Ngày 1-8-1960, mỏ Hà Lầm (nay là Công ty CP Than Hà Lầm) được thành lập. Hơn nửa thế kỷ phát triển, vượt qua nhiều khó khăn, Công ty CP Than Hà Lầm đã không ngừng đổi mới và phát triển, đạt được những thành quả đáng tự hào trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Đây chính là đơn vị 2 lần vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng.
Tiếp chúng tôi trong căn phòng truyền thống của Công ty, ông Nguyễn Văn Xuân, Bí thư Đảng uỷ Công ty CP Than Hà Lầm bồi hồi kể: Khi thành lập, mỏ Hà Lầm chỉ có 1.103 người, với 3 công trường sản xuất, công nghệ khai thác hoàn toàn thủ công, cả mỏ không có nổi một kỹ sư, hay một nhân viên kỹ thuật am tường nghề nghiệp. Nhưng với tinh thần quyết tâm, ý chí phấn đấu, sau 5 năm, mỏ Hà Lầm đã sản xuất được trên 1,65 triệu tấn than nguyên khai. Đặc biệt, giai đoạn (1966-1975), thời kỳ chiến tranh ác liệt nhất, mỏ Hà Lầm vẫn sản xuất được trên 2,8 triệu tấn than, đó là một con số đáng ghi nhớ khi mà cả vùng than thời kỳ đó đều nằm trong tầm huỷ diệt dưới đạn bom của kẻ thù. Với thành tích trên, năm 1969 mỏ Hà Lầm đã vinh dự được nhận cờ thi đua luân lưu của Bác Hồ “Đơn vị thi đua khá nhất ngành Than”.
Điều mà các thế hệ thợ mỏ Hà Lầm không thể quên, đó là những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước, cả miền Bắc sục sôi khí thế thi đua vì miền Nam thân yêu. Thợ mỏ Hà Lầm cũng đã tiễn đưa nhiều thợ mỏ ưu tú lên đường vào Nam đánh giặc, có nhiều người đã lập công lớn như Anh hùng lực lượng vũ trang, liệt sĩ Nguyễn Xuân Việt. Những năm tháng đó, CBCN mỏ Hà Lầm đã kiên cường “chắc tay búa, vững tay súng”, vừa sản xuất vừa tham gia bảo vệ vùng trời quê hương. Các chiến sĩ trong lực lượng tự vệ của mỏ Hà Lầm đã tham gia hàng trăm trận đánh, bắn rơi 2 máy bay của giặc Mỹ. Trong chiến đấu, nhiều tấm gương xuất sắc đã xuất hiện, điển hình là công nhân Phạm Văn Tờ, chiến sĩ tự vệ thuộc trung đội công binh đã dũng cảm tháo gỡ hàng trăm quả bom nổ chậm, đảm bảo an toàn cho người, máy móc thiết bị, tài sản, bảo vệ khu vực sản xuất của mỏ, Phạm Văn Tờ đã được Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Những chiến công đó đã mang lại vinh dự cho những người thợ mỏ Hà Lầm, năm 2004, Công ty Than Hà Lầm vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang.
Nối tiếp truyền thống, bước vào thời kỳ đổi mới, Than Hà Lầm tiếp tục có những thành công mới. Để đáp ứng nhiệm vụ phát triển sản xuất trong tình hình mới, Công ty tiếp tục đẩy mạnh đầu tư đổi mới công nghệ, cơ giới hoá khai thác than hầm lò, đảm bảo tính đồng bộ cao giữa các khâu khai thác, vận tải - sàng tuyển. Một vinh dự lớn đã đến với CBCN mỏ Hà Lầm, năm 1996, mỏ Hà Lầm là một trong những đơn vị đầu tiên trong ngành Than và cả nước được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới.
Năm 2001, Mỏ than Hà Lầm được Tổng Công ty Than Việt Nam (nay là Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam) quyết định đổi tên thành Công ty Than Hà Lầm. Với cục diện phát triển mới trên đà khởi sắc mới, năm 2001 và 2002, sản lượng than nguyên khai của Công ty đều đạt trên 590.000 tấn; năm 2003 sản lượng khai thác vượt lên con số 843.000 tấn và năm 2004 Hà Lầm đã là một thành viên trong câu lạc bộ một triệu tấn, với sản lượng than nguyên khai đạt trên 1,2 triệu tấn; năm 2007 đạt trên 1,76 triệu tấn.
Ngày 1-2-2008, Công ty Than Hà Lầm chính thức chuyển thành Công ty CP Than Hà Lầm - TKV. Hoạt động theo mô hình mới, lãnh đạo Công ty đã xác định, mặc dù có nhiều thuận lợi nhưng đây cũng là giai đoạn khó khăn đối với Công ty, bởi tài nguyên than trên mức -50 của Than Hà Lầm đã cạn dần, muốn tồn tại và phát triển cần phải khai thác ở độ sâu hơn từ -50 đến -300. Với mục tiêu sống còn đó, dự án khai thác dưới -50 mỏ Than Hà Lầm đã ra đời từ năm 2009 với mức đầu tư gần 7.000 tỷ đồng. Đây là công trình khai thác phần dưới -50 được mở vỉa bằng 3 giếng đứng tới mức -300 đầu tiên của Việt Nam, sản lượng khai thác 2,4 triệu tấn/năm. Thời gian khai thác của phần dưới -50 mỏ than Hà Lầm là trên 40 năm, khi dự án hoàn thành đây sẽ là một mỏ hiện đại, với trữ lượng khoảng 100-120 triệu tấn.
Song song với việc triển khai dự án khai thác dưới -50, Công ty đặc biệt quan tâm chỉ đạo và triển khai thực hiện áp dụng công nghệ mới và cơ giới hoá trong khai thác, đào lò, vận tải than, vận chuyển người và vật liệu nhằm từng bước nâng cao hiệu quả khai thác, tăng sản lượng, đẩy nhanh tiến độ đào lò, tăng mức độ an toàn trong sản xuất, giảm tối đa sức lao động thủ công, giảm chi phí vật tư vật liệu. Công ty đã đầu tư, áp dụng công nghệ mới và cơ giới hoá trong sản xuất hầm lò. Sau hơn một năm chỉ đạo quyết liệt từ khâu chuẩn bị đến việc vận chuyển, Công ty đã lắp đặt thành công lò chợ CGH đầu tiên tại Hà Lầm, tháng 5-2015 lò chợ cơ giới hoá đồng bộ 600.000 tấn/năm của Công ty CP Than Hà Lầm đã chính thức ra những tấn than đầu tiên, góp phần vào sản lượng chung của Công ty.
Có thể khẳng định, trong những năm qua, mặc dù còn nhiều khó khăn, nhưng bằng nhiều giải pháp, cùng với sự đoàn kết thống nhất cao của cả hệ thống chính trị, SXKD của Công ty CP Than Hà Lầm đều đạt và vượt mức kế hoạch được giao, việc làm, thu nhập của người lao động ổn định.
Hơn nửa thế kỷ phát triển và trưởng thành, từ lúc chỉ có hơn 1.000 người, đến nay đội ngũ cán bộ, công nhân Công ty đã trên 4.000 người, từ chỗ không có nổi một kỹ sư, đến nay, toàn Công ty đã có 23 thạc sĩ; 782 kỹ sư và cử nhân, 162 cao đẳng, 253 trung cấp chuyên ngành hầm lò. Thợ mỏ Hà Lầm giờ đây đã tự tin đặt chân xuống địa tầng -300m và còn tiếp tục chinh phục độ sâu hơn nữa để tìm kiếm “vàng đen” làm giàu cho đất nước.
Đặng Nhung - Quang Việt
