Huyện Ba Chẽ có trên 55.500ha đất lâm nghiệp, chiếm trên 91% tổng diện tích đất tự nhiên. Đây là cơ sở để Ba Chẽ đẩy mạnh phát triển kinh tế lâm nghiệp, ngành kinh tế chủ lực của địa phương này. Tuy nhiên lâu nay, kinh tế lâm nghiệp Ba Chẽ vẫn chưa phát triển xứng tầm với tiềm năng thế mạnh đang có. Để cải thiện tình hình này, huyện Ba Chẽ đã và đang triển khai kế hoạch trồng rừng gỗ lớn, lấy đây là giải pháp phát triển rừng bền vững, tuy nhiên việc thực hiện xem ra còn không ít gian nan.
Theo tính toán, rừng trồng gỗ lớn cho giá trị kinh tế tăng theo cấp số nhân tuỳ theo tuổi khai thác và đường kính cây so với rừng trồng gỗ nhỏ. Chỉ tính riêng đối với loại cây trồng phổ biến là cây keo, khi là rừng trồng gỗ nhỏ, tức khai thác ở tuổi năm thứ 5 thì chỉ có thể bán dăm gỗ, giá trị đạt 32 triệu đồng/ha, trừ chi phí ban đầu cho thu 3,4 triệu đồng/ha. Thế nhưng khi trở thành rừng trồng gỗ lớn, tức khai thác khi cây ở độ tuổi sau năm thứ 10, hầu hết các cây đã đạt đường kính trên 25cm thì khi đó rừng sẽ được bán theo giá gỗ nguyên liệu, gỗ chế biến với giá trị 1,8 triệu đồng/m3 đến 2 triệu đồng/m3. Tính ra đạt tổng giá trị 150-180 triệu đồng/ha, cao gấp 6 lần giá trị rừng gỗ nhỏ. Đối với rừng trồng gỗ lớn là các loài cây khác keo như thông, quế, sa mộc, lim xanh… còn cho giá trị kinh tế cao hơn.
Nhìn thấy rõ lợi nhuận từ trồng rừng gỗ lớn nên trong 2 năm gần đây, các doanh nghiệp lâm nghiệp trên địa bàn huyện Ba Chẽ đã bắt đầu triển khai trồng mới rừng gỗ lớn hoặc chuyển hoá rừng gỗ nhỏ thành rừng gỗ lớn. Theo báo cáo của UBND huyện Ba Chẽ, hiện huyện có 5 công ty hoạt động trong lĩnh vực lâm nghiệp (bao gồm Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Ba Chẽ, HTX Toàn Dân, Công ty CP Phát triển rừng bền vững, Công ty CP Kim Long và Công ty CP Thương mại xây dựng TKL), tất cả đều đang trồng rừng gỗ lớn. Tính đến cuối năm 2014, trong tổng diện tích trên 4.800ha rừng trồng của 5 đơn vị này đã có đến trên 2.000ha là rừng gỗ lớn (chủ yếu là diện tích rừng được tỉa thưa mật độ cây, chỉ để lại khoảng dưới 1.800 cây/ha để đảm bảo chuyển hoá từ gỗ nhỏ sang gỗ lớn). Riêng trong năm 2015 này, các đơn vị đã trồng mới được 500ha rừng trồng gỗ lớn. Qua kiểm tra, tất cả diện tích rừng gỗ lớn này đều đảm bảo các tiêu chuẩn theo quy định, trong đó diện tích chuyển hoá từ rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn đều đã được tỉa thưa để đảm bảo mật độ dưới 1.800 cây/ha.
Xác định được giá trị kinh tế cũng như lợi ích về môi trường của rừng trồng gỗ lớn nên thời gian qua huyện Ba Chẽ đã khuyến khích các hộ trồng rừng theo định hướng này. Riêng giai đoạn 2015-2020, huyện đặt ra mục tiêu trồng mới rừng gỗ lớn và chuyển hoá rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn với tổng diện tích 3.800ha và chủ yếu nhân rộng diện tích rừng gỗ lớn trong nhân dân. Trong đó, trồng mới 1.320ha; chuyển hoá từ rừng gỗ nhỏ sang gỗ lớn 2.060ha. Mục tiêu này được đánh giá phù hợp xu hướng phát triển chung và thực trạng trồng rừng trên địa bàn. Bởi thực tế hiện toàn huyện đang có gần 35.150ha rừng trồng thì diện tích rừng keo trong đó là gần 28.000ha, chiếm 77%. Đáng nói là diện tích rừng keo này chủ yếu là rừng trồng gỗ nhỏ, mật độ cây lên tới 3.000-3.500 cây/ha, cao gấp đôi quy định rừng trồng gỗ lớn. Với mật độ quá dầy như này, cây chỉ đến khoảng 5 tuổi là không phát triển được nữa bởi bị chèn ép nhau, buộc người trồng rừng phải khai thác để bán dăm gỗ, đạt giá trị rất thấp. Trong khi đó đến thời điểm này, mặc dù có sự khuyến khích lớn của huyện Ba Chẽ nhưng dường như người dân chưa “bắt” chủ trương trồng rừng gỗ lớn. Kết quả trồng rừng gỗ lớn mà huyện Ba Chẽ đạt được 2 năm qua như đã nói ở trên đều là diện tích của doanh nghiệp, người dân chưa tham gia trồng bất cứ diện tích rừng trồng gỗ lớn nào. Và như vậy thì mục tiêu nhân rộng diện tích rừng trồng gỗ lớn trong nhân dân, nhằm nâng cao hiệu quả giá trị đất rừng, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân mà huyện Ba Chẽ đặt ra có thể nói là chưa đạt được. Nguyên nhân của việc này được xác định là khó khăn về vốn. Bởi việc trồng rừng gỗ lớn đòi hỏi thời gian chăm sóc, bảo vệ dài tối thiểu gấp đôi trồng rừng gỗ nhỏ dẫn đến quá trình được khai thác, thu hồi vốn đầu tư lâu, trong khi đó điều kiện người dân còn rất khó khăn, nhu cầu cuộc sống luôn cần tiền để trang trải. Bên cạnh đó, việc vay vốn để đầu tư trồng mới rừng gỗ lớn không hề dễ dàng. Mặc dù Nhà nước có những chế tài, chính sách tín dụng để phát triển lâm nghiệp, tuy nhiên thực tế các ngân hàng thường ngại cho vay về lĩnh vực này vì rủi ro cao, thời gian trả nợ kéo dài. Đây thực sự là một khó khăn lớn đối với người trồng rừng Ba Chẽ, nhất là trong kế hoạch phát triển trồng 3.800ha rừng gỗ lớn giai đoạn 2015-2020 của huyện Ba Chẽ, nhu cầu vốn đầu tư ban đầu cần tới trên 57 tỷ đồng, trong đó Nhà nước chỉ hỗ trợ trên 15 tỷ đồng (chủ yếu là giống cây trồng) còn lại người sản xuất phải tự huy động trên 42 tỷ đồng. Khó khăn này của người dân cũng là khó khăn của doanh nghiệp, các doanh nghiệp thực tế cũng rất cần vốn để đầu tư nhưng việc tiếp cận được các nguồn vốn vay ngân hàng tương đối khó khăn. Bên cạnh đó hiện tổng diện tích đất được giao cho doanh nghiệp mà chưa trồng rừng còn lại không nhiều, với trên 1.600ha, đấy là chưa nói nhiều diện tích này phần lớn là diện tích núi cao, độ đốc lớn… rất khó trồng rừng...
Lợi ích trồng rừng gỗ lớn đã rõ, chủ trương của huyện cũng hết sức kịp thời, đúng đắn. Tuy nhiên, lộ trình để thực hiện chủ trương này là hết sức khó khăn, nếu như không có cơ chế, sự hỗ trợ phù hợp, hiệu quả chắc chắn sẽ khó đạt được như mong muốn.
Việt Hoa
