(Bài phát biểu của ĐBQH Ngô Thị Minh Đoàn Quảng Ninh tại Hội trường sáng ngày 26/10/2011)
Tôi xin tham gia vào báo cáo của Chính phủ về công tác phòng ngừa, chống vi phạm pháp luật và tội phạm trong đối tượng vị thành niên. Trong báo cáo của Chính phủ gửi cho ĐBQH tuy chỉ có vài dòng viết về đối tượng này nhưng đã hàm chứa nhiều thông tin rất đáng lo ngại. Báo cáo chỉ ra rằng: Năm 2011, số vụ phạm tội trong lứa tuổi vị thành niên tăng 1,1% so với năm 2010. Đáng chú ý, số người chưa thành niên tụ tập thành băng, nhóm sử dụng dao, lê, mã tấu gây ra nhiều vụ án nghiêm trọng có xu hướng tăng, nhiều vụ gây bức xúc trong dư luận...Theo báo cáo của Bộ Công an, trong 3 tháng đầu năm 2011 trên phạm vi cả nước, các băng nhóm vị thành niên sử dụng vũ khí gây ra 107 vụ xô xát, tăng 51 vụ so với cùng kỳ năm 2010, chiếm 34% so với tổng số vụ phạm pháp xảy ra. Tình trạng học sinh đánh nhau ở các tỉnh thành phố bị tung clip lên mạng đang gây lo lắng cho nhiều bậc phụ huynh. Đặc biệt, sau vụ thảm án tại tiệm vàng ở Bắc Giang mà thủ phạm là đối tượng vị thành niên, một lần nữa cảnh báo về sự gia tăng tỷ lệ phạm tội ở lứa tuổi này.
Kính thưa Quốc hội! Có nhiều nguyên nhân dẫn đến phạm tội của vị thành niên, bên cạnh các nguyên nhân nêu trong báo cáo của Chính phủ, tôi xin bổ sung thêm một số nguyên nhân cơ bản sau đây:
Thứ nhất: Như chúng ta đã biết, trẻ vị thành niên là lứa tuổi đang có sự thay đổi mạnh mẽ về tâm sinh lý, muốn khẳng định mình, không muốn phụ thuộc và dễ bị các đối tượng xấu lôi kéo; sự phát triển nhân cách con người ở giai đoạn vị thành niên có nhiều đặc điểm riêng biệt. Đây là thời kỳ phát dục, có những sự đột biến, không cân bằng tạm thời giữa thể chất và hệ thần kinh, nên tình cảm, ý chí của các em chưa ổn định. Tuy nhiên, trong quá trình chăm sóc, giáo dục, chúng ta chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội, chưa chọn lựa những hình thức giáo dục đạo đức phù hợp với nhóm đối tượng này. Nhiều bậc phụ huynh đã quá nuông chiều con cái, không chú ý đến sự phát triển tâm sinh lý của các em, không nghiêm khắc hoặc chưa dành thời gian hợp lý cho việc quản lý, nuôi dưỡng, dạy bảo con cái, làm cho nhóm đối tượng này có tâm lý ỷ lại, có nhận thức, hành động sai lầm, coi thường pháp luật, dẫn đến con đường phạm pháp.
Thứ hai: Việc quản lý thiếu chặt chẽ của các ngành chức năng đối với các loại phim, ảnh bạo lực, văn hóa phẩm đồi trụy, các hoạt động kinh doanh ở các quán Karaoke, việc quản lý các dịch vụ Internet, các nhà hàng, khách sạn... đã gây ảnh hưởng rất lớn tới tâm lý của đối tượng này trong khi chúng ta chưa coi trọng việc đổi mới phương pháp giáo dục đạo đức, chưa coi trọng việc trang bị khả năng ứng phó của các em với mặt trái của cơ chế thị trường, với sự phân hóa giàu nghèo, phân hóa thu nhập vùng miền đang diễn ra khá mạnh mẽ hiện nay. Không ít đối tượng vị thành niên từ quê nghèo di cư đến các đô thị tìm việc làm nhưng không tìm được, bị rơi vào cảnh túng quẫn, không lối thoát, lại chứng kiến sự giàu có, xa hoa của những gia đình có mức sống cao, làm cho những đối tượng này bị choáng ngợp, thiếu kìm chế, bất chấp pháp luật biến mình thành kẻ phạm tội.
Thứ ba: Tình trạng thiếu việc làm trong thanh niên và tình trạng thiếu trầm trọng các nơi vui chơi, giải trí cho trẻ em trong các trường học và trên địa bàn dân cư cùng với việc thiếu cơ chế, chính sách trong quản lý, đầu tư, sử dụng các thiết chế văn hóa cơ sở để gắn kết mô hình giáo dục trong và ngoài nhà trường, đặc biệt với nhóm trẻ vị thành niên sống lang thang, trẻ mồ côi cha hoặc mẹ, cha mẹ bất hòa, ly thân, ly hôn... dẫn đến sự thiếu hụt về mặt tình cảm, dễ bị kẻ xấu lợi dụng và lôi kéo vào con đường phạm tội.
Để ngăn ngừa sự gia tăng tội phạm trong lứa tuổi vị thành niên, từ những nguyên nhân nêu trên và bên cạnh các giải pháp Chính phủ đã nêu trong Báo cáo, tôi xin đề nghị các cơ quan chức năng của Chính phủ cần quan tâm chỉ đạo sâu thêm một số vấn đề sau:
1/ Đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp chặt chẽ hơn với các bộ, ngành chức năng để đầu tư hợp lý về nhân sự và cơ sở vật chất cho công tác Gia đình, chọn lựa những mô hình phù hợp để tuyên truyền, bồi dưỡng kiến thức pháp luật; bồi dưỡng phương pháp, kỹ năng chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và bảo vệ con cái, làm cho mỗi gia đình nhận thức đầy đủ về đặc điểm phát triển tâm sinh lý của nhóm đối tượng này. Thời gian qua, công tác Gia đình còn nhiều hạn chế, việc tuyên truyền pháp luật hình sự cho các bậc cha mẹ và cho thanh thiếu nhi còn mang nặng tính lý thuyết, chưa có trọng tâm, trọng điểm. Mặt khác, đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần sớm hoàn thiện đề án quy hoạch nơi vui chơi, giải trí cho trẻ em trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tạo điều kiện để các bộ, ngành chức năng và chính quyền các địa phương có căn cứ đầu tư nguồn lực và NSNN cho lĩnh vực này nhằm giúp cho mọi trẻ em được thực hiện đầy đủ quyền vui chơi giải trí của mình theo luật định.
2/ Đề nghị Bộ giáo dục đào tạo phối hợp chặt chẽ hơn nữa với Trung ương Đoàn để chỉ đạo có hiệu quả việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, coi đây là nhiệm vụ quan trọng của các nhà trường nhằm giúp học sinh hình thành nhân cách, có kiến thức trong giao tiếp, ứng xử, có kiến thức để biết tự bảo vệ mình thông qua các hoạt động tập thể, hoạt động ngoại khóa, các giờ sinh hoạt Chi đoàn, Chi đội, các tiết dạy môn Giáo dục công dân theo phương pháp mới để phát huy tối đa quyền tham gia của mọi trẻ em nói chung và trẻ vị thành niên nói riêng. Để các nhà trường làm tốt nhiệm vụ giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, đề nghị Bộ Nội Vụ cần có chính sách hợp lý hơn với đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp, đội ngũ cán bộ Đoàn, cán bộ phụ trách Đội, vì đây là những hạt nhân nòng cốt trong công tác giáo dục, bồi dưỡng kỹ năng sống cho học sinh ở các nhà trường. Mặt khác, đề nghị các nhà trường cần thường xuyên liên hệ chặt chẽ với gia đình học sinh nhằm kịp thời uốn nắn các biểu hiện lệch lạc trong suy nghĩ, lối sống của các em để phối hợp giáo dục, quản lý.
3/ Đề nghị Đoàn TN cần nhân rộng việc tổ chức các đội nhóm thanh niên xung kích an ninh, đội thanh niên cờ đỏ trong các hoạt động phối hợp tuần tra, kiểm soát, bảo vệ an ninh trật tự ở địa bàn dân cư, tổ chức và duy trì hoạt động của mô hình phòng ngừa, trợ giúp người chưa thành niên vi phạm pháp luật dựa vào cộng đồng, nhằm góp phần kiềm chế sự gia tăng tội phạm ở lứa tuổi này. Đồng thời, đề nghị TW Đoàn cần tham mưu với Chính phủ có giải pháp mạnh mẽ để phát huy mô hình hoạt động của Tổng đội TNXP tham gia XD các vùng kinh tế mới ở những nơi vùng sâu, vùng xa, vùng có nhiều điều kiện khó khăn... nhằm góp phần tích cực giải quyết việc làm cho thanh niên theo nguyện vọng của đông đảo thanh niên hiện nay. Tôi xin hết ý kiến, xin trân trọng cảm ơn Quốc hội.
Nguyễn Thị Ngân (VP. Đoàn ĐBQH & HĐND tỉnh Quảng Ninh)
