Từ rất nhiều năm trước đây Quảng Ninh đã đặt mục tiêu đến năm 2015 cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại. Và trên cơ sở của kết quả đạt được đó tỉnh phấn đấu đến năm 2020 sẽ trở thành tỉnh dịch vụ, công nghiệp hiện đại.
Nói tới công nghiệp Quảng Ninh ai cũng nghĩ ngay đến khai thác than, đất sét, đá vôi... Và cũng chính sự phát triển dựa rất nhiều vào nguồn tài nguyên hữu hạn này nên các chuyên gia kinh tế bắt đầu lo ngại về sự phát triển bền vững cho ngành công nghiệp Quảng Ninh nói riêng và tỉnh Quảng Ninh nói chung. Vì vậy, trong một tầm nhìn mới, đặt dưới quan điểm của sự phát triển nhanh, bền vững, công nghiệp của Quảng Ninh trong thời gian tới sẽ được phát triển một cách hài hoà, hợp lý.
Giảm dần sự phụ thuộc vào các ngành “trụ cột”
Than, đất sét, đá vôi những nguồn nguyên liệu sẵn có trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh phục vụ cho ngành công nghiệp khai thác than, sản xuất vật liệu xây dựng, nhiệt điện… Những ngành công nghiệp này nhiều năm qua đã trở thành “trụ cột” trong giá trị sản xuất công nghiệp của tỉnh. Tuy nhiên chính sự phát triển của các ngành công nghiệp khai khoáng này đang đe doạ đến sự phát triển bền vững của tỉnh Quảng Ninh.
Chỉ tính trong năm 2012 khi than, điện, xi măng, gạch ngói gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm thì tăng trưởng của công nghiệp Quảng Ninh bị giảm tới 6,6% so với năm 2011. Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn thì những sản phẩm tăng năm 2012 của tỉnh phần lớn là các sản phẩm có tỷ trọng nhỏ và giá trị gia tăng thấp trong ngành công nghiệp và GDP. Chính vì vậy khi đặt lại mục tiêu phát triển cho công nghiệp, tỉnh đã xác định quan điểm rõ ràng là đối với ngành khai thác và chế biến khoáng sản sẽ được phát triển quy mô hợp lý, xem xét việc hạn chế hoặc giảm sản lượng khai thác than lộ thiên, tăng tỷ trọng khai thác than hầm lò kết hợp với việc đầu tư công nghệ hiện đại giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Theo đó, sẽ giảm tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp ngành công nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản từ 43,48% năm 2012 xuống còn 40,64% năm 2015 và 32,15% năm 2020 trong cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh.
Với tỷ trọng này đến năm 2020 sẽ phát triển ngành công nghiệp khai thác than theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ khai thác hiện đại, giảm tỷ trọng khai thác lộ thiên, tăng cường khai thác hầm lò với thiết bị tiên tiến nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Sớm kết thúc khai thác các mỏ lộ thiên, trả lại cảnh quan cho các TP Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí. Khai thác hầm lò, mở rộng nâng công suất các mỏ hiện có, đầu tư các mỏ hầm lò mới đồng bộ và hiện đại tại các khu vực có tiềm năng, đẩy mạnh cơ giới hoá, hiện đại hoá công nghệ khai thác hầm lò để nâng cao hệ số thu hồi than, nâng cao năng suất lao động. Và sau năm 2020 khai thác than sẽ để phục vụ chủ yếu nhu cầu trong nước cho nhiệt điện, sản xuất thép, xi măng; tập trung cho công tác thăm dò, xác định trữ lượng các vùng mỏ có tiềm năng xa các khu du lịch; tăng cường áp dụng các giải pháp công nghệ trong sản xuất các lò than hầm lò có độ sâu lớn và công nghệ phức tạp.
Then chốt là những ngành phụ trợ
Theo Quy hoạch phát triển công nghiệp tỉnh đến năm 2020, tầm nhìn 2025 thì các ngành công nghiệp cơ khí, luyện kim, điện tử trở thành một trong những ngành công nghiệp then chốt của Quảng Ninh. Các ngành công nghiệp này là nền tảng cho phát triển kinh tế của tỉnh, phục vụ cho ngành công nghiệp đóng tàu, năng lượng và các ngành công nghiệp khác. Trong những năm qua do sự đánh giá chưa thật đúng vai trò của các ngành này nên việc xây dựng các chiến lược thu hút đầu tư chưa xứng tầm, Quảng Ninh cũng có rất ít các dự án công nghiệp phụ trợ đầu tư vào địa bàn. Chính vì vậy trong định hướng phát triển tới đây, tỉnh khuyến khích đầu tư Nhà máy sản xuất Chassi ô tô và nhà máy chế tạo giảm sóc ô tô, dự án sản xuất các thiết bị thuỷ lực, lắp ráp và sản xuất các thiết bị nâng hạ... Đầu tư nâng cao năng lực chế tạo các nhà máy sản xuất biến áp của tỉnh, các cơ sở cơ khí trong tỉnh sẽ được tiếp tục đầu tư nâng cấp trang thiết bị và khả năng sản xuất.
Cùng với Hải Phòng, Quảng Ninh đang là trung tâm đóng tàu lớn của khu vực phía Bắc, các nhà máy đóng tàu hiện có trên địa bàn đều là những doanh nghiệp tầm cỡ như Nhà máy đóng tàu Hạ Long, đóng tàu cơ khí Than Việt Nam, đóng tàu Thuỷ An, tàu thuỷ Sông Chanh... Những đơn vị này trong thời gian tới sẽ được tiếp tục đầu tư nâng cao năng lực, nhất là phát triển đóng tàu du lịch phục vụ cho du khách tham quan Vịnh Hạ Long, ngành Cơ khí đóng và sửa chữa tàu biển đáp ứng nhu cầu trong nước, xuất khẩu.
Cũng theo quy hoạch này sau năm 2020 trên cơ sở xem xét nhu cầu thị trường trong nước, mức độ tham gia vào chuỗi sản xuất cơ khí toàn cầu của tỉnh nói riêng và Việt Nam nói chung đến năm 2030, dự kiến sẽ đầu tư các dự án với công nghệ cao tiến tiến, hiện đại, các thiết bị sản xuất ra phải là cơ sở để thực hiện một nền sản xuất xanh - sạch, tiêu tốn ít nguyên, nhiên liệu và có giá trị gia tăng cao.
Giải pháp đột phá
Theo đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Sở Công thương thì, nguồn lực để phát triển ngành công nghiệp Quảng Ninh không chỉ nằm ở vốn đầu tư mà điều quan trọng nhất là muốn tạo được sự kích thích phát triển phải từ kết cấu hạ tầng đồng bộ, nhất là hạ tầng giao thông và điện lưới quốc gia. Theo đó, những tuyến đường giao thông động lực để kết nối Quảng Ninh nhanh nhất với trong nước và quốc tế cần sớm được tập trung đầu tư là Sân bay Vân Đồn, các tuyến đường cao tốc Hải Phòng - Hạ Long, Nội Bài - Hạ Long, Hạ Long - Móng Cái.
Vai trò cửa ngõ, cầu nối quan trọng giữa hai khu vực Đông Bắc Á - Đông Nam Á và liên kết vùng sẽ được tập trung phát huy tối đa. 4 lĩnh vực trọng tâm sẽ được tỉnh Quảng Ninh tăng cường phối hợp với các tỉnh trong vùng Đồng bằng sông Hồng là kết nối hình thành trung tâm trung chuyển hàng hoá xuất khẩu của miền Bắc sang thị trường Trung Quốc và quốc tế; hình thành chuỗi sản phẩm du lịch đặc sắc từ Quảng Ninh đến các tỉnh, thành phố trên tuyến quốc lộ 10, 18 và 4B; tập trung đầu tư hạ tầng để kết nối nhanh nhất với trong nước và quốc tế; kết nối đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực cho Quảng Ninh cũng như các tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng.
Thời gian để hoàn thành mục tiêu cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2015 không còn nhiều, cả tỉnh đang bước vào giai đoạn tăng tốc để đạt được mục tiêu này và đặt nền tảng cho tỉnh dịch vụ công nghiệp hiện đại vào năm 2020.
Ngọc Lan
