Khu bảo tồn loài - sinh cảnh là dạng bảo tồn loài sinh vật đặc hữu hoặc nguy cấp, quý, hiếm đồng thời là dạng bảo tồn nơi sinh sống tự nhiên thường xuyên của những loài sinh vật đặc hữu hoặc nguy cấp, quý, hiếm được bảo tồn ấy. Tại Quảng Ninh, rừng Quảng Nam Châu là vị trí đầu tiên trên toàn tỉnh đang được đẩy nhanh tiến độ thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh.
Rừng phòng hộ Quảng Nam Châu có diện tích trên 14.000ha, nằm trên địa phận của nhiều xã thuộc khu vực miền Đông của tỉnh. Nơi đây được cho là bao chứa giá trị đa dạng sinh học rất cao. Ông Phạm Ngọc Hiếu, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực 6, đơn vị quản lý rừng Quảng Nam Châu, cho biết: Trong rừng có 630 loại thực vật bậc cao, 121 loài chim, 30 loài thú, 30 lưỡng cư. Còn những quần thể lim, sến, dổi, dẻ rất quý, số lượng cây nhiều, đường kính cây lớn, mỗi cá thể cây đều đang sinh trưởng và phát triển mạnh. Còn cả quần thể khỉ và dấu vết của những loài thú lớn sinh sống ở rừng sâu…
Quần thể cây dẻ ở khu vực Hang Vây của rừng Quảng Nam Châu thuộc địa bàn xã Quảng Đức nằm ở độ cao khoảng 1.000m so với mặt nước biển. Nơi đây gần như 4 mùa ẩm ướt, nhiệt độ thấp, không khí loãng, thời gian nắng nóng và có ánh mặt trời chiếu rọi không nhiều, phần lớn đều là dạng thời tiết âm u, mây thấp trôi chậm qua ngọn cây. Nhờ sự bảo vệ nghiêm ngặt, quần thể cây dẻ này từ nhiều năm qua không bị xâm hại, thay vào đó ngày càng phát triển. Nhiều cây có tuổi sinh học ước trăm năm, cây to, tán rộng, trên thân cành có nhiều loại tầm gửi cùng cộng sinh. Giới chuyên môn cho rằng những quần thể dẻ thuần loài, lâu năm như ở Hang Vây hiện không còn nhiều.
Những cán bộ Hạt Kiểm lâm khu vực 6, Ban Quản lý rừng phòng hộ và đặc dụng miền Đông và một số lực lượng địa phương chuyên trách có thể coi là những người giữ rừng Quảng Nam Châu. Bước chân của họ từng đặt tới những vị trí rất cao, rất xa của khu rừng này, tuy nhiên đó cũng chỉ là một góc nhìn nhỏ, sự khám phá ban đầu về không gian, cảnh sắc và sự giàu có của hệ động thực vật rừng Quảng Nam Châu. Những người đã đi sâu vào rừng Quảng Nam Châu đều cho rằng vùng lõi rừng Quảng Nam Châu gần như còn nguyên sơ, thảm thực vật dày, cấu trúc tầng tán với nhiều loài cây gỗ, loài thú lớn, dược liệu, trong đó có nhiều loại quý hiếm. Bao bọc vùng lõi rừng Quảng Nam Châu là những kiểu rừng hỗn giao tre nứa - gỗ, số lượng cây rất dày, đan cài vào nhau, gần như không có đường đi. Ngay các khu vực vùng đệm rừng Quảng Nam Châu người ta thường thấy những quần thể khỉ với số lượng cá thể đông đúc. Giới chuyên môn cho rằng còn có sự có mặt của những loài thú lớn sâu trong rừng, trong đó dấu vết cào cấu của gấu ngựa là rất rõ ràng. Việc nghiên cứu nghiêm túc vùng lõi Quảng Nam Châu sẽ đưa ra những khám phá đa dạng sinh học rất mới mẻ và thú vị.
Từ sự đa dạng sinh học hiếm có của Quảng Nam Châu, các đơn vị chức năng tỉnh Quảng Ninh đã sớm tham mưu xây dựng Đề án thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Quảng Nam Châu. Thời điểm hiện nay đang ở bước hoàn thiện hồ sơ để đề nghị cấp thẩm quyền thẩm định và công nhận. Ông Phạm Ngọc Hiếu, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực 6, cho rằng, khi Quảng Nam Châu trở thành Khu bảo tồn loài - sinh cảnh, tác dụng đầu tiên là nâng cấp mức độ rừng từ phòng hộ lên khu bảo tồn, đi liền với đó là những quy phạm pháp luật về công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Về lâu dài sẽ có những nghiên cứu đầy đủ về Quảng Nam Châu, sẽ nhân lên tính đa dạng sinh học hệ động thực vật trong rừng, sẽ bảo tồn một Quảng Nam Châu với đầy đủ ý nghĩa là bảo tồn loài sinh vật đặc hữu hoặc nguy cấp, quý, hiếm và bảo tồn nơi sinh sống tự nhiên thường xuyên của những loài sinh vật đặc hữu hoặc nguy cấp, quý, hiếm ấy.
