Cuộc vận động sáng tác văn học nghệ thuật "Phật hoàng Trần Nhân Tông và Ngọa Vân" do Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam, Công ty CP Du lịch Văn hóa Ngọa Vân phối hợp tổ chức, đã mở ra một không gian đặc biệt để văn nghệ sĩ được gặp gỡ, khơi nguồn sáng tác về đề tài Phật giáo.
Đây là cuộc vận động sáng tác được Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Quảng Ninh, Công ty CP Tập đoàn Truyền thông Tri thức số TTS tổ chức và Thời báo VHNT Việt Nam bảo trợ truyền thông. Cuộc vận động được phát động từ ngày 19/4 hướng tới tuyên truyền sâu rộng những giá trị lịch sử, văn hóa của Quần thể di sản am - chùa Ngọa Vân, đồng thời tôn vinh những đóng góp của Tam Tổ Trúc Lâm, đặc biệt là Phật hoàng Trần Nhân Tông đối với lịch sử dân tộc và sự phát triển của Thiền phái Trúc Lâm.
Ban đầu, cuộc vận động chỉ giới hạn ở các thể loại tiểu thuyết và ca khúc, sau đó đã mở rộng thêm thể loại truyện ngắn. Tác phẩm sẽ được tiếp nhận đến hết ngày 30/10 với âm nhạc, đến hết ngày 30/12/2026 với tiểu thuyết và truyện ngắn. Sau khi cuộc vận động kết thúc, Ban Tổ chức sẽ tổng kết, trao giải và tổ chức những chương trình biểu diễn đặc biệt mang sắc thái thiền, tưởng niệm.
PGS.TS nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam, nhấn mạnh: "Cuộc vận động sáng tác đã khơi dậy nguồn cảm hứng sáng tạo từ những giá trị lịch sử, văn hóa và tư tưởng của Phật hoàng Trần Nhân Tông cùng không gian văn hóa - tâm linh của Khu Di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần tại Đông Triều, trong đó có am - chùa Ngọa Vân. Đây không chỉ là hoạt động hướng tới việc hình thành những tác phẩm VHNT có giá trị, mà còn góp phần lan tỏa di sản văn hóa, bồi đắp hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới".
Trong 5 tháng năm 2026, văn nghệ sĩ Quảng Ninh đã được tổ chức tham gia nhiều chuyến đi thực tế tại khu di tích Ngọa Vân để có thêm cảm hứng và chất liệu sáng tạo tác phẩm, góp phần nâng cao chất lượng các tác phẩm dự thi. Trong hành trình, đoàn các văn nghệ sĩ đã được trải nghiệm cáp treo giữa núi rừng, hành hương qua các thánh tích như: Chùa Ngọa Vân, am Ngọa Vân, dừng chân tại tháp Phật Hoàng và đỉnh Bàn Cờ Tiên. Hành trình khép lại bằng trải nghiệm thiền trà Ngọa Vân, kết nối với câu chuyện văn hóa Trúc Lâm và dành thêm một khoảng lặng trước khi trở về.
TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ, cho rằng: "Quần thể di tích quốc gia đặc biệt Am - chùa Ngọa Vân, nơi gắn với những năm cuối đời và sự kiện Phật Hoàng nhập niết bàn, giữ vị trí đặc biệt trong không gian văn hóa Phật giáo Trúc Lâm. Đây được xem là nguồn tư liệu góp phần định hướng và khơi mở cảm hứng cho các sáng tác trong thời gian tới".
Khi văn nghệ sĩ bước chân trên những con đường đá dẫn vào am Ngọa Vân, họ không chỉ nhìn thấy dấu tích chùa, am tháp gắn với Phật hoàng, mà còn nhìn thấy chính mình. Họ nhìn thấy di sản vẫn đang hiện hữu trong từng nhịp thở, trong từng suy tư, trong từng tác phẩm VHNT được viết ra hôm nay. Đó chính là cách di sản được lan tỏa không chỉ qua sách vở mà qua tiếng đàn, không chỉ qua lời nói mà qua từng giọt mồ hôi, tài năng và trí tuệ của người nghệ sĩ.
Do đó, văn nghệ sĩ hội tụ ở Quảng Ninh để sáng tác về đề tài Phật giáo không chỉ là một cuộc gặp gỡ. Đó là tiếng nói từ ngàn xưa của di sản, được chuyển hóa thành tiếng đàn, thành từng trang viết, thành từng nốt nhạc, để lan tỏa xa hơn, sâu hơn, sống động hơn trong đời sống xã hội.
Ở đây, những trang viết, những nốt nhạc cũng được tiếp thêm sức sống. Nói như nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, thiền phái Trúc Lâm không chỉ là triết lý, mà là bản giao hưởng sống của dân tộc. Những ca khúc thiền, những bản nhạc không lời, những sáng tác kết hợp đàn tranh, sáo trúc, hoặc thậm chí nhạc điện tử nhẹ nhàng… tất cả đều hướng tới một mục tiêu làm cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, không còn xa lạ với tinh thần Phật giáo.
Khi các văn nghệ sĩ mang những tác phẩm VHNT đến với công chúng thì di sản của Phật hoàng Trần Nhân Tông thực sự được lan tỏa không phải qua lời răn dạy, mà qua một bài hát, một câu chuyện.
Do đó, cuộc vận động được kỳ vọng sẽ tiếp tục kết nối đội ngũ văn nghệ sĩ trên cả nước, tạo diễn đàn trao đổi học thuật và nghề nghiệp, từ đó khơi dậy nhiều sáng tác VHNT có giá trị tư tưởng và nghệ thuật về Phật hoàng Trần Nhân Tông, Thiền phái Trúc Lâm. Đây cũng là một trong những kênh lan tỏa các giá trị văn hóa, lịch sử đến với công chúng, đồng thời thúc đẩy phát triển văn hóa gắn với du lịch và quảng bá hình ảnh Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.
