Mùa thu năm 1936, từ những hầm lò, bến cảng, nhà sàng than tại Vùng mỏ đã vang lên tiếng trống tập hợp hàng vạn công nhân đứng lên tổng bãi công. Tiếng trống ấy không chỉ mở đầu cho cuộc đấu tranh lớn nhất của giai cấp công nhân Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám do Đảng lãnh đạo mà còn trở thành biểu tượng của ý chí đoàn kết, lòng quả cảm và khát vọng tự do. Trải qua 90 năm, âm vang của cuộc tổng bãi công vẫn tiếp tục thôi thúc các thế hệ thợ mỏ hôm nay phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, góp sức xây dựng Quảng Ninh giàu đẹp, văn minh.
Tiếng trống hiệu triệu
Giai cấp công nhân Việt Nam được hình thành trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất (1897-1914), sau đó phát triển nhanh về số lượng và ngày càng trưởng thành về ý thức giai cấp trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai (1919-1929). Thực dân Pháp tập trung đầu tư với quy mô lớn và tốc độ nhanh vào Đông Dương, nổi bật là các ngành nông nghiệp (đồn điền cao su), khai mỏ (than) và thương nghiệp. Sau quá trình vận động, ngày 3/2/1930 Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, trở thành lực lượng lãnh đạo cách mạng, trong đó giai cấp công nhân là lực lượng tiên phong.
Những năm 30 của thế kỷ XX, Vùng mỏ Quảng Ninh là trung tâm khai thác than lớn nhất Đông Dương. Dưới ách thống trị của thực dân Pháp và giới chủ mỏ, hàng vạn công nhân phải làm việc trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Những ca làm kéo dài từ 10-12 giờ mỗi ngày, tiền công rẻ mạt, tai nạn lao động xảy ra thường xuyên, đời sống thiếu thốn, bệnh tật bủa vây. Khủng hoảng kinh tế thế giới 1929-1933 khiến đời sống công nhân càng khó khăn; tiền lương bị hạ, giá cả tăng, trong khi điều kiện lao động và chế độ quản lý hà khắc. Mâu thuẫn giữa công nhân và bọn chủ mỏ ngày càng gay gắt, trở thành ngòi nổ cho một phong trào đấu tranh quy mô lớn.
Được sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, các tổ chức cách mạng bí mật đã âm thầm gây dựng lực lượng trong công nhân Khu mỏ. Cuối năm 1936, nhiều chiến sĩ cộng sản thoát khỏi nhà tù đế quốc, đã bí mật về Khu mỏ để tuyên truyền đường lối và phương pháp cách mạng của Đảng. Báo chí được bí mật phân phát ở Khu mỏ là công cụ truyền tin đắc lực. Những lực lượng tuyên truyền giáo dục ấy đã khởi động được tinh thần đấu tranh của công nhân mỏ. Đầu tháng 11/1936, tiếng trống hiệu triệu công nhân vang lên từ các Khu mỏ. Ngày 12/11/1936, hơn ba vạn công nhân từ Cẩm Phả, Hòn Gai, Mạo Khê, Uông Bí... đồng loạt ngừng việc, xuống đường đấu tranh với khẩu hiệu đòi tăng lương, giảm giờ làm, cải thiện điều kiện lao động, chống đánh đập và bảo vệ quyền lợi người lao động.
Trong những đoàn người nối dài từ hầm lò ra quảng trường, từ bến cảng đến nhà máy, tiếng trống, tiếng hô vang hòa cùng bước chân của hàng vạn công nhân đã tạo nên khí thế chưa từng có trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam. Đó không chỉ là cuộc đấu tranh đòi quyền lợi trước mắt, mà còn thể hiện bản lĩnh chính trị, tinh thần đoàn kết và niềm tin của giai cấp công nhân dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Cuộc tổng bãi công năm 1936 buộc giới chủ mỏ phải chấp nhận nhiều yêu sách chính đáng của công nhân. Quan trọng hơn, thắng lợi ấy đã khẳng định sức mạnh của khối đoàn kết công nhân mỏ, đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của phong trào cách mạng Việt Nam. Từ cuộc đấu tranh ấy, khẩu hiệu “Kỷ luật và Đồng tâm - Chúng ta nhất định thắng” trở thành giá trị tinh thần bền vững của giai cấp công nhân Vùng mỏ. “Kỷ luật” tạo nên sức mạnh tổ chức; “Đồng tâm” kết nối hàng vạn con người thành một khối thống nhất. Hai giá trị ấy đã giúp công nhân Vùng mỏ vượt qua những năm tháng đấu tranh gian khổ, góp phần làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và tiếp tục được phát huy trong suốt các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc.
Âm vang còn mãi
Từ dấu mốc năm 1936, Vùng mỏ Quảng Ninh trở thành một trong những cái nôi của phong trào công nhân Việt Nam, là nơi hun đúc bản lĩnh chính trị, tinh thần yêu nước và truyền thống cách mạng của giai cấp công nhân. 90 năm đã trôi qua, những tiếng trống năm xưa không còn vang trên các bãi than, nhưng tinh thần bất khuất của cuộc tổng bãi công ấy vẫn bừng sáng trong mỗi ca làm việc, mỗi công trình khai thác và tiếp thêm sức mạnh cho sự phát triển của Quảng Ninh hôm nay.
Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hiện đại hóa ngành Than, đội ngũ công nhân tiếp tục là lực lượng nòng cốt đưa ngành công nghiệp khai khoáng phát triển theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững. Ông Bùi Văn Ngợi, Phó Bí thư Đảng ủy Than Quảng Ninh khẳng định, truyền thống đấu tranh kiên cường của thợ mỏ tiếp tục được kế thừa qua tinh thần lao động sáng tạo, đóng góp cho sự phát triển kinh tế và đổi mới quê hương. Dù dây chuyền cơ giới hóa, công nghệ hiện đại và mô hình mỏ thông minh dần thay thế sức người thủ công, nhưng tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” vẫn là điểm tựa sức mạnh không đổi của người thợ mỏ.
Tinh thần ấy cũng lan tỏa trong mọi lĩnh vực phát triển của Quảng Ninh hôm nay. Từ xây dựng Đảng, phát triển kinh tế, cải cách hành chính đến chăm lo an sinh xã hội, truyền thống đoàn kết, trách nhiệm và khát vọng vươn lên vẫn là động lực để Quảng Ninh liên tục đổi mới, giữ vững vai trò cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc. Cuộc tổng bãi công năm 1936 vì thế không chỉ là một sự kiện lịch sử, mà còn là nguồn cảm hứng xuyên suốt cho các thế hệ hôm nay. Đó là lời nhắc nhở về giá trị của đoàn kết, của bản lĩnh và của niềm tin vào sức mạnh của nhân dân khi được tổ chức, dẫn dắt bởi Đảng.
Tiếng trống năm ấy đã lùi xa theo thời gian, nhưng hào khí vùng than vẫn còn vang vọng. Âm thanh ấy đã trở thành bản hùng ca bất diệt, hun đúc nên bản sắc của giai cấp công nhân Quảng Ninh và tiếp tục thôi thúc các thế hệ hôm nay viết tiếp những trang sử mới bằng trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng phát triển, để truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” mãi là ngọn lửa dẫn đường trên hành trình xây dựng Quảng Ninh giàu mạnh, văn minh, hiện đại.
