Hàng loạt những khó khăn, thách thức khi các đơn vị sự nghiệp công lập dứt “bầu sữa ngân sách”. Vậy đâu sẽ là hướng đi cho các đơn vị này, để tự chủ tài chính thực sự là chìa khóa đổi mới, phát triển?[links()]
THÁO GỠ KHÓ KHĂN TRƯỚC MẮT
Làm thế nào để các đơn vị sự nghiệp công có thể đứng vững trên đôi chân của mình, mà không lệ thuộc vào sự bao cấp của ngân sách nhà nước? Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, điều quan trọng nhất là các đơn vị phải tự bứt phá, tìm tòi các giải pháp, tuy nhiên trong giai đoạn đầu, cơ quan quản lý nhà nước vẫn phải có các giải pháp hỗ trợ hiệu quả để các đơn vị có thể tự chủ. Bên cạnh đó, cần phải có lộ trình cho các đơn vị thực hiện, trên cơ sở đặc thù lĩnh vực hoạt động của các đơn vị. Trên thực tế thời gian qua, Sở Tài chính đã chủ động báo cáo UBND tỉnh một số giải pháp như: Điều chỉnh mức giao dự toán tự chủ cho 3 đơn vị gồm: Trung tâm Hướng nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Sở Giáo dục - Đào tạo) điều chỉnh mức tự chủ từ 50% xuống 20%; Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn (Sở NN&PTNT) điều chỉnh mức tự chủ từ 100% xuống 50%; Trạm Quá cảnh vận tải đường bộ Việt - Trung (Sở GT-VT) điều chỉnh mức tự chủ từ 100% sang ngân sách tỉnh cấp 100% kinh phí thường xuyên. Hỗ trợ kinh phí chi hoạt động cho các phòng công chứng nhà nước theo cơ chế cấp lại 80% số tiền phí công chứng đã thực nộp vào ngân sách nhà nước. Đồng thời, phê duyệt bổ sung danh mục, dự toán để các sở, ban, ngành tổ chức đặt hàng các dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước đối với một số đơn vị được giao tự chủ 100%. Trong năm 2015, 2016, đã tổ chức đấu thầu, đặt hàng cung cấp 13 sản phẩm, dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước với số tiền 17 tỷ đồng. Điển hình năm 2016, đã đặt hàng thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng và nhiệm vụ khoa học đối với các tổ chức khoa học công nghệ 3,916 tỷ đồng; quan trắc hiện trạng môi trường và duy trì các trạm quan trắc môi trường tự động, cố định của tỉnh 2,811 tỷ đồng; lưu giữ giống gốc 2 loài cá rô phi 215 triệu đồng; lưu giữ giống gốc cây thông nhựa Quảng Ninh 388 triệu đồng; quan trắc môi trường dịch bệnh nuôi trồng thủy sản 692 triệu đồng... Năm 2017, tỉnh tiếp tục thực hiện cơ chế đặt hàng dịch vụ sự nghiệp công với tổng dự toán 71,790 tỷ đồng.
Để đảm bảo chế độ chính sách cho CBCCVC-LĐ, cũng như gỡ khó trước mắt cho các đơn vị, tỉnh cũng tạm ứng từ ngân sách và cho phép các đơn vị khó khăn được sử dụng nguồn kinh phí dự phòng cải cách tiền lương của các đơn vị để chi trả lương, phụ cấp, các khoản đóng góp cho người lao động trong những tháng đầu năm, góp phần ổn định đời sống, tư tưởng của người lao động. Bên cạnh đó, hỗ trợ kinh phí cho một số đơn vị khó khăn để trả nợ lương và BHXH cho CBCC trong biên chế được giao với số tiền trên 1,9 tỷ đồng. Hỗ trợ kinh phí thực hiện chế độ tinh giản biên chế theo Nghị định 108/2014/NĐ-CP (phần kinh phí do đơn vị phải chi trả) cho các đơn vị sự nghiệp gặp khó khăn với số tiền 472 triệu đồng. Phê duyệt danh sách và phương án sử dụng tài sản đối với các đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện được giao tài sản nhà nước như cơ chế giao vốn cho doanh nghiệp để các đơn vị chủ động sử dụng tài sản dùng vào mục đích sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, nâng cao nguồn thu sự nghiệp cho các đơn vị...
Với những giải pháp nêu trên, đến nay bước đầu một số đơn vị đã tạm thời ổn định hoạt động, cơ bản thực hiện được mức tự chủ do UBND tỉnh giao.
“CHÌA KHÓA” LÀ ĐỔI MỚI, THỰC HIỆN HIỆU QUẢ DỊCH VỤ CÔNG
Để các đơn vị sự nghiệp tự chủ thành công, vấn đề mấu chốt là phải đổi mới các hoạt động của các đơn vị sự nghiệp khối tỉnh. Vì thế, tỉnh đã đánh giá kết quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công để phân loại, giao quyền tự chủ theo hướng tăng cường tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính cho các đơn vị từ một phần đến tự chủ hoàn toàn đối với các đơn vị có khả năng thực hiện hiệu quả dịch vụ công, tiếp cận thị trường, xã hội hóa cao. Tập trung thực hiện với các đơn vị thuộc ngành Y tế, Giáo dục - Đào tạo, NN&PTNT, Văn hóa - Thể thao, Du lịch... Đồng thời, nghiên cứu để chuyển đổi mô hình hoạt động cho các đơn vị sự nghiệp trên cơ sở phân định rõ nhiệm vụ quản lý nhà nước với chức năng thực hiện dịch vụ công; đánh giá kết quả hoạt động, dự báo khả năng tự chủ tài chính để đề xuất chuyển đổi mô hình hoạt động hoặc giao tự chủ kinh phí theo hướng: Đơn vị có khả năng khai thác nguồn thu chuyển sang tự trang trải kinh phí từ một phần đến toàn bộ theo lộ trình; những nhiệm vụ mà doanh nghiệp hoặc thành phần kinh tế khác thực hiện được thì chuyển giao; đơn vị sự nghiệp hoạt động hiệu quả thấp thì giải thể. Đồng thời, thực hiện một số mô hình hợp tác công - tư trong cung cấp dịch vụ công. Thay vì hỗ trợ cho các đơn vị sự nghiệp thì nhà nước thực hiện chính sách hỗ trợ trực tiếp cho người có công, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, đối tượng khó khăn để được tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ sự nghiệp công cơ bản.
Trên cơ sở định hướng như trên, theo ông Phạm Duy Khánh, Học viện Tài chính thì các đơn vị sự nghiệp công cần phải đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến đến cán bộ quản lý, viên chức và người dân thấy được lợi ích của cơ chế tự chủ về tài chính với tất cả các bên để tạo sự đồng thuận. Xây dựng những phương án, lộ trình và bước đi cụ thể để từng bước tháo gỡ khó khăn. Các cơ sở giáo dục và đào tạo của Quảng Ninh cần mở rộng và tăng nguồn thu tài chính. Ngoài nguồn thu từ sinh viên các trường cần tính đến phát triển các nguồn thu từ các hợp đồng, đơn đặt hàng nhà nước, tổ chức, cơ quan, doanh nghiệp bên ngoài từ việc ứng dụng các nghiên cứu khoa học theo đơn đặt hàng hoặc sản phẩm nghiên cứu khoa học để bán ra thị trường thực tế...
Để các đơn vị sự nghiệp công tự chủ được khi dứt “bầu sữa ngân sách” thì cần có sự đồng bộ về cơ chế và thực hiện có lộ trình. Vì thế, các chuyên gia tài chính cho rằng: Các bộ, ngành Trung ương cần sớm tham mưu cho Chính phủ phê duyệt các nghị định quy định cơ chế tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập trong từng lĩnh vực; danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước của ngành, lĩnh vực quản lý để địa phương làm cơ sở triển khai thực hiện. Ban hành sửa đổi, bổ sung quy định định mức kinh tế - kỹ thuật áp dụng trong các lĩnh vực dịch vụ sự nghiệp công do nhà nước quản lý; cũng như có các chính sách đồng bộ, phù hợp để các đơn vị triển khai tự chủ...
Bên cạnh đó, UBND tỉnh cần quyết liệt hơn nữa trong chỉ đạo các sở, ngành, địa phương rà soát và xây dựng các danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước để báo cáo cơ quan quản lý cấp trên trình UBND tỉnh quyết định. Xây dựng tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ sự nghiệp công, xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá, kiểm định chất lượng thực hiện dịch vụ sự nghiệp công, hiệu quả hoạt động của đơn vị sự nghiệp trực thuộc để làm cơ sở tổ chức “đặt hàng” các dịch vụ. Và chỉ khi các đơn vị tự chủ kinh phí thành công mới góp phần giảm gánh nặng ngân sách nhà nước, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
THANH HẰNG
