Gần 30 năm gắn bó với mặt nước bãi triều, anh Nguyễn Văn Sơn, Giám đốc HTX Nuôi trồng, chế biến, thương mại XNK nông - lâm - thủy sản Quảng Hà (HTX Quảng Hà) không chỉ tạo nguồn thu từ các loại nhuyễn thể, cua biển, mà còn tiên phong thí điểm hiện thực hoá mô hình đưa sá sùng ngoài tự nhiên vào nuôi thương phẩm.
Biến tiềm năng bãi triều thành nguồn thu nhập bền vững
Một buổi sớm, khi thuỷ triều vừa rút, chúng tôi theo chân anh Nguyễn Văn Sơn, Giám đốc HTX Quảng Hà ra vùng bãi triều thuộc khu phố Minh Tân (xã Quảng Hà). Sau gần 30 phút đi xe máy men theo lối mòn dưới bãi triều, chỉ tay về phía những ô bãi mênh mông, anh Sơn hào hứng chia sẻ về quãng thời gian gần 30 năm gắn bó với bãi triều, con nước nơi đây. Năm chưa đầy 30 tuổi, khi bãi triều còn là vùng đất hoang sơ, anh Sơn đã lội bùn, đắp bờ, đào ao mở lối nuôi trồng thủy sản.
Nhớ lại những ngày đầu gian khó, anh Sơn cho biết: "Lúc ấy tôi chỉ làm theo kinh nghiệm. Tự đào ao, đắp đầm, cắm bãi mà nuôi. Thiếu vốn, thiếu kỹ thuật nên vất vả lắm, rủi ro luôn rình rập. Nhưng tôi tin vùng bãi triều Quảng Hà có nguồn nước trong sạch, thức ăn phong phú từ rừng ngập mặn và dòng sông Hà Cối đổ ra, nếu quyết tâm thì biển sẽ không phụ công người".
Từ niềm tin sắt đá ấy cộng với những nỗ lực từ chính bản thân, sau vài năm nuôi cá thể, anh Sơn tích cực vận động các hộ xung quanh liên kết thành tổ hợp tác, rồi sau đó thành lập HTX Nuôi trồng, chế biến, thương mại XNK nông - lâm - thủy sản Quảng Hà.
Đến nay, HTX do anh làm giám đốc đã chủ động khai thác hiệu quả nhiều vùng nuôi nhuyễn thể tập trung theo quy hoạch của địa phương. Trong đó, HTX đang thả nuôi 2ha ngao trơn với khoảng 5 tấn giống, cho thu hoạch đều đặn 15-18 tấn ngao thương phẩm/vụ; 2ha sò gạo và 2ha nghêu với 10 tấn giống, cho sản lượng thu hoạch khoảng 40 tấn nghêu thương phẩm.
Không dừng lại ở nhuyễn thể truyền thống, anh Sơn còn linh hoạt đầu tư 5.000m² ao đầm để thả nuôi cua biển. Ngay năm đầu thử nghiệm với chi phí tiền giống khoảng 30 triệu đồng, nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, chăm sóc cẩn thận từ khâu cho ăn, đến theo dõi cẩn thận nguồn nước, thay đổi của con giống không kể ngày, đêm, chỉ sau 6 tháng nuôi, HTX đã thu về khoản lãi hơn 100 triệu đồng từ nuôi cua biển.
Ngoài việc tạo thu nhập cho các thành viên từ nghề nuôi trồng thuỷ sản, HTX Quảng Hà còn đóng góp tích cực vào công tác giải quyết việc làm cho lao động địa phương. Hiện nay, HTX đang tạo việc làm thường xuyên cho gần chục lao động địa phương với mức thu nhập ổn định. Đến mùa thu hoạch ngao, nghêu, hay những đợt xuống giống tập trung, HTX còn huy động và tạo việc làm thời vụ cho hàng chục lao động khác.
Khai mở cơ hội từ mô hình nuôi sá sùng thương phẩm
Bãi triều Quảng Hà vốn là khu vực có nhiều sá sùng sinh sống tự nhiên nhờ đặc tính cát vàng, xốp và môi trường sinh thái trong lành. Tuy nhiên, những năm gần đây do tình trạng khai thác quá mức và không đúng mùa vụ của người dân, nguồn lợi sá sùng tự nhiên trên các vùng biển có nguy cơ suy giảm mạnh. Trước thực trạng đó, anh Nguyễn Văn Sơn luôn trăn trở tìm giải pháp vừa bảo tồn, vừa phát triển loài hải sản có giá trị kinh tế cao này.
Cơ duyên đến ngày 3/8/2023 UBND thành phố ban hành quyết định về việc phê duyệt nhiệm vụ hoàn thiện công nghệ sản xuất giống và nuôi thương phẩm sá sùng quy mô hàng hóa tại Quảng Ninh. Trường Cao đẳng kinh tế, kỹ thuật và thủy sản (Bộ NN&MT) đã ký kết hợp đồng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ với Sở KH&CN để thực hiện nhiệm vụ quan trọng này.
Theo đó, HTX Quảng Hà đã bắt tay phối hợp chặt chẽ với Trường Cao đẳng kinh tế, kỹ thuật và thủy sản triển khai mô hình nuôi thí điểm.
Trực tiếp tham gia ương giống và thả nuôi sá sùng tại khu vực bãi triều của HTX Quảng Hà, anh Nguyễn Văn Thuận, cán bộ kỹ thuật của Trường Cao đẳng kinh tế, kỹ thuật và thủy sản, cho biết: "Giai đoạn 2017-2018, nhà trường từng thí điểm nuôi sá sùng ở Minh Châu, Quan Lạn và Vườn Quốc gia Bái Tử Long (đặc khu Vân Đồn), nhưng tỷ lệ sống của con giống rất thấp ngay trong 2-3 tháng đầu. Tuy nhiên, tại bãi triều Quảng Hà chúng tôi áp dụng quy trình ương nuôi giống lên cấp 2 trong bể xi măng cho con giống khỏe mạnh trước khi đưa ra thả ngoài bãi. Ngay đợt thả 9.000 con giống đầu tiên vào giữa tháng 12/2023 trên diện tích 300m² bãi triều quây lưới, sá sùng sau khi thả đã nhanh chóng đào hang chui sâu xuống cát. Qua hơn 2 năm theo dõi sát sao, sá sùng sinh trưởng rất tốt, kích thước tăng từ 2cm lên 6cm, tỷ lệ sống đạt cao. Đây là dấu hiệu kỹ thuật cực kỳ khả quan cho thấy môi trường bãi triều Quảng Hà hoàn toàn thích hợp để nhân rộng mô hình này".
Sau đợt thả giống tháng 12/2023, trong năm 2024 HTX Quảng Hà tiếp tục phối hợp với Trường Cao đẳng kinh tế, kỹ thuật và thủy sản thực hiện thêm 2 đợt thả giống với hàng chục nghìn con giống sá sùng được thả xuống các ô nuôi khu vực bãi triều. Thành công bước đầu tại bãi triều Quảng Hà mở ra triển vọng rất lớn về nuôi sá sùng thương phẩm quy mô hàng hóa, không chỉ giúp phát triển kinh tế gia đình, mà còn góp phần giảm áp lực khai thác tự nhiên, bảo tồn nguồn gen đặc sản quý hiếm của sá sùng vùng biển Quảng Ninh.
Trải qua 27 năm lội bùn, bám biển, anh Nguyễn Văn Sơn không chỉ coi nghề nuôi trồng thủy sản là sinh kế đơn thuần, mà còn là niềm đam mê, tâm huyết gắn liền với cuộc đời mình. Nhìn từng ô bãi nhấp nhô sóng nước, anh Sơn luôn trăn trở làm sao để con sá sùng Quảng Ninh cũng như các loại nhuyễn thể khác của địa phương không dừng lại ở sản phẩm khai thác thô, hay nuôi trồng nhỏ lẻ, mà phải trở thành một thương hiệu có sức hút trên thị trường.
Phóng tầm mắt ra khoảng bãi triều mênh mông đang phủ kín theo con nước lên, anh Sơn chia sẻ: "Sá sùng là sản vật quý giá mà thiên nhiên ban tặng cho vùng biển Quảng Ninh. Mong muốn lớn nhất của tôi cũng như các thành viên HTX là tiếp tục phối hợp mở rộng diện tích nuôi sá sùng, hoàn thiện quy trình kỹ thuật để tiến tới xây dựng sản phẩm sá sùng Quảng Hà thành sản phẩm OCOP đạt chuẩn, có nhãn mác truy xuất nguồn gốc và chỉ dẫn địa lý rõ ràng, đưa thương hiệu thủy sản Quảng Ninh nói chung, Quảng Hà nói riêng vươn xa hơn nữa".
Từ kinh nghiệm thực tiễn nhiều năm lăn lộn với nghề, điều anh Sơn trăn trở nhất hiện nay chính là khâu con giống. Người nuôi thủy sản bãi triều lâu nay vẫn gặp rất nhiều rủi ro do phải mua nguồn con giống trôi nổi trên thị trường, không rõ nguồn gốc, xuất xứ, dễ mang mầm bệnh khiến nhiều vụ nuôi bị thất thu.
Trăn trở về điều này, anh Sơn bày tỏ mong muốn: "Chúng tôi rất mong muốn các cấp, ngành và cơ quan chuyên môn quan tâm, xem xét hỗ trợ đầu tư xây dựng một trung tâm giống, hoặc trại sản xuất giống nhuyễn thể, giống sá sùng tập trung ngay tại khu vực Quảng Hà. Một trung tâm giống tại chỗ được đầu tư bài bản về kỹ thuật, kiểm soát chặt chẽ về chất lượng sẽ giúp người nuôi chủ động nguồn giống sạch bệnh, khỏe mạnh. Có như vậy, bà con mới yên tâm đầu tư sản xuất, hạn chế tối đa rủi ro dịch bệnh, hướng tới phát triển nghề nuôi trồng thủy sản một cách an toàn, bền vững".
Sự kiên trì, dám nghĩ, dám làm, cùng những trăn trở đầy trách nhiệm của Giám đốc HTX Quảng Hà Nguyễn Văn Sơn là minh chứng cho tinh thần đổi mới tư duy sản xuất của nông dân Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay. Những kết quả bước đầu của HTX không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực, mà còn đóng góp tích cực cùng địa phương hoàn thành các tiêu chí về nâng cao thu nhập, phát triển kinh tế bền vững trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.
