Quần thể Di sản văn hoá thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc, nhất là Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử, nơi gắn liền với tên tuổi Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258-1308), vị vua từng lãnh đạo quân dân thời Trần hai lần đánh thắng quân Nguyên - Mông, rồi từ bỏ ngai vàng, lên Yên Tử tu hành, sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm đậm màu sắc Việt. Trong lịch sử, Yên Tử luôn là một trong những trung tâm Phật giáo của cả nước, gắn với nhiều kiến trúc cổ, được xây dựng qua các thời kỳ lịch sử khác nhau (Lý, Trần, Lê, Nguyễn). Chính bởi vậy, lịch sử Yên Tử, lịch sử dòng thiền Trúc Lâm luôn là một trong những giá trị vừa sâu lắng, vừa nổi bật của non thiêng này.
Suối Giải Oan dưới chân Yên Tử mang nhiều truyền thuyết với Phật hoàng Trần Nhân Tông, trong đó có tích các cung nữ đã trẫm mình hòng ngăn cản ngài lên Yên Tử tu hành.Chùa Đồng trên đỉnh Yên Tử cao 1068m là đích đến với hầu hết khách hành hương về chốn thiền của Phật.
Ít ai biết, 19 năm trước, đầu xuân 2006, chùa Đồng đã được đúc dựng. Với trọng lượng 60 tấn đồng, người ta đã phải đúc chùa ở dưới chân núi, lắp ghép hoàn chỉnh rồi sau đó lại tháo dỡ ra, vận chuyển lên đỉnh núi lắp ghép lại.Tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông tại Tháp Tổ Huệ Quang, Yên Tử, đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia vào năm 2020.
Hàng tùng cổ thụ được cho là mang linh khí của dòng thiền Trúc Lâm đã hơn 700 tuổi.Phật hoàng Trần Nhân Tông cũng như Thiền phái Trúc Lâm luôn là đề tài cho các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hoá tìm hiểu.Một góc Yên Tử khi mùa đông như càng làm cho chốn thiền thêm huyền bí.
