Với tổng diện tích trên 2.171km2, trong đó diện tích đất tự nhiên 551,33km2, phần vùng biển rộng 1620km2, huyện Vân Đồn được hợp thành bởi hai quần đảo: Cái Bầu và Vân Hải với hơn 600 hòn đảo lớn nhỏ nằm trên Vịnh Bái Tử Long.
Từ vị trí như vậy, Vân Đồn có rất nhiều tiềm năng, lợi thế về phát triển kinh tế biển, kinh tế du lịch, kinh tế thương mại, dịch vụ. Riêng về lĩnh vực phát triển kinh tế du lịch, huyện có những lợi thế, tiềm năng nổi trội không địa phương nào trong tỉnh và cả nước có được. Bởi, Vân Đồn là địa phương có tiềm năng thiên nhiên đa dạng và phong phú. Đặc biệt Vân Đồn có hàng trăm núi, đảo nhấp nhô trên mặt nước, hàng trăm km bờ biển, với những bãi cát trắng mịn ở Minh Châu, Quan Lạn, Ngọc Vừng… chạy dài hàng chục km. Núi đá có nhiều hang động. Với phong cảnh hoang sơ, khí hậu trong lành, mát mẻ, hiện nay, Vân Đồn đã và đang được biết đến như một khu du lịch sinh thái hấp dẫn của tỉnh và cả nước.
Bên cạnh những điều kiện tự nhiên ưu đãi thì đây cũng là vùng đất có bề dày lịch sử lâu đời. Từ thế kỷ XII, Vân Đồn đã là một thương cảng quốc gia, một trung tâm buôn bán sầm uất của Việt Nam trong nhiều thế kỷ. Nơi đây cũng là vùng đất gắn liền với truyền thống chống giặc ngoại xâm với những chiến công lẫy lừng thời Trần (thế kỷ XIII). Sự thành lập thương cảng Vân Đồn năm 1149 và hoạt động buôn bán sầm uất của Thương cảng này kéo dài đến tận thế kỷ XV đã góp phần quan trọng vào việc thành lập nên một quần thể các di tích lịch sử - văn hoá như: Thương cảng Vân Đồn, đình - chùa - miếu - nghè (xã Quan Lạn), đền Cặp Tiên (xã Đông Xá), chùa Cái Bầu…
Vân Đồn không chỉ có biển, đảo mà còn có hệ sinh thái động thực vật hết sức phong phú, là nơi chứa đựng sự đa dạng sinh học vào loại bậc nhất khu vực Vịnh Hạ Long. Hệ động vật thuỷ sinh trong phạm vi khu vực này có tới 51 loài động vật phù du, 132 loài thuỷ sản có giá trị cao chiếm ưu thế ở vùng này như sá sùng, cầu gai, bào ngư, hải sâm, trai ngọc. Các loại động vật quý hiếm khác cũng rất phong phú với nhiều loài như báo lửa, cầy hương, rái cá, khỉ vàng, tắc kè và nhiều cây dược liệu quý như: Ba kích, ngũ da bì, đằng đằng... Cùng với đó, san hô và rạn san hô ở vùng này tuy chưa tới mức độ phong phú như một số vùng khác ở nước ta, do những nguyên nhân địa chất biển, hải văn và môi trường liên quan, nhưng vẫn có những đặc điểm riêng. Khảo sát sơ bộ cho thấy trong vùng có 66 loài san hô đá, 13 loài san hô sừng và thân mềm… Thềm đảo phía Nam gần Cửa Đối - Quan Lạn là nơi tập trung san hô sau phía Bắc và Đông Bắc. Tại khu vực hướng chính đông của đảo Ba Mùn cũng là khu vực tập trung san hô với trên 30 loài. Ốc cũng rất phong phú, đặc biệt một số loài ốc có giá trị cao, chỉ có nhiều ở vùng này như ốc sao, ốc hương, ốc đá, ốc đế... Huyện có hàng nghìn ha rừng với các loại gỗ quý như thiết đinh, lát hoa, kim giao, thông tre, táu mật, lim xanh... Với sự đa dạng và phong phú của các loài động, thực vật, đặc biệt với những khu rừng nguyên sinh nhiệt đới vẫn còn được bảo tồn nguyên vẹn trong Vườn Quốc gia Bái Tử Long chính là nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên quan trọng để phát triển các loại hình du lịch thân thiện với môi trường trên địa bàn.
Với vị trí địa lý và tiềm năng du lịch phong phú, đa dạng, du lịch Vân Đồn đang dần khẳng định vị thế là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, trong những năm vừa qua, tình hình trong nước và quốc tế có nhiều thay đổi, đặt ra những phương hướng và nhiệm vụ mới trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung, cũng như du lịch nói riêng. Bên cạnh đó, ngành Du lịch Vân Đồn còn gặp nhiều khó khăn: Tiến độ thực hiện các dự án còn chậm, sức cạnh tranh và khả năng hấp dẫn của các hoạt động kinh doanh còn thấp, sản phẩm du lịch chưa có nét đột phá; năng lực quản lý Nhà nước chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển dẫn đến doanh thu từ du lịch chưa cao, thu nhập của người lao động tại các đơn vị chưa ổn định, công suất sử dụng buồng còn thấp.
Từ thực tiễn này, nhằm đánh thức các tiềm năng, lợi thế nổi trội, khác biệt, nhiều năm nay, nhờ sự quan tâm, đầu tư của cấp trên, huyện Vân Đồn đã tăng cường đầu tư hoàn thiệt kết cấu hạ tầng để thu hút du khách đến tham quan, nghỉ dưỡng, nên đã thu được những kết quả nổi bật. Cụ thể là, hiện nay, hệ thống giao thông vận tải được kiện toàn với tuyến Tỉnh lộ 334 vào tận các vùng sâu, vùng xa của huyện. Đường ra cảng Cái Rồng và đường Yến Hải - Quan Lạn đã được đưa vào sử dụng với nguồn vốn trên 20 tỷ đồng, tuyến đường Cống Tây, đường Trường Chinh của Ngọc Vừng, tuyến đường Lý Anh Tông, đường bến cảng Thắng Lợi cũng đã được đưa vào sử dụng từ lâu. Ngoài đường bộ thì việc đi lại giữa các đảo còn có thể đi bằng đường thuỷ với một hệ thống tàu khách tốc hành, tàu cao tốc chạy liên tục trong ngày, từ trung tâm huyện đến các đảo và giữa các đảo với nhau, kể cả các ngày chủ nhật, ngày lễ, tết, đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng nhiều của người dân huyện và du khách… Cùng với hệ thống cảng chính Cái Rồng thì trên các đảo đều có hệ thống cảng cho tàu thuyền cập bến như cảng Quan Lạn, cảng Sơn Hào, cảng Ngọc Vừng, cảng Hòn Hai (Bản Sen)… Trong tương lai không xa, khi sân bay Vân Đồn được đưa vào sử dụng sẽ là một điều kiện rất tốt để Vân Đồn phát triển ngành Du lịch cũng như ngành kinh tế khác ở địa phương.
Việc đầu tư kết cấu hạ tầng ngày càng đồng bộ đã tạo cho Vân Đồn sức bật mới để vươn lên phát triển kinh tế nói chung, kinh tế du lịch nói riêng. Trong phát triển kinh tế thì tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2010-2012 của huyện là 16.5%/năm. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, phát huy lợi thế của địa bàn. Đó là, tỷ trọng công nghiệp tăng từ 24,4% (năm 2006) lên 29,7% (năm 2012); du lịch, dịch vụ tăng từ 20,8% (năm 2006) lên 27,3% (năm 2012); nông - lâm - ngư nghiệp giảm từ 54,8% (năm 2006) xuống còn 43% (năm 2012). Tỷ lệ hộ nghèo giảm dần từ 12,82% năm 2010 xuống còn 5,53% năm 2012 (theo tiêu chí mới). Thu nhập bình quân đầu người năm 2012 đạt 1.060 USD/năm (giá hiện hành), tăng 2,6 lần so với năm 2006. Cụ thể là, giá trị sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp bình quân giai đoạn từ năm 2006-2012 tăng 13,8%/năm. Ngành Thuỷ sản tiếp tục khẳng định là ngành kinh tế mũi nhọn trong cơ cấu kinh tế của huyện. Tổng sản lượng thuỷ sản năm 2012 đạt 18.730 tấn, tăng 2,1 lần so với năm 2006. Đến nay toàn huyện có 1.670 phương tiện khai thác thuỷ sản với trên 7.000 lao động; khoa học, kỹ thuật được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất và nuôi trồng; nhiều mô hình mang lại hiệu quả kinh tế cao như: Nuôi tu hài, ngọc trai, hàu biển...
Đáng chú ý là kinh tế thương mại, du lịch và dịch vụ đã và đang có những bước chuyển quan trọng. Đến nay, hệ thống bán lẻ hàng hoá đa dạng và phát triển rộng rãi; tổng mức lưu chuyển hàng hoá tăng bình quân 16%/năm. Công tác tuyên truyền, quảng bá du lịch được quan tâm chú trọng. Đã dần hình thành các khu du lịch như Bãi Dài, Quan Lạn, Minh Châu… Lượng khách du lịch đến Vân Đồn ngày càng tăng. Năm 2010 là 410.000 lượt (khách quốc tế là 5.500 lượt), đến năm 2012 là 546.000 lượt (khách quốc tế là 12.000 lượt). Hiện nay trên toàn huyện có tổng số 98 cơ sở lưu trú, với 1.230 phòng nghỉ, công suất sử dụng phòng trung bình 40%. Tổng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn giai đoạn 2006-2012, tăng 2,5 lần so với giai đoạn trước; năm 2012 đạt 66 tỷ, tăng 55% so với kế hoạch tỉnh giao. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội bình quân giai đoạn (2006-2012) đạt 350 tỷ đồng/năm. Công tác thu, chi ngân sách được quan tâm chỉ đạo chặt chẽ, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Quang Minh
