Những năm qua, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã áp dụng nhiều chính sách thu hút thợ lò ngay từ khâu đào tạo: Miễn toàn bộ học phí, tiền ăn, ở, ra trường có việc làm ngay... Song, dựa trên kết quả tuyển sinh của một vài năm trở lại đây cho thấy, tỷ lệ tuyển sinh thợ lò vẫn chưa đủ nhu cầu phục vụ sản xuất. Như vậy, thiếu thợ lò đã, đang và sẽ là bài toán mà TKV cần sớm có lời giải để hoàn thành các mục tiêu đề ra cho những năm tiếp theo.
Nỗ lực tuyển sinh thợ lò
Theo bà Trương Thị Phượng, Phó Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh - Giới thiệu việc làm, Trường Cao đẳng nghề Than - Khoáng sản Việt Nam, công tác đào tạo công nhân kỹ thuật của TKV trước đây có 3 trường: Cao đẳng Nghề mỏ Hồng Cẩm, Cao đẳng Nghề Hữu Nghị tại Quảng Ninh và Cao đẳng Nghề mỏ Việt Bắc tại Thái Nguyên. Trước yêu cầu cấp thiết trong lĩnh vực tuyển sinh, TKV đã tái cơ cấu lại, sáp nhập các trường này thành Trường Cao đẳng nghề Than - Khoáng sản Việt Nam. Mô hình công tác tuyển sinh của nhà trường được đổi mới, giao cho các đơn vị thực hiện nhiệm vụ, gồm: Trung tâm Tuyển sinh - Giới thiệu việc làm và các phân hiệu đào tạo nghề được giao nhiệm vụ tuyển sinh tại chỗ. Riêng Trung tâm được biên chế gồm 3 phòng tuyển sinh doanh nghiệp, 5 phòng tuyển sinh tỉnh ngoài và 1 phòng nghiệp vụ tuyển sinh với tổng số cán bộ lên đến 60 người. Vận hành mô hình hoạt động này, nhà trường đã chuyên nghiệp hoá được công tác tuyển sinh, phát huy thế mạnh của từng đơn vị để khai thác tối đa địa bàn được giao. Hằng năm, nhà trường gửi công văn kèm theo tài liệu thông tin tuyên truyền về ngành mỏ đến các sở, ban, ngành từ cấp tỉnh đến xã, phường. Các nhân viên tuyển sinh trực tiếp làm việc với các địa phương, trường THPT, tổ chức, cá nhân trên địa bàn được phân công để tư vấn tuyển sinh, xây dựng mạng lưới rộng khắp ở 29 tỉnh phía Bắc.
Năm 2015, nhà trường kết hợp với các doanh nghiệp thông tin, quảng cáo trên các đài phát thanh, truyền hình địa phương; treo hơn 10.000 băng rôn thông báo tuyển sinh; phát tờ rơi đến tận các thôn, bản; tư vấn bằng cách gửi hơn 20.000 thư ngỏ qua danh sách trích ngang học sinh thi tốt nghiệp phổ thông. Đồng thời, tổ chức hội nghị định hướng giáo dục nghề nghiệp với các học sinh mới nhập học nhằm giúp người học hiểu biết thêm về chế độ chính sách đãi ngộ, đặc thù công việc; thông qua học sinh đang học, đã học để giới thiệu học sinh tại các địa phương đến với nhà trường. Không chỉ vậy, nhà trường còn xây dựng mạng lưới tuyển sinh cấp công trường, phân xưởng bằng cách cử cán bộ của các phòng tuyển sinh doanh nghiệp trực tiếp xuống tận các công trường và phân xưởng để tuyên truyền, tạo sự kết nối thông tin giữa công nhân - cán bộ tuyển sinh nhà trường; từ đó, khai thác hiệu quả tuyển sinh tại doanh nghiệp… Nhà trường đã chủ động ký kết hợp đồng với 17 doanh nghiệp và phối hợp với các doanh nghiệp để triển khai công tác tuyển sinh.
Với những giải pháp trên, năm 2015 nhà trường tuyển được 4.157 học sinh, đạt 75,6% kế hoạch Tập đoàn giao; trong đó do doanh nghiệp tuyển là 1.452 học sinh, đạt 49,7%; nhà trường tuyển là 2.705 học sinh, đạt 104,8% kế hoạch nhà trường đề ra.
“Cung” vẫn chưa đủ “cầu”
Tuy đã triển khai đồng bộ nhiều phương án, song công tác tuyển sinh thợ lò những năm gần đây còn gặp nhiều khó khăn. Năm 2012, số học sinh đào tạo thợ lò tuyển được chỉ đạt 75,1% so với chỉ tiêu Tập đoàn giao, đến năm 2014 con số này giảm xuống còn 53% kế hoạch và cao nhất là năm 2015 cũng chỉ đạt 75,6%, chưa tính số bỏ học giữa chừng. Tuyển sinh đã khó, việc giữ chân học sinh còn khó hơn. Hằng năm có khoảng 12% số học sinh bỏ học, không chỉ trong quá trình học lý thuyết mà thậm chí nhiều học sinh bỏ giữa chừng khi đang đi thực tập sản xuất. Theo tính toán, với mỗi học sinh bỏ học, ngành Than mất khoảng 40 triệu đồng chi phí cho toàn bộ quá trình học tập, ăn ở, đi lại và các khoản hỗ trợ khác.
Việc tuyển sinh gặp khó khăn do nhiều nguyên nhân. Bà Phượng cho biết: Nguyên nhân chính khiến giới trẻ quay lưng với nghề thợ lò xuất phát từ suy nghĩ thợ lò là nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, lại ở xa khu đô thị. Những năm gần đây các vụ tai nạn lao động chết người trong ngành Than liên tục xảy ra cũng khiến cho nhiều thanh niên trẻ lo ngại khi lựa chọn lĩnh vực nghề nghiệp. Bên cạnh đó, năm 2015 tình hình tiêu thụ than của Tập đoàn vẫn còn khó khăn: Trong nước có sự cạnh tranh gay gắt về thị trường tiêu thụ than, giá bán than giảm, điều kiện khai thác ngày càng xuống sâu dẫn tới thu nhập của người lao động chưa được cải thiện nhiều và thiếu sức hấp dẫn đối với lao động. Hiện lao động tại các vùng miền lại có nhiều sự lựa chọn về việc làm, có nhiều doanh nghiệp tuyển dụng lao động với những điều kiện làm việc, mức thu nhập khá tốt. Trong khi đó, các chương trình truyền thông quảng bá mang tính quy mô, hiện đại nhằm định hướng nghề nghiệp cho học sinh ngay từ bậc trung học, đồng thời tuyên truyền để xã hội hiểu đúng về nghề thợ mỏ vẫn còn thiếu hụt. Vì vậy, nghề mỏ hầm lò chưa có sức hút lớn đối với lao động tại các địa phương. Thêm nữa, một số doanh nghiệp thuộc TKV chưa thực sự quan tâm thực hiện đầy đủ các chính sách thu hút thợ lò theo Chỉ thị số 118/CT-TKV ngày 23-6-2014 của Tổng Giám đốc Tập đoàn về “các giải pháp thu hút người lao động làm việc trong hầm lò”…
Đến năm 2020, sản lượng khai thác than hầm lò của TKV phấn đấu đạt khoảng 40 triệu tấn, tăng xấp xỉ 10 triệu tấn so với năm 2015. Việc tăng sản lượng dẫn đến phải tăng số lượng lao động sản xuất, điều này đòi hỏi Trường Cao đẳng nghề Than - Khoáng sản Việt Nam nói riêng và TKV nói chung cần có những giải pháp nhằm tăng hiệu quả công tác tuyển sinh thợ lò trong thời gian tới.
Hoàng Anh
