh đoàn tiếp tục duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh với sản lượng than sản xuất đạt hơn 4,7 triệu tấn, tiêu thụ trên 10,6 triệu tấn; doanh thu đạt 26.828 tỷ đồng, bằng 92% kế hoạch năm; lợi nhuận trước thuế đạt 930 tỷ đồng, bằng 89% kế hoạch; nộp ngân sách 2.790 tỷ đồng, đạt 84% kế hoạch. Thu nhập bình quân đạt 25,18 triệu đồng/người/tháng, bằng 108% kế hoạch.

Cùng với kết quả sản xuất, kinh doanh, tình hình tài chính được duy trì ổn định, vốn nhà nước được bảo toàn và sử dụng hiệu quả.

Để duy trì nhịp độ sản xuất, Binh đoàn cũng chú trọng đầu tư thiết bị, đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng KHCN phù hợp với đặc điểm từng đơn vị.

Tại mỏ Đông Đá Mài, năm 2025 Công ty Khai thác khoáng sản đưa khu vực moong -200, vỉa 13-1 vào khai thác mở rộng. Đây là khu vực khai thác sâu nhất kể từ khi mỏ đi vào hoạt động, sản lượng khai thác khoảng 1,5 triệu tấn than/năm. Đơn vị bố trí 6 dây chuyền máy xúc, cùng khoảng 80 xe tải trọng lớn hoạt động 3 ca/ngày đêm. Việc tổ chức khai thác theo hướng tập trung, cơ giới hóa cao không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động, mà còn góp phần tối ưu hóa nhân lực, giảm chi phí vận hành và tăng hiệu quả khai thác.

Tại Công ty 91, việc đưa vào vận hành giàn mềm cơ khí, hệ thống điều hành tập trung, cùng các dây chuyền tự động hóa đã mang lại nhiều chuyển biến rõ nét trong tổ chức sản xuất. Các thiết bị, công nghệ được lựa chọn đều phù hợp với điều kiện địa chất, đặc điểm vỉa than của đơn vị, giúp quá trình khai thác vận hành ổn định, liên tục và an toàn hơn. Nhờ đó, đã giảm sức lao động cho công nhân, tối ưu hóa nhân lực và nâng cao năng suất lao động. Hiện năng suất khai thác của đơn vị đạt khoảng 9,8 tấn/người/ca.

Đặc biệt, hệ thống điều hành tập trung được xem là một trong những bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của Công ty 91. Thông qua hệ thống này, các thông số vận hành, tình trạng thiết bị và hoạt động sản xuất trong hầm lò được theo dõi, cập nhật liên tục tại trung tâm điều hành. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp nâng cao khả năng giám sát, xử lý kịp thời các tình huống phát sinh mà còn góp phần tiết giảm khoảng 20% lao động giám sát trực tiếp tại hiện trường.

Từ những dấu mốc phát triển, đến kết quả sản xuất, kinh doanh và đổi mới công nghệ, Binh đoàn 19 đang từng bước khẳng định năng lực của một đơn vị kinh tế - quốc phòng. Những chuyển biến ấy là nền tảng để đơn vị tiếp tục nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời thực hiện tốt nhiệm vụ quốc phòng - an ninh và trách nhiệm với địa bàn đứng chân.

Không chỉ thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh, Binh đoàn 19 còn đảm nhiệm vai trò của một đơn vị quân đội trong xây dựng thế trận quốc phòng gắn với phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn Quảng Ninh. Các cơ quan, đơn vị duy trì nghiêm chế độ trực sẵn sàng chiến đấu; phối hợp với Bộ CHQS thành phố và các lực lượng chức năng nắm tình hình, bảo đảm an ninh, an toàn khu vực.

Binh đoàn cũng tham gia diễn tập khu vực phòng thủ, phòng thủ dân sự theo kế hoạch của địa phương; thực hiện nhiệm vụ phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, cứu hộ, cứu nạn khi có yêu cầu. Bên cạnh nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, Binh đoàn 19 còn phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương triển khai các công trình phục vụ dân sinh, góp phần hoàn thiện hạ tầng tại địa bàn đứng chân.

Một trong những công trình tiêu biểu là tuyến đường thôn 10, phường Hoành Bồ mới được Binh đoàn 19 khánh thành, bàn giao cho địa phương quản lý, sử dụng. Tuyến đường được sửa chữa, nâng cấp nhằm phục vụ diễn tập khu vực phòng thủ năm 2026 gắn với nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới của địa phương.

Để công trình được hoàn thành đúng tiến độ, Binh đoàn 19 đã phối hợp với các cơ quan chức năng, cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức khảo sát, thống nhất phương án và tổ chức thi công công trình. Chỉ trong 1 tháng, tuyến đường hoàn thành với tổng dự toán được phê duyệt là 7,5 tỷ đồng từ nguồn chi phí sản xuất của Binh đoàn; chiều dài gần 424m, nền đường rộng 7,5m, mặt đường rộng 5,5m, cùng các hạng mục đồng bộ, gồm tường kè bê tông cốt thép, hệ thống thoát nước, điện chiếu sáng và các hạng mục bảo đảm an toàn giao thông, cảnh quan hai bên đường.

Đại tá Vũ Sỹ Thắng, Phó Tư lệnh Binh đoàn 19 cho biết: Việc hoàn thành tuyến đường thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm của đơn vị trong kết hợp nhiệm vụ quân sự, quốc phòng với phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Binh đoàn, Lữ đoàn Công binh công trình dự bị động viên 91 được giao nhiệm vụ sửa chữa, khắc phục tuyến đường; Công ty Xây dựng công nghiệp mỏ đảm nhiệm cung ứng vật tư, phương tiện, nhân lực và trực tiếp thi công. Cùng với sự phối hợp, hỗ trợ của các cơ quan chức năng, cấp ủy, chính quyền địa phương và sự đồng thuận của nhân dân, công trình hoàn thành bảo đảm tiến độ, chất lượng, an toàn. Binh đoàn tin tưởng công trình sẽ được quản lý, khai thác hiệu quả, góp phần phục vụ đời sống nhân dân và vun đắp tình đoàn kết quân - dân.

Từ những công trình phục vụ cộng đồng, sự đồng hành của Binh đoàn 19 với địa phương còn được thể hiện qua nhiều hoạt động chăm lo đời sống người dân, nhất là các gia đình có hoàn cảnh khó khăn ở nơi địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng DTTS. Những việc làm thiết thực được triển khai bằng sự quan tâm và trách nhiệm đã góp phần chia sẻ khó khăn, tiếp thêm điều kiện để người dân ổn định cuộc sống.

Tại chương trình “Yêu thương lan tỏa, thắp sáng niềm tin” do Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên Công ty CP Vận tải và Chế biến Than Đông Bắc tổ chức mới đây, đơn vị đã triển khai hỗ trợ xây dựng “Mái ấm tình thương” cho gia đình chị La Thị Trình (SN 1981), trú tại thôn Nà Pá, xã Quảng Tân.

Chị La Thị Trình có hoàn cảnh rất khó khăn, năm 2023 chồng mất vì bệnh hiểm nghèo, chị Trình một mình nuôi 4 người con đang trong độ tuổi đến trường. Do điều kiện kinh tế hạn hẹp, gia đình chưa có khả năng xây dựng lại nhà ở, trong khi căn nhà hiện tại đã xuống cấp, không đảm bảo an toàn, nhất là vào mùa mưa bão. Trước hoàn cảnh đó, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Công ty CP Vận tải và Chế biến Than Đông Bắc đã hỗ trợ kinh phí để gia đình chị xây dựng lại ngôi nhà; giúp mẹ con chị có thêm điều kiện cải thiện chỗ ở, ổn định cuộc sống.

Từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, đến thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, tham gia xây dựng hạ tầng và chăm lo an sinh xã hội, Binh đoàn 19 đang gắn nhiệm vụ của đơn vị với yêu cầu phát triển của địa phương. Những đóng góp ấy góp phần củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân, tạo nền tảng để đơn vị tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ, đồng hành cùng sự phát triển của vùng than Đông Bắc.

Vân Anh
Trình bày: Tất Đạt