Hoà trong tiến trình đổi mới đất nước, hoạt động kinh tế đối ngoại của TP Quảng Ninh đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, sâu sắc. Trong hành trình ấy, hoạt động xuất nhập khẩu và giao thương biên giới đã thực sự trở thành động lực quan trọng, đóng góp tích cực vào sự phát triển bứt phá của Quảng Ninh.
Sôi động thông thương tại các cửa khẩu, cảng biển trọng điểm
Những ngày này, không khí làm việc tại các cửa khẩu, cảng biển của TP Quảng Ninh diễn ra hết sức khẩn trương. Trọng tâm trong chuỗi hoạt động giao thương sôi động ấy là sự nỗ lực không ngừng của Chi cục Hải quan Khu vực VIII với việc hoàn thành công tác sắp xếp, tinh gọn bộ máy từ 18 đầu mối xuống còn 13 đầu mối, vận hành thông suốt với những hiệu quả rõ rệt.
Tại Hải quan cửa khẩu Cảng Hòn Gai (Chi cục Hải quan Khu vực VIII), khí thế lao động chuyên nghiệp, chủ động hỗ trợ doanh nghiệp lan tỏa rộng khắp. Là địa bàn chiến lược quản lý các mặt hàng trọng điểm như xăng dầu, nguyên liệu sản xuất, máy móc, dăm gỗ..., đơn vị đã chuyển đổi mạnh mẽ tư duy từ "chờ doanh nghiệp đến" sang "chủ động tìm đến doanh nghiệp".
Bà Nguyễn Thị Thuý Hà, Đội trưởng Đội Hải quan cửa khẩu Cảng Hòn Gai, cho biết: Đơn vị liên tục rà soát kế hoạch sản xuất, kinh doanh, dòng hàng của từng doanh nghiệp để chủ động tháo gỡ khó khăn. Đồng thời tăng cường làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh, tổ chức các hội nghị đối thoại tại Khu công nghiệp Đông Mai, Amata Sông Khoai để lắng nghe, giải quyết triệt để các vướng mắc về thủ tục. Đơn vị cũng kết nối chặt chẽ giữa cơ quan Hải quan với doanh nghiệp cảng, hãng tàu và đơn vị logistics, qua đó thu hút thêm nhiều dòng hàng tiềm năng về làm thủ tục qua địa bàn.
Với sự đồng hành của đơn vị, tính đến giữa tháng 9 năm 2026, Hải quan cửa khẩu Cảng Hòn Gai đã làm thủ tục cho 713 doanh nghiệp, tăng 21% so với cùng kỳ; xử lý 94.742 tờ khai, tăng 46%, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 12,5 tỷ USD, tăng tới 46% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 4,4 tỷ USD, tăng 30% và kim ngạch nhập khẩu đạt khoảng 8,1 tỷ USD, tăng 57%. Đơn vị đã thu hút thành công 223 doanh nghiệp mới, trong đó có 73 doanh nghiệp phát sinh số thu ngân sách khoảng 205 tỷ đồng, đóng góp quan trọng vào nguồn thu ngân sách nhà nước.
Còn tại khu vực Móng Cái, hoạt động giao thương ở các cửa khẩu, lối mở cũng diễn ra hối hả. Tại Lối thông quan cầu Bắc Luân II-Cửa khẩu Quốc tế Móng Cái (Việt Nam)- Đông Hưng (Trung Quốc) hoạt động thông thương, xuất nhập khẩu hàng hoá diễn ra hết sức nhộn nhịp. Hàng dài xe container nối đuôi nhau làm thủ tục nhanh chóng; người dân, du khách qua lại cửa khẩu đông đúc.
Để đạt được kết quả đó, Hải quan Cửa khẩu Quốc tế Móng Cái (Chi cục Hải quan Khu vực VIII) đã triển khai đồng bộ mô hình "01 doanh nghiệp - 01 công chức đầu mối - 01 lãnh đạo phụ trách" và thí điểm thông quan hàng hóa vào cả ngày cuối tuần. Việc thông quan xuyên suốt ngày nghỉ đã giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch vận tải, giảm chi phí logistics.
Lũy kế đến giữa tháng 9 năm 2026, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái đã làm thủ tục cho 233.775 tờ khai với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt tới 15,143 tỷ USD, tăng 21% về kim ngạch so với cùng kỳ; thu hút 2.284 doanh nghiệp tham gia, tăng 555 doanh nghiệp. Lượng hành khách xuất nhập cảnh đạt hơn 6,3 triệu lượt, lượt phương tiện vận tải qua lại đạt gần 239 nghìn lượt. Những kết quả này là minh chứng rõ nét cho sự hồi phục và bứt phá mạnh mẽ của cửa ngõ giao thương biên giới.
Hành trình đổi mới, hiện đại hóa hướng tới Hải quan số
Trải qua 40 năm đồng hành cùng công cuộc đổi mới của đất nước, hoạt động giao thương biên giới và công tác quản lý hải quan tại TP Quảng Ninh đã ghi dấu những bước tiến vượt bậc, gắn liền với hai giai đoạn phát triển lớn của ngành Hải quan.
Giai đoạn 1986-2002 đánh dấu thời kỳ Đổi mới, phát triển và hội nhập. Ngành Hải quan từng bước xóa bỏ cơ chế tập trung bao cấp, chuyển sang quản lý nhà nước về hải quan trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tại Quảng Ninh, từ những lối mở thô sơ và cơ sở vật chất thiếu tốn, lực lượng Hải quan đã chủ động cải cách thủ tục, tạo dựng nền móng vững chắc cho hoạt động xuất nhập khẩu, phục vụ hiệu quả tiến trình mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế của vùng đất biên cương.
Từ năm 2002 đến nay là giai đoạn Cải cách - Hiện đại hóa, hướng tới kỷ nguyên số. Ngành Hải quan chuyển mạnh sang quản lý hải quan hiện đại, lấy ứng dụng công nghệ thông tin làm khâu đột phá. Đến nay, hệ thống hạ tầng cửa khẩu, bến bãi, logistics trên địa bàn thành phố Quảng Ninh đã được đầu tư đồng bộ, hiện đại. Sự hình thành của các trụ cột đô thị cửa khẩu như các phường Móng Cái 1, Móng Cái 2, Móng Cái 3 đã tạo nên những khu vực kinh tế biên mậu sôi động. Đề án Cửa khẩu thông minh Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) được triển khai theo hai giai đoạn: Giai đoạn 1 năm 2026 tập trung hoàn thiện hạ tầng công nghệ và kết nối dữ liệu liên ngành; giai đoạn 2 từ năm 2027 đến năm 2030 sẽ hoàn thiện hệ thống vận hành tự động, thông quan 24/7 và giám sát bằng trí tuệ nhân tạo (AI).
Sự chủ động của địa phương trong việc thu hút các nguồn lực xã hội hóa đầu tư hạ tầng đã tạo ra động lực phát triển mới. Ông Nguyễn Văn Thành, Tổng giám đốc Công ty CP Xuất nhập khẩu Quốc tế Tân Đại Dương – đơn vị đầu tư hạ tầng cửa khẩu trọng điểm tại địa phương, cho biết: “Nhờ sự đồng hành, hỗ trợ tích cực từ chính quyền thành phố và các ngành chức năng, doanh nghiệp đã mạnh dạn nâng cấp hạ tầng bến bãi, ứng dụng hệ thống phần mềm quản lý kho bãi thông minh, tối ưu hóa quy trình bốc xếp hàng hóa. Việc chính quyền thúc đẩy Đề án Cửa khẩu thông minh với các công nghệ nhận diện tự động, trí tuệ nhân tạo chính là chìa khóa vàng giúp doanh nghiệp hạ giá thành dịch vụ, rút ngắn thời gian thông quan tính bằng phút, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế”.
Song hành cùng sự phát triển hạ tầng của doanh nghiệp, Chi cục Hải quan Khu vực VIII đã và đang khẳng định vai trò nòng cốt trong cải cách hành chính, chuyển đổi số toàn diện. Đơn vị đẩy mạnh áp dụng 100% thủ tục hải quan điện tử qua hệ thống VNACCS/VCIS, niêm yết công khai thủ tục qua mã QR, triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ cao và ứng dụng trợ lý ảo AI hỗ trợ xử lý công việc.
Ông Phạm Quốc Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Khu vực VIII cho biết: Sau khi chính thức đi vào hoạt động theo mô hình tổ chức mới, Chi cục đã nhanh chóng ổn định tổ chức, đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý để đồng hành cùng doanh nghiệp, thu hút đầu tư kinh doanh và thúc đẩy xuất nhập khẩu qua địa bàn. Đến hết tháng 8/2026, toàn Chi cục đã làm thủ tục hải quan cho 3.006 doanh nghiệp, tăng 35,71% so với cùng kỳ năm trước. Số tờ khai xuất nhập khẩu đạt 166.067 tờ khai, tăng 26,09%; kim ngạch đạt 17,35 tỷ USD, tăng 31,66%. Số thu ngân sách nhà nước đạt 11.605,29 tỷ đồng, tăng 5,67% so với cùng kỳ. Chi cục cũng chủ động rà soát, kiến nghị cắt giảm, đơn giản hóa quy trình đối với 9 nhóm mặt hàng chồng chéo về kiểm tra chuyên ngành, giúp rút ngắn tối đa thời gian thông quan, tối ưu chi phí cho các đối tác lớn như TKV hay tổ hợp công nghiệp ô tô Skoda.
Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu giữ vững tăng trưởng hai con số của Quảng Ninh, thời gian tới, Chi cục Hải quan Khu vực VIII tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp trọng tâm. Trong đó, tập trung hiện thực hoá Chiến lược Hải quan số, Hải quan thông minh, lấy dữ liệu và nền tảng số làm trung tâm, thực hiện số hóa chứng từ hải quan và nâng cấp dịch vụ công trực tuyến để doanh nghiệp có thể làm thủ tục mọi lúc, mọi nơi, mọi phương tiện.
Đơn vị tiếp tục đưa mối quan hệ đối tác Hải quan - Doanh nghiệp đi vào chiều sâu thông qua duy trì hội nghị đối thoại, chủ động gỡ vướng pháp lý cho doanh nghiệp FDI, cam kết tạo môi trường thông quan minh bạch. Chi cục cũng tập trung nuôi dưỡng và quản lý nguồn thu, hỗ trợ tăng tốc thông quan an toàn cho các mặt hàng chủ lực như than, máy móc thiết bị và xe nguyên chiếc để đóng góp tích cực vào thu ngân sách. Song song với tạo thuận lợi thương mại, đơn vị siết chặt kỷ cương công vụ gắn với kiểm soát địa bàn, kiên quyết đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch và an toàn.
Bước chuyển mình trong hoạt động giao thương biên giới đã khẳng định tư duy đổi mới, sáng tạo mạnh mẽ của thành phố Quảng Ninh. Việc hiện đại hóa công tác quản lý, hạ tầng cửa khẩu và đẩy mạnh chuyển đổi số đang mở ra không gian phát triển mới, đưa Quảng Ninh tiếp tục khẳng định vị thế là cửa ngõ giao thương quốc tế năng động, hiện đại, đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển chung của đất nước.
