Sau nhiều năm kiên trì chuyển đổi mô hình tăng trưởng, Quảng Ninh đang đứng trước ngưỡng cửa phát triển mới, nơi tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng. Để kinh tế tri thức, kinh tế số trở thành động lực dẫn dắt, tỉnh đang từng bước tạo dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, hiện đại.
Những năm gần đây, Quảng Ninh được đánh giá là một trong những địa phương đi đầu cả nước về cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng chính quyền điện tử. Đây là tiền đề quan trọng để phát triển kinh tế số và từng bước hình thành nền kinh tế tri thức. Trong 6 tháng đầu năm 2026, kinh tế của tỉnh tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực với GRDP ước tăng 11,11%, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 61.300 tỷ đồng, tăng 16,4% so với cùng kỳ; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 4.862 triệu USD, tăng 16,9%; tổng doanh thu du lịch đạt khoảng 35.198 tỷ đồng, tăng 21% so với cùng kỳ. Đằng sau những con số tăng trưởng ấy là quá trình chuyển đổi mạnh mẽ về phương thức phát triển, từng bước chuyển sang dựa trên đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng suất lao động.
Trên con đường trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh xác định rõ mục tiêu phát triển theo mô hình đô thị xanh, thông minh, hiện đại; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng mới. Đồng thời thực hiện tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng tích hợp đô thị - biển - đảo - biên giới, mở rộng các không gian tăng trưởng mới gắn với kinh tế xanh, kinh tế biển, kinh tế di sản, kinh tế biên giới, kinh tế ban đêm và công nghiệp văn hóa.
Đề án cũng đặt ra yêu cầu phải thực hiện "chuyển đổi kép", kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh như hai động lực song hành của mô hình phát triển mới. Điều đó đồng nghĩa với việc Quảng Ninh không thể tiếp tục phát triển chủ yếu dựa vào lợi thế tài nguyên hay vị trí địa lý mà phải chuyển sang khai thác hiệu quả nguồn lực tri thức.
Tại cuộc họp tham vấn về Đề án thành lập Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh, PGS.TS. Vũ Văn Tích, Giám đốc Học viện Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), chỉ rõ: Một trong những thách thức đặt ra cho Quảng Ninh trên hành trình mới là việc hình thành các ngành kinh tế tri thức có giá trị gia tăng cao đòi hỏi hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng số hiện đại và khả năng liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học. Đây đều là những yếu tố cần thêm thời gian và nguồn lực để hoàn thiện. Trong khi đó, sự cạnh tranh giữa các địa phương trong thu hút đầu tư công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo hay các doanh nghiệp số ngày càng quyết liệt. Nếu không tạo được môi trường phát triển hấp dẫn, lợi thế hiện nay của Quảng Ninh sẽ khó được chuyển hóa thành động lực tăng trưởng dài hạn.
Nhận diện rõ những yêu cầu đó, Quảng Ninh đã xác định nhiều giải pháp mang tính chiến lược. Theo Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh, Đề án xác lập mô hình tăng trưởng mới giai đoạn 2026-2030 và tầm nhìn đến năm 2050 và Đề án thành lập Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh, trong giai đoạn tới, Quảng Ninh sẽ tập trung phát triển ba trụ cột số hóa ưu tiên gồm sản xuất công nghệ cao, tài chính công nghệ và logistics liên vùng.
Trong đó, sản xuất công nghệ cao hướng tới ứng dụng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) và khai thác dữ liệu theo thời gian thực nhằm nâng cao năng suất và khả năng thích ứng của doanh nghiệp; tài chính công nghệ được định hướng kết nối với hệ sinh thái công nghệ cao để thúc đẩy đổi mới sáng tạo; logistics liên vùng sẽ phát triển đồng bộ với hệ thống giao thông hiện đại, tối ưu dòng chảy thương mại và chuỗi cung ứng.
Có thể thấy, kinh tế tri thức của Quảng Ninh chưa phải là một khu vực phát triển mạnh ngay ở thời điểm hiện tại, nhưng những nền tảng quan trọng đã và đang được hình thành. Với định hướng phát triển dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hạ tầng hiện đại, cùng quyết tâm thực hiện chuyển đổi kép giữa số hóa và xanh hóa, Quảng Ninh đang từng bước tạo dựng điều kiện để kinh tế tri thức trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một đô thị thông minh, hiện đại và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
