Những ai đã là người sống ở Hồng Gai những năm 1964 - 1975, giữa tiếng bom đạn gầm thét của máy bay Mỹ, đều đã hơn một lần nghe giọng ca trong sáng, khỏe khoắn vút lên những giai điệu ngợi ca Vùng Than thân yêu của Thanh Việt, cô công nhân mỏ Than Hà Lầm. Ngày ấy tiếng hát Thanh Việt cùng các hạt nhân văn nghệ của Đội văn nghệ Công ty Than Hòn Gai đã đến tận nhà máy, hầm lò, trận địa phòng không v.v...
Thanh Việt tên đầy đủ là Lê Thị Việt. Người phát hiện ra năng khiếu ca hát của cô bé Việt chính là anh phụ trách đội thiếu niên Trường cấp II Hà Lầm - nhà thơ Ngọc Sính bây giờ.
Ở Hội diễn văn nghệ mỏ Hà Lầm 1966, Thanh Việt đạt giải nhất đơn ca nữ với bài hát “Tình người vùng than” của một người viết nghiệp dư. Dẫu giải thưởng ngày ấy chỉ là “xà phòng, khăn mặt”, song là một bước ngoặt để cô công nhân đội than tự tin hơn. Để rồi đến cuộc thi Tiếng hát trên sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức tại Hà Nội năm 1968 cho các giọng ca phong trào, Thanh Việt đã đem HCV duy nhất cho Quảng Ninh với bài hát tự biên của anh công nhân Mỏ than Hà Lầm, Phạm Dũng: “Bài ca gửi anh thợ lò”.
Với chất giọng nữ trung mượt mà, sôi nổi, Thanh Việt đã chinh phục được Ban giám khảo. Đến bây giờ Thanh Việt vẫn nhớ lời ca của bài hát ấy: “Em đứng đây giữa đất Mỏ giàu đẹp quê em...” và sau đó, chị được NSND Quý Dương truyền dạy kỹ thuật xướng âm trong ba tháng. Đó là những điều chỉ bảo quý báu, giúp chị phát huy được chất giọng “trời cho” của mình.
Và bằng chất giọng đó, chị đã đưa những bài hát ca ngợi vùng than, ca ngợi thợ mỏ... vào hát cho các chiến sĩ ở chiến trường miền Nam, đến cả miền băng tuyết Kemêrôvô của nước Nga xa xôi - tỉnh kết nghĩa với Quảng Ninh, đến đất nước Tây Ban Nha trong Đoàn nghệ thuật của Tổng Công đoàn Việt Nam dự Festival Tiếng hát công nhân. Và đến với những kiều bào Việt Nam tại Pháp v.v... Họ ngỡ ngàng khi thấy con của một “phu mỏ” mà hát hay thế!
Tôi đã trao đổi với một số nhạc sĩ, ca sĩ người Hồng Gai, hoạt động cùng thời với Thanh Việt. Họ đều cảm phục sự hết mình vì sự nghiệp văn hóa văn nghệ Vùng Mỏ của Thanh Việt. Tấm gương hết lòng vì sự nghiệp văn hóa văn nghệ ở Vùng Mỏ Quảng Ninh của chị thật đáng để chúng ta trân trọng.
