Việc nghiên cứu vùng đất cổ Yên Hưng: Đã có những bước đột phá quan trọng

16/09/2007 06:53

Sau những chuyến thăm, khảo sát vùng đất Yên Hưng, Tiến sĩ Nguyễn Việt, Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á, đã hình thành ý tưởng về một Trung tâm nghiên cứu Tiền sử được xây dựng ngay trên vùng đất Bạch Đằng này. Mục đích của Trung tâm là tìm hiểu, nghiên cứu những hiện tượng khảo cổ quan trọng của vùng đất Yên Hưng, trong đó nổi bật lên ba vấn đề được đề cập trong suốt chiều dài lịch sử và trong quá trình nghiên cứu...

Đó là nghiên cứu về trình độ văn minh cao của người nguyên thuỷ ở khu di chỉ khảo cổ Hoàng Tân. Bởi theo những tài liệu khảo cổ cho thấy người nguyên thuỷ ở đây đã biết kết hợp làm nông nghiệp với đánh cá, bắt nhuyễn thể và săn bắn thú rừng. Không những thế, họ còn biết chế tác đồ trang sức bằng đá. Thời gian cư trú của người nguyên thuỷ ở vùng đất khảo cổ này diễn ra khá lâu dài, liên tục hàng trăm năm. Nhiều hiện vật đồ đồng, đồ gốm tinh xảo thời kỳ Đông Sơn chứng tỏ cư dân cổ Đầu Rằm là một trong những đại diện của nền văn minh Đông Sơn rực rỡ ở khu vực ven biển Đông Bắc. Vấn đề thứ hai mà Trung tâm đặt ra như một mục tiêu nghiên cứu của mình là tìm hiểu về thời kỳ hoạt động sôi nổi của các cư dân Bách Việt thuộc phạm vi quốc gia Nam Việt sau khi Triệu Đà chinh phục Âu Lạc và rồi thuộc Hán trên vùng đất cổ Yên Hưng. Và vấn đề cuối cùng nghiên cứu về những yếu tố mang tính lặp đi lặp lại của những chiến thắng Bạch Đằng trong suốt lịch sử cổ trung đại Việt Nam...

Năm 2002, Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á đã tiến hành phối hợp với ngành văn hoá địa phương khai quật một loạt mộ gạch kiểu Hán ở xã Sông Khoai và xã Tiền An (Yên Hưng). Các cuộc khai quật này cho thấy vị trí kinh tế quan trọng của Yên Hưng trong thời kỳ mở nước. Cùng với những mộ táng dày đặc ở Thuỷ Nguyên (Hải Phòng), Uông Bí, Mạo Khê (Quảng Ninh), hệ thống mộ kiểu Hán ở Yên Hưng đã khẳng định vị trí cửa biển đặc biệt quan trọng của sông Bạch Đằng. Chính điều này đặt cơ sở cho một nền Văn hoá Bạch Đằng có từ cách ngày nay trên dưới hai ngàn năm.

Việc nghiên cứu vùng đất cổ Yên Hưng: Đã có những bước đột phá quan trọng ảnh 2 — *Tiến sĩ Nguyễn Việt cùng đồng sự đang phục dựng sọ mặt người tại phòng thí nghiệm của Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á ở Yên Hưng.*

Trao đổi với chúng tôi về những dự định trong thời gian tới, Tiến sĩ Nguyễn Việt cho biết, trong những năm tới, ngoài việc quan tâm nghiên cứu và bảo tồn các di tích thời thuộc Hán, Trung tâm sẽ thành lập thêm Viện nghiên cứu về Văn hoá Bạch Đằng. Trên cơ sở đó, nhằm phối hợp cùng với ngành văn hoá địa phương, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Viện nghiên cứu Biển và Duyên hải, Bộ Tư lệnh Hải quân điều tra thám sát, tiến thêm một bước trong việc phát hiện, nghiên cứu, bảo tồn và trưng bày, giới thiệu những chứng tích, vật chất liên quan đến chiến trận của các trận đánh Bạch Đằng. Tiến sĩ Nguyễn Việt nói: “- Để phục vụ nhiệm vụ này chúng tôi đã cho xây dựng tại Yên Hưng một phòng trưng bày chuyên đề về Văn hoá khảo cổ đời Trần và hệ thống các phòng thí nghiệm bảo quản gỗ, vải khảo cổ ngập nước theo phương pháp tân tiến nhất hiện nay, với hệ thống bể bảo quản, ngâm tẩm đủ sức chứa cả những ván tàu thuyền cổ dài tới 20 mét...”.

Cùng với dự định này, Trung tâm cũng bắt đầu quan tâm đến một kho tàng văn hoá vật thể rất đặc trưng và quý báu của Yên Hưng, đó là hệ thống những kiến trúc thời thuộc Pháp còn lại rất dày đặc ở Quảng Yên, một trong những tỉnh lỵ quan trọng thời Pháp ở miền Bắc nước ta. Ngôi nhà xây dựng từ thời thuộc Pháp gần một trăm tuổi, nơi đặt Văn phòng chi nhánh Đông Bắc của Trung tâm tại xã Yên Giang đã được khai quật khảo cổ học và phục hồi lại các lớp cư trú diễn ra tại đây, từ trước khi người Pháp có mặt ở mảnh đất này cho đến nay. Dự kiến một cuộc hội thảo khoa học sẽ diễn ra tại Yên Hưng để bàn bạc việc bảo tồn và khai thác các di sản quý báu... Một phòng thí nghiệm đặc biệt nữa cũng được đặt tại Chi nhánh Đông Bắc Trung tâm nghiên cứu Tiền sử Đông Nam Á, đó là Phòng thí nghiệm phục dựng con người thời Tiền sử. Những chân dung, cơ thể và trang phục thực của tổ tiên sẽ được phục dựng ở đây trên cơ sở những tư liệu khai quật khảo cổ học.

Việc ra đời một Trung tâm nghiên cứu Tiền sử và Viện nghiên cứu Văn hoá Bạch Đằng ngay trên vùng đất Yên Hưng đánh dấu bước phát triển quan trọng của Trung tâm nghiên cứu khoa học này. Đồng thời, nó cũng chứng tỏ vị trí quan trọng của Yên Hưng trong tiến trình lịch sử dân tộc. Những công trình nghiên cứu khoa học tới đây của Trung tâm chắc chắn sẽ góp phần vào sự nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá của dân tộc, giáo dục truyền thống, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển kinh tế - xã hội, nhất là về du lịch của Yên Hưng.