Trên các số ra ngày 1 và 2-8-2014, Báo Quảng Ninh đã đề cập vấn đề “hậu” di dời nhà bè trên Vịnh Hạ Long. Trong đó có phản ánh về nguy cơ gia tăng các phương tiện đánh bắt là thuyền máy của các hộ ngư dân sau khi lên bờ tái định cư. Điều đó cho thấy vấn đề giải quyết việc làm cho ngư dân sau tái định cư đang đặt ra một cách cấp thiết, mang tính “sống còn” mà nếu không giải quyết sớm sẽ khó đảm bảo sự thành công bền vững cho dự án trong tương lai...
Khu tái định cư cho ngư dân làng chài Hạ Long (khu 8, phường Hà Phong, TP Hạ Long) bây giờ đâu đâu cũng thấy những cửa hàng tạp hoá, quầy bán nước trước cửa nhà, rồi lẻ tẻ những điểm bán quần áo, sửa chữa xe máy, xe ôm... Đây là những công việc không đòi hỏi vốn lớn, lại dễ làm, đáp ứng nhu cầu cuộc sống sinh hoạt thường xuyên của người dân, vì vậy việc bà con đua nhau mở cũng là dễ hiểu. Và khi cung lớn hơn cầu, buôn bán tất nhiên sẽ khó khăn. Chị Xuân, một hộ kinh doanh cửa hàng tạp hoá lớn vào dạng nhất, nhì ở đây, than phiền: “Lúc đầu khi mới chuyển lên đây, cả khu chỉ có vài ba nhà mở quán bán tạp hoá tại nhà nhưng bây giờ ngày càng nhiều hơn. Người mua thì ít, người bán thì nhiều nên buôn bán chẳng được bao nhiêu, ngày nhiều lãi cũng chỉ được 50 đến 100 nghìn đồng thôi…”.
Qua tìm hiểu cũng cho thấy, các dịch vụ khác phần lớn là do người dân từ nơi khác đến đây mở ra, đáp ứng nhu cầu của dân làng chài. Như dịch vụ sửa xe máy có “đất sống” bởi sau khi lên bờ, bà con bắt đầu mua xe máy, xe đạp nhiều hơn. Và vì mới tập làm quen với các phương tiện giao thông này nên chuyện va quệt, hỏng hóc xe cộ cũng nhiều hơn. Đây là những nghề đơn giản mà bà con làng chài tự xoay xở để mưu sinh trên bờ sau tái định cư. Cùng với đó, TP Hạ Long cũng đã cố gắng chuyển đổi nghề cho bà con bằng nhiều cách, nhằm tạo việc làm ổn định lâu dài, giúp bà con gắn bó với cuộc sống trên bờ…
Ưu đãi hết mức
Đó là nói về các ngành nghề, công việc tự phát khi người dân lên bờ sinh sống. Ngoài ra, việc giới thiệu, đào tạo để bà con ngư dân các làng chài chuyển đổi nghề cũng đã được thành phố Hạ Long tạo mọi điều kiện ưu đãi hết mức. Ngay từ trung tuần tháng 6, khi các làng chài vừa chuyển lên sống ở các khu tái định cư, thành phố Hạ Long đã phối hợp với Trung tâm Giới thiệu việc làm tỉnh và một số đơn vị, doanh nghiệp trên địa bàn mở Phiên chợ việc làm ngay tại khu tái định cư. Mục đích của Phiên chợ là để tuyển sinh, đào tạo nghề mới và giải quyết việc làm cho người dân trong độ tuổi lao động. Tại Phiên chợ việc làm này, đã có 222 lượt người tham gia phỏng vấn và có 66 người trúng tuyển ở các vị trí lao động phổ thông, 60 người ở các vị trí lao động học nghề (lái xe, đan lưới, học may v.v..). Trò chuyện cùng chúng tôi, chị Nguyễn Thị Loan, Phó Trưởng Phòng LĐ -TB&XH TP Hạ Long, khẳng định: Thành phố đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để kết nối các doanh nghiệp tuyển dụng với số lao động trên cũng như những lao động khác tại làng chài. Theo đó, người lao động tham gia học nghề được hỗ trợ hoàn toàn kinh phí học nghề, ngay sau khi hoàn thành chứng chỉ học nghề, họ sẽ được đơn vị tuyển dụng vào cơ sở làm việc. Chẳng hạn như Công ty CP Minh Anh hỗ trợ kinh phí 3 triệu đồng/người để cho lao động làng chài đăng ký học lái xe. Ngoài kinh phí Nhà nước, Trung tâm Dạy nghề, sát hạch lái xe sẽ đảm bảo số kinh phí còn lại. Nói cách khác, học sinh tham gia học nghề lái xe được miễn phí hoàn toàn, chưa kể việc được chu cấp tiền ăn hàng ngày theo quy định.
Để tạo thuận lợi cho người học lái xe, Trung tâm Dạy nghề, sát hạch lái xe cũng sẽ mở lớp học lý thuyết ngay tại làng chài, cho xe xuống khu tái định cư đón học viên thực hành. Và sau khi có chứng chỉ lái xe, Công ty CP Minh Anh sẽ tuyển dụng ngay vào làm việc. Nghề đan lưới cũng vậy, ngay trong quá trình học, lưới thành phẩm đã được Công ty Tân Vân thu mua. Sau khi kết thúc khoá học, doanh nghiệp vẫn đảm bảo cung cấp nguyên liệu và bao tiêu về đầu ra cho tất cả sản phẩm. Tất nhiên, người dân cũng có thể tự bán lưới cho đơn vị khác, để đảm bảo cạnh tranh về giá.
Đối với số lao động phổ thông, nhiều cơ sở kinh doanh như nhà hàng ăn uống, cơ sở sản xuất chả mực v.v.. cũng sẵn sàng tạo điều kiện cho bà con có công ăn việc làm, với mức lương khởi điểm 3 triệu đồng/tháng. Chị Loan cho hay, TP Hạ Long rất phát triển hệ thống dịch vụ nên khi các cơ quan đề nghị nhận lao động làng chài, họ sẵn sàng ngay. Không chỉ nhận vào làm, họ còn tạo điều kiện tốt nhất cho người dân làng chài như tìm những công việc phù hợp với từng người, kèm cặp, hướng dẫn, giúp đỡ để làm quen với môi trường mới v.v..
...Dân vẫn không ham
Tuy nhiên, không như mong đợi, kết quả việc chuyển đổi nghề cho ngư dân sau tái định cư đến thời điểm này gần như… bằng không! Chị Loan cho hay, số lao động đã trúng tuyển chỉ làm việc một vài ngày rồi bỏ dần. Việc làm tại các doanh nghiệp, đơn vị đã thông báo cho bà con, ai đồng ý sẽ được khám sức khoẻ miễn phí, có giấy chứng nhận này, Phòng LĐ-TB&XH thành phố viết giấy chuyển ra, sẽ được nhận ngay. Nhưng số lao động nhận đi làm rất ít, thậm chí có đi cũng bỏ dần vì nhiều lý do. Hiện chỉ có 5 người vào làm tại Công ty Vệ sinh môi trường, thu gom rác ngay tại khu tái định cư.
Và cũng vì số người học cứ rơi rớt dần sau khi đăng ký nên đến nay các lớp học nghề đều chưa thể mở. Ngay như lớp đan lưới, một nghề quen thuộc với ngư dân, bà con có thể làm thêm ở nhà những lúc rỗi rãi, bão gió, tăng thêm thu nhập cho gia đình với mức 1,5 đến 2 triệu đồng/người/tháng, nhưng dù cán bộ đã đi vận động từng nhà thì số người tham gia cứ giảm dần, không đủ để mở lớp. Chỉ có lớp học lái xe, từ gần 30 người đăng ký nay chỉ còn 9 người là dự kiến vẫn sẽ mở lớp trong tháng 9 này… “-Xác định vấn đề làng chài không của riêng ai nên chúng tôi đã vào cuộc rất tích cực rồi, nhưng thật sự hết cách rồi…” - chị Loan chia sẻ.
Không chịu chuyển đổi nghề, đa số bà con vẫn bám biển mưu sinh, những nỗi lo cũng nhiều hơn. Ngày trước đánh bắt gần nhà bè, chạy đi chạy lại dễ dàng, giờ phải đi xa nhưng vẫn con thuyền đó họ phải trang sắm như một nhà trên thuyền, có đủ bếp nước, chăn màn… để vừa ở, vừa đánh bắt. Không ít người giờ đành ở nhà quán xuyến nhà cửa, không thể vừa đánh bắt, vừa tham gia làm du lịch và nuôi lồng bè như trước nữa. Nỗi lo về cái ăn thực sự đang đeo bám nhiều gia đình, nguy cơ nhiều gia đình sẽ lại đóng thuyền, xuống biển bồng bềnh như trước với vài thế hệ trên thuyền là lo ngại của các cơ quan chức năng, là hiện thực đang và sẽ âm thầm diễn ra khó có thể kiểm soát...
(Còn nữa)
Thu Hương - Phan Hằng
Bài 2: Khát vọng bám biển mưu sinh
