TX Uông Bí là trung tâm công nghiệp than, điện và xi măng... Lượng than tiêu thụ hàng năm trên địa bàn rất lớn. Sản lượng than khai thác trên địa bàn trung bình đạt 6 triệu tấn/năm, tập trung chủ yếu ở 6/11 phường, xã (Quang Trung, Bắc Sơn, Vàng Danh, Thượng Yên Công và Phương Đông).
Năm 2007 trở về trước có tình trạng khai thác than nhỏ lẻ trong dân cư nhất là ở các vùng có dân sống xen kẽ với các khai trường than. Tình trạng vận chuyển than trái phép trên tuyến QL18A và đường nội thị trên địa bàn cũng diễn biến phức tạp. Bởi, Uông Bí có tuyến giao thông thuỷ, bộ rất thuận lợi cho việc vận chuyển, tiêu thụ than ra các tỉnh, thành ngoài Hải Phòng, Bắc Giang... và các địa phương khác trong tỉnh (Đông Triều, Hoành Bồ, Hạ Long...). Hiện tượng các nhóm tranh giành mua bán, thu gom than trái phép ở 2 địa bàn Vàng Danh và Thượng Yên Công vẫn thường xảy ra. Mặt khác, Uông Bí còn có di tích danh thắng Yên Tử, rừng đặc dụng... là nơi nhạy cảm về đảm bảo an toàn môi trường và tài nguyên... Làm gì để giữ cho Uông Bí luôn đảm bảo môi trường, tài nguyên và vùng than Uông Bí luôn “sạch”? Đó là trăn trở lớn của cấp uỷ, chính quyền địa phương và các ngành chức năng.
Công an TX Uông Bí kiểm tra, ngăn chặn phương tiện vận chuyển than trái phép.
Đặc biệt, khi có chỉ đạo của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh về lập lại trật tự sản xuất, khai thác, vận chuyển, chế biến, tiêu thụ than, cấp uỷ, chính quyền địa phương và các ngành chức năng trên địa bàn thị xã vào cuộc với tinh thần quyết tâm cao nhằm chấn chỉnh, siết chặt công tác này. Theo đó, việc quản lý tài nguyên khoáng sản, chống khai thác than trái phép được tăng cường. Cụ thể, đã đẩy mạnh kiểm tra, phát hiện, ngăn chặn, xử lý các hành vi khai thác, vận chuyển, thu gom, chế biến, tiêu thụ than trái phép. Xây dựng những quy định trách nhiệm của các cấp, các ngành, đơn vị phường, xã, chủ rừng và các doanh nghiệp ngành than nếu để xảy ra tình trạng khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép trong phạm vi địa bàn mình quản lý; xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa UBND thị xã với các doanh nghiệp ngành Than - TKV trong công tác phòng ngừa, ngăn chặn tình trạng khai thác, vận chuyển, chế biến tiêu thụ than trái phép trên địa bàn. Xây dựng thêm nhiều trạm, chốt, huy động lực lượng bảo vệ các doanh nghiệp phối hợp cùng chính quyền cơ sở tổ chức kiểm tra, xử lý các vi phạm ngay tại địa bàn cơ sở. Thành lập lực lượng liên ngành (Công an, Kiểm lâm, Quản lý đô thị, Tài nguyên môi trường và Thanh tra giao thông) thường xuyên tổ chức kiểm tra các hoạt động khai thác, kinh doanh than tại các địa bàn trọng điểm (Vàng Danh, Thượng Yên Công, Cảng Điền Công và các khu vực giáp ranh giữa các khai trường...).
Bên cạnh các biện pháp trên, UBND thị xã chỉ đạo từng phường, xã căn cứ vào đặc thù của đơn vị mình xây dựng kế hoạch; phối hợp với các doanh nghiệp ngành than trên địa bàn, tăng cường công tác bảo vệ, tuần tra kiểm soát ở các khai trường do ngành than quản lý và khu vực giáp ranh nhằm kịp thời phát hiện và ngăn chặn hiện tượng người dân vào khai trường đào bới, trộm cắp than ảnh hưởng đến sản xuất, gây mất ANTT. UBND thị xã còn chỉ đạo Công an thị xã liên tục mở các đợt cao điểm, xử lý các đối tượng tổ chức khai thác than trái phép, các đầu nậu đứng ra tổ chức thu mua than với quy mô lớn, các phương tiện ô tô, tàu thủy vận chuyển than trái phép... cũng như lập phương án đấu tranh với các đường dây, tổ chức tiêu cực, tham nhũng, các đối tượng buôn lậu than đi Trung Quốc.
Do chủ động thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh, nên tình hình khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép trên địa bàn đã được chặn đứng. Tình trạng thu gom, vận chuyển than trái phép trên địa bàn từ năm 2009 đến nay cơ bản giảm. Tính từ tháng 1-2009 đến nay, riêng lực lượng Công an thị xã đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 126 vụ vận chuyển, tiêu thụ than trái phép, trong đó chỉ có 38/126 vụ là ở địa phương, số vụ còn lại là vận chuyển than từ Cẩm Phả, Hạ Long, Hoành Bồ, Đông Triều đi qua địa bàn thị xã; thu giữ gần 2.000 tấn than các loại. Đáng lưu ý, trong số các vụ khai thác, tập kết, vận chuyển than trái phép bị bắt giữ nói trên, đã khởi tố 10 vụ, trên 60 đối tượng. Hầu hết số vụ khởi tố, số bị can đều liên quan đến cán bộ ngành than. Hiện đã kết luận, xử lý 8 vụ, 46 đối tượng tham nhũng, kinh doanh than trái phép. Tổng số tiền thu qua điều tra án nộp cho nhà nước của các vụ này lên tới trên 3,2 tỷ đồng. Điển hình như vụ xảy ra tại Công ty TNHH một thành viên Than Nam Mẫu đã khởi tố 19 bị can, liên quan đến 3 đơn vị thuộc TKV; vụ Công ty CP Đầu tư Việt Mỹ, khởi tố 7 bị can... Mới đây nhất, ngày 17-3-2010, Công an TX Uông Bí đã xử lý, bắt giữ 1 nhóm 5 đối tượng từ TX Cẩm Phả lên khai trường Vietmindo dựng lán trại để thu mua gom than trái phép, thu 10 khẩu súng và 1 xe ô tô 7 chỗ ngồi... Kết quả này góp phần không nhỏ vào việc lập lại trật tự trong hoạt động khai thác, kinh doanh than trên địa bàn TX Uông Bí nói riêng, Quảng Ninh nói chung. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, quá trình đấu tranh, cơ quan chức năng, nhất là Công an TX Uông Bí vấp phải không ít khó khăn, bất cập. Việc đấu tranh, phòng chống tội phạm về than trước hết trách nhiệm phải là của ngành than; tiếp đến là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị trên địa bàn. Còn lực lượng Công an quá mỏng và nhiệm vụ đảm bảo ANTT chung trên địa bàn vốn đã rất nặng nề, áp lực lớn... Chưa kể mỗi khi phát hiện, bắt giữ xử lý hình sự một vụ việc liên quan đến lĩnh vực than, đối tượng luôn dùng đủ mọi thủ đoạn mua chuộc cán bộ... Nếu không thực hiện được ý đồ, lập tức chuyển sang đe dọa, khống chế và tung tin, vu khống, nặc danh bôi nhọ... làm ảnh hưởng, gây mất uy tín của tập thể, cá nhân đơn vị thực thi nhiệm vụ v.v..
Để giữ cho vùng than Uông Bí luôn “sạch”; cũng như công tác lập lại trật tự trong hoạt động than đạt hiệu quả, trước hết, ngành Than phải làm tốt công tác quản lý ranh giới mỏ; đồng thời phối hợp tốt với chính quyền, nhân dân địa phương cùng quản lý giám sát. Đề cao hơn nữa trách nhiệm quản lý của chính các doanh nghiệp ngành Than từ khâu khai thác, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ. Mặt khác, ngành than phải có biện pháp để phát huy được vai trò, sức mạnh của lực lượng bảo vệ trong công tác bảo vệ tài nguyên môi trường, chống tiêu cực, vi phạm ngay trong ngành Than (thực tế cho thấy vai trò của lực lượng này chưa cao. Đơn cử như ở địa bàn TX Uông Bí có tới gần 600 bảo vệ trong ngành than, nhưng số vụ vi phạm về than do lực lượng này phát hiện và xử lý được còn rất khiêm tốn). Một vấn đề nữa, muốn duy trì bền vững trật tự hoạt động khai thác, vận chuyển, tiêu thụ, kinh doanh than trên địa bàn, nếu chỉ dừng ở việc các cấp, các ngành, chính quyền địa phương vào cuộc thì e rằng rất khó thực hiện. Bởi ngay từ các khâu khai thác, chế biến, vận chuyển, nếu ngành Than không vào cuộc, quản lý chặt chẽ thì đây vẫn là “cửa” để than trái phép ra ngoài lớn nhất. Do vậy ngành Than cần phải có cơ chế, chính sách quản lý và siết chặt các khâu vận chuyển, chế biến, tiêu thụ than. Có như vậy mới góp phần tích cực để giữ vững ổn định tình hình trên địa bàn một cách nền nếp, bền vững.
