Khi được phân công nhiệm vụ cùng đi với những cán bộ kỹ thuật của Phân xưởng Tuyển than II, Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV để khảo sát và lắp đặt hệ thống chống bụi cho tổ công trình 23 của nhà máy Tuyển than, tôi không có cảm xúc gì đặc biệt. Nhưng khi bước chân xuống bậc thang để chui sâu vào lòng đất thì tôi thực sự hết sức ngạc nhiên: Không ngờ ở Công ty Tuyển than Cửa Ông lại có một nơi như thế!
Thú thật khi bước chân xuống khu vực ngầm dưới lòng đất, trong tôi không khỏi có cảm giác “rờn rợn”. Trong không gian chật hẹp ở trên 10m âm là hai hệ thống băng tải than dài dằng dặc tưởng như vô tận đang ầm ầm chạy. Nếu ở nơi thông thoáng thì âm thanh của những con lăn đang nghiến ken két trên giá và tiếng “đập thùng, chọc máng” ầm ầm trên kia cũng không lớn đến thế, nhưng ở trong hệ thống hầm này với chiều ngang chỉ trên dưới chục mét, âm thanh được cộng hưởng với nhau khuyếch đại lên gấp bội lần. Đã thế cả không gian còn như đặc quánh lại bởi thứ ánh sáng vàng toả ra từ những bóng đèn công suất lớn xuyên qua lớp bụi than không ngừng thoát ra từ hệ thống băng tải. Tuy hệ thống quạt thông gió lúc nào cũng hoạt động hết công suất nhưng cũng không thể hút được trọn vẹn đám bụi kia, bởi trong hệ thống ngầm khép kín này thì chỉ có những chiếc quạt thông gió kia là con đường thoát duy nhất của chúng. Quả thực cảm giác không khác mấy dưới hầm lò “xịn” của mỏ than Khe Chàm mà tôi đã có lần được tham quan.
Anh Hà Chiến Thắng, một thành viên trong đoàn khảo sát và cũng là Tổ trưởng Tổ máng ngoài cho tôi biết đây là khu vực làm việc của công nhân Tổ máng ngoài. Thấy tôi tỏ vẻ ngạc nhiên trước cái tên ngồ ngộ đó, anh Thắng giải thích: Tên Tổ máng ngoài được đặt là theo đúng đặc thù công việc: Đây là nơi các đoàn tàu than từ mỏ về xả tải xuống các máng chứa để than từ đó đi vào hệ thống băng tải của Công ty. Có thể nói đây là khâu đầu tiên của toàn bộ hệ thống sàng tuyển của Công ty Tuyển than Cửa Ông. Những toa xe mà tôi vẫn thường nhìn thấy đều có móc khoá ở hai bên thành, khi tiến vào vị trí sẽ được công nhân vận hành ở đây đứng trên hành lang cao lưng chừng toa tháo các móc hãm cho than rơi xuống. Việc tháo này được các anh chị gọi nôm na là… “Đập thùng”! Công việc thủ công này đã được các anh chị làm thành thục tới mức tối đa: Chỉ một nhát đập của họ là cánh cửa toa xe bung ra để than ào ào chảy xuống! Khi than hết, sau vài cái đu đưa để than còn bám dính rơi ra hết thì một cú đẩy dứt khoát nữa là cánh cửa kia lại đóng lại vô cùng chắc chắn và được kéo ra khu vực máng rửa để xối nước làm sạch toa xe. Những toa xe sau đó lại được tắm rửa sạch sẽ trước khi lên đường vào mỏ.
Sau khi than xuống máng, công nhân vận hành một bộ máng cào xoay hình dạng như một cái bánh xe lớn có các miệng gầu xoay theo phương nằm ngang. Máng cào này gắn trực tiếp vào hệ thống điều khiển, người thợ vận hành sẽ đi dọc theo băng tải để bấm nút điều khiển máng cào làm việc tuỳ từng vị trí.
Qua trò chuyện mới biết, công việc tưởng là đơn giản nhưng chỉ cần sơ sẩy một chút không theo dõi kịp thời hệ thống con lăn, băng tải thì sẽ dẫn đến hiện tượng trượt và rách băng, ảnh hưởng đến sản xuất của cả nhà máy. Chưa cần nói đến những sự cố lớn ấy, chỉ cần không chú ý để than rơi vãi thì việc xúc dọn vệ sinh công nghiệp nền hầm cũng rất mệt mỏi. Ngay cả chỉ một việc “đập thùng” thôi cũng thật lắm công phu: Ngoài việc đập thế nào để cửa xe bung ra nhanh và chuẩn xác nhất thì còn phải chú ý đến trên toa chở than khô hay than ướt, chủng loại than gì… để có cách xử lý khác nhau. Mùa khô tuy bụi nhưng năng suất cao hơn, chứ còn mùa mưa, than bết lại thì để than chảy hết xuống khỏi toa cũng lấy đi không ít sức lực của các anh chị. Bởi nếu đập không khéo, để than rơi không đúng hệ thống băng mà rơi xuống hố sâu phía dưới thì việc dọn dẹp theo lời của anh Thắng sẽ là: Bê-xê-lết!!! Vậy nên cả tổ đều bảo nhau thực hiện cho thật tốt. Nói thì dễ, nhưng suốt cả 8 tiếng đồng hồ gần như làm việc liên tục (việc ăn cơm giữa ca cũng phải đổi nhau) cứ lặp đi lặp lại một động tác với hàng trăm toa xe, lại trong môi trường mù mịt bụi than như vậy, để đảm bảo thao tác chính xác trăm lần như một thì quả thực cũng thật đáng nể!
Với một tổ được công nhận là “Vất vả nhất nhà máy” vì đòi hỏi nhiều sức lực nên tôi không bất ngờ khi biết, tổ có 15 người thì trên 2/3 đều là những người trẻ. Trong đó người trẻ nhất mới vừa 21 tuổi. Ngay cả anh Thắng tổ trưởng cũng trẻ măng trông chẳng khác gì mấy sinh viên vừa ra trường!
Chia sẻ với tôi về công việc của mình, một công nhân trẻ cho biết: Ban đầu vất vả lắm anh ạ. Có buổi đi làm về chả muốn nhấc chân nhấc tay. Nhưng giờ thì quen rồi, công việc cũng như là rèn luyện thể lực ấy. Giờ lắm khi nghỉ phép mấy ngày lại cứ muốn đi làm ngay vì ít vận động lại đâm oải!...
Toàn người trẻ, vậy mà thành tích của họ thì thật đáng nể. Suốt 10 năm nay chưa năm nào tổ không đạt danh hiệu tổ lao động giỏi và lao động xuất sắc. Có nhiều ca, nhiều tháng tổ đạt năng suất kỷ lục được Giám đốc Công ty khen thưởng, và điều đặc biệt là suốt nhiều năm tổ không hề để xảy ra mất an toàn lao động dù là nhỏ nhất!
Chợt nhớ lời một bác thợ già “Tụi trẻ bây giờ toàn sinh ra trong những gia đình có một đến hai con, được chiều chuộng từ bé nên chúng chỉ thích chọn việc nhẹ nhàng thôi…” và nhớ đến lần dự Hội nghị người lao động ở đơn vị nọ, một trong những phần hạn chế được nêu ra là: “Thợ có tay nghề cao đã nghỉ hưu gần hết, thợ trẻ mới vào làm việc chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất…” nhưng nhìn những khuôn mặt trẻ măng với nụ cười tươi rói của các anh, các chị mà lòng tôi thật ấm áp và tràn ngập niềm tin… Tôi tin Tuyển than Cửa Ông chắc chắn sẽ vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ với những người thợ trẻ bình dị như thế!
Lưu Hùng Vĩ
(Phân xưởng Điện Nước - Công ty Tuyển than Cửa Ông)[links()]
