Tại Việt Nam, mô hình bán hàng đa cấp (BHĐC) đã được pháp luật thừa nhận. Theo đó, doanh nghiệp thực hiện hoạt động BHĐC phải đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền và phải tuân thủ theo quy định của pháp luật Việt Nam. Đối với tỉnh Quảng Ninh, trong những năm trở lại đây, hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp BHĐC trên địa bàn cũng đã phát triển mạnh, thu hút khá đông sự chú ý của dư luận và sự quan tâm của người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động này vẫn đang gặp không ít khó khăn.
Theo thống kê của các đơn vị chức năng, tính từ năm 2006 đến nay, trên địa bàn tỉnh có 28 doanh nghiệp có hoạt động BHĐC. Trong đó có 1 doanh nghiệp được Sở Công Thương cấp giấy đăng ký tổ chức BHĐC là Công ty TNHH Potomac Việt Nam (trụ sở đặt tại số 2, tổ 1, khu 6, phường Bãi Cháy, TP Hạ Long). Các sản phẩm kinh doanh theo phương thức BHĐC của 28 doanh nghiệp trên chủ yếu liên quan đến công tác vệ sinh an toàn thực phẩm, sức khoẻ con người như thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thiết bị trị liệu, thiết bị tập luyện... Vì vậy, Sở Công Thương đã chỉ đạo Chi cục Quản lý thị trường tăng cường phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan, nhằm nắm bắt tình hình, kiểm tra, hướng dẫn các doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc Nghị định 110/2005/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 19/2005/TT-BTM của Bộ Công Thương về quản lý BHĐC. Nhìn chung các doanh nghiệp hoạt động BHĐC tại Quảng Ninh đã thực hiện đúng quy định. Chưa phát hiện được các tổ chức, cá nhân kinh doanh BHĐC có dấu hiệu bất chính, lừa đảo người tiêu dùng về mẫu mã, thương hiệu, chất lượng và giá cả.
Tuy nhiên, do đặc thù của phương thức kinh doanh này là doanh nghiệp có thể xin phép ở một địa phương, nhưng hoạt động trên cả nước, nên việc cấp phép cũng như hậu kiểm gặp không ít vướng mắc. Trong 28 doanh nghiệp gửi thông báo tổ chức BHĐC trên địa bàn tỉnh, thì hiện chỉ có 17 doanh nghiệp còn hoạt động; 11 doanh nghiệp hiện không có thông tin và không đăng ký địa điểm tổ chức bán hàng. Đơn cử như: Công ty CP Quốc tế Thăng Long - Hà Nội; Công ty TNHH MTV Sophie Martin Việt Nam; Công ty TNHH SX-TM-DV Thực phẩm Công nghệ AI ON; Công ty TNHH Mỹ phẩm A VON (Việt Nam); Công ty TNHH Mỹ phẩm Thường Xuân; Công ty TNHH Thiên Sư Việt Nam; Công ty TNHH Dược phẩm điền thảo đường Việt Nam... là không đăng ký địa điểm, không có thông tin. Bên cạnh đó, phần lớn các hoạt động về tổ chức hội thảo hay sự kiện của các doanh nghiệp trên cũng không đăng ký qua chính quyền địa phương hay một cơ quan nhà nước nào khác. Đáng chú ý là có một số doanh nghiệp ngừng hoạt động hoặc bị thu hồi giấy đăng ký tổ chức BHĐC, nhưng Sở Công Thương hoặc các địa phương không nhận được thông báo của doanh nghiệp hay của Sở Công Thương nơi doanh nghiệp đó đặt trụ sở chính. Trong khi đó, việc kinh doanh BHĐC phần lớn vẫn là kinh doanh qua mạng hay truyền miệng, mạng lưới người tham gia khá đông lại chia thành nhiều cấp, nhiều nhánh, nên việc giám sát cũng như kiểm tra, chất lượng sản phẩm, xử lý vi phạm đối với hoạt động này khó được triệt để. Điều này càng gây khó khăn cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc theo dõi, nắm bắt tình hình hoạt động. Đặc biệt là để phát triển mạng lưới, thu hút ngày càng đông nhà phân phối, các doanh nghiệp đã đặt ra mức tiền thưởng, tiền hoa hồng cao. Do vậy để có thể đủ chi phí trả cho nhà phân phối, có nhiều doanh nghiệp đã nâng cao giá bán sản phẩm nên gấp nhiều lần so với giá thực tế, gây thiệt hại không nhỏ cho người tham gia, người tiêu dùng.
Thiết nghĩ, để hoạt động BHĐC trên địa bàn tỉnh đảm bảo đúng quy định của pháp luật và bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng, các cấp, ngành và địa phương cần tiếp tục tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động quảng cáo, tiếp thị BHĐC. Đặc biệt, cần tuyên truyền các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hoạt động xúc tiến thương mại, BHĐC để người tiêu dùng biết, cảnh giác hơn với các hoạt động gian lận thương mại của các doanh nghiệp.
Hoàng Nga
