Bài 1: Những điều mắt thấy

Do nhiều nguyên nhân, hoạt động chuyển tải hàng hoá trên Vịnh Hạ Long có yếu tố lịch sử. Hiện, một trong những mối lo cho Di sản - Kỳ quan thế giới chính là việc chuyển tải xi măng, clinker. Mặt hàng này đang chiếm trên 90% tổng lượng hàng hoá chuyển tải trên Vịnh Hạ Long.

“Màn sương” đặc biệt trên Vịnh

Sáng sớm ngày 24-10, chúng tôi có chuyến đi thực tế trên Vịnh Hạ Long để tìm hiểu về việc chuyển tải clinke. Chưa đầy 30 phút lướt sóng trên chiếc ca nô nhỏ, quang cảnh núi non hùng vĩ của Vịnh Hạ Long đã hiện ra. Từ xa nhìn lại, khu vực Cửa Dứa mờ ảo vì được bao phủ bởi làn sương mỏng manh. Thế nhưng, khi đến gần hơn cũng là lúc chúng tôi ngỡ ngàng.  Đó không phải là sương mà là lớp bụi phát tán ra từ các tàu, thuyền chuyển tải clinker. Không chỉ gây ra lớp “sương mù” đặc biệt nói trên mà cả một vùng Vịnh còn bị khuấy động bởi tiếng động cơ máy móc. Điều dễ quan sát nhất là trong quá trình chuyển tải, bụi clinker vô tư “tung” ra môi trường. Đáng chú ý là một số tàu, sà lan chở clinker không hề dùng vải bạt để che đậy theo đúng quy định đã làm cho “màn sương” tại khu vực Cửa Dứa ngày một dày hơn.

Cập sát vào các tàu, thuyền đang làm chuyển tải clinke, chúng tôi thấy lớp bụi bám rất dày trên các phương tiện. Qua tìm hiểu được biết, những tàu, thuyền này đều mới chỉ đỗ ở đây 1 ngày. Như vậy, chỉ cần một làn gió nhẹ lớp bụi ấy lại được lan toả đi khắp nơi. Trao đổi với một số chủ tàu đang tham gia hoạt động chuyển tải clinker ở khu vực này, chúng tôi được biết: Vào thời điểm này đang có khá nhiều đơn hàng thực hiện chuyển tải clinker, nhiều nhất vẫn là của Thái Lan. Do phụ thuộc nhiều vào yếu tố thời tiết nên có một nghịch lý là những ngày trời đẹp cũng là ngày hoạt động chuyển tải clinker trên Vịnh Hạ Long diễn ra sôi động nhất. Đặc biệt vào khoảng thời tiết hanh khô hoạt động chuyển tải gần như được thực hiện 24/24 giờ.

Trò chuyện với các chủ tàu, chúng tôi được biết thông thường với những tàu trọng tải khoảng từ 30.000 - 40.000 tấn thì việc chuyển tải clinker mất khoảng 3 - 5 ngày. Và lý do mà các doanh nghiệp tận dụng triệt để địa điểm hiện tại trên Vịnh Hạ Long để thực hiện việc chuyển tải là yếu tố chi phí  “vừa phải”.

Tìm hiểu từ các cơ quan chức năng cho thấy, thực tế, clinker tiêu thụ nội địa rất chậm, nên trong năm 2012 (và có thể trong những năm tới) các đơn vị sản xuất xi măng vẫn sẽ tập trung vào hoạt động xuất khẩu. Cụ thể, theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường, nếu như trong năm 2011 số lượng clinker chuyển tải trên Vịnh Hạ Long đạt gần 4 triệu tấn thì chỉ trong 9 tháng năm 2012 chuyển tải clinke khu vực này đã đạt khoảng 4,5 triệu tấn.

Nỗ lực bảo vệ Di sản

Trên thực tế, từ nhiều năm nay, vấn đề bảo vệ Di sản Vịnh Hạ Long đã được tỉnh Quảng Ninh rất quan tâm và tập trung nhiều giải pháp thực hiện. Minh chứng rõ nét nhất là việc kiên quyết dừng chuyển tải than.

Giai đoạn trước năm 2006, do nhiều nguyên nhân về cơ sở hạ tầng cảng biển, việc chuyển tải than được thực hiện trên Vịnh Hạ Long. Tuy nhiên, trước những nguy cơ cao về ô nhiễm môi trường Di sản, UBND tỉnh đã kiên quyết chấm dứt hoạt động chuyển tải than trên Vịnh Hạ Long từ năm 2007. Ban đầu, từ sự điều chỉnh này cũng đã có ảnh hưởng nhất định tới hoạt động của các doanh nghiệp chuyển tải than do phải thay đổi phương thức, địa điểm. Tuy nhiên, sau một thời gian thực hiện, các doanh nghiệp chuyển tải đã đồng tình, nhất trí cao với quyết định của tỉnh vì mục tiêu bảo vệ di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Quyết định này cũng nhận được sự phối hợp rất lớn từ Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Theo đó, Tập đoàn đã có văn bản yêu cầu các đơn vị trực thuộc nghiêm túc thực hiện quy định của tỉnh Quảng Ninh và sẽ kiên quyết xử lý nặng đối với những cá nhân, đơn vị vi phạm những quy định về bảo vệ môi trường Vịnh.

Đi cùng với quyết định chấm dứt chuyển tải than trên Vịnh Hạ Long, trong những năm qua UBND tỉnh Quảng Ninh cũng đã liên tiếp ban hành nhiều văn bản, quyết định về việc thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường trên Vịnh. Song song với đó, tỉnh cũng đã phối hợp chặt chẽ với Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) để triển khai các dự án bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long. Ngoài tạo điều kiện tối đa về cơ chế chính sách thực hiện dự án thì một số dự án lớn của cơ quan này đã được tỉnh cấp ngân sách thực hiện như: dự án Bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long; Hợp tác xây dựng hệ thống tuần hoàn tài nguyên có sự tham gia của người dân tại Vịnh Hạ Long; giải pháp đa lợi ích giảm tác động của biến đổi khí hậu thông qua việc xây dựng chu trình sản xuất nhiên liệu sinh học (trồng rừng, sản xuất, sử dụng) tại Việt Nam và các nước Đông Nam Á... Qua đó, góp phần không nhỏ vào việc giảm thiểu các tác động xấu đến môi trường Vịnh Hạ Long.

Mới đây tại cuộc làm việc với tổ chức JICA về vấn đề bảo vệ môi trường Di sản Vịnh Hạ Long, đồng chí Nguyễn Văn Đọc, Chủ tịch UBND tỉnh đã phát biểu: Tỉnh đã đặt ra lộ trình đến năm 2017, sẽ loại bỏ hoàn toàn các tàu thuyền không đạt tiêu chuẩn; ngăn chặn triệt để chuyển tải hàng hoá có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao trên Vịnh... Mới đây UBND tỉnh đã ra Quyết định số 2657/QĐ-UBND về việc chấm dứt mọi hoạt động bốc xếp, chuyển tải clinker, xi măng và các loại hàng hoá rời (dăm gỗ, đá các loại...) trên Vịnh Hạ Long. Quyết định này là giải pháp kiên quyết của tỉnh qua đó, cho thấy quyết tâm lớn của địa phương trong vấn đề bảo vệ môi trường Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long.

Hồng Nhung
Bài 2: Vì mục tiêu phát triển xanh