Bảo vệ lao động tự do: Cần có chính sách

Quảng Ninh đang trong quá trình phát triển trở thành một tỉnh dịch vụ - công nghiệp hiện đại, nên ngày càng thu hút một lực lượng lớn lao động trong đó có cả lao động tự do. Số lượng đông, nhưng vì bị coi là lao động phi chính thức, nên gần như lực lượng này đang bị bỏ rơi, cả về tổ chức, giáo dục và bảo vệ quyền lợi chính đáng.

Quyền lợi bị xâm hại

Theo thống kê của các cơ quan chức năng, các địa phương thì người lao động làm thuê trên địa bàn tỉnh hiện hầu hết là lao động theo các dự án đầu tư, làm thuê thuộc lĩnh vực xây dựng, làm thuê ở các đơn vị tư nhân theo dịch vụ của ngành Than, phục vụ các nhà hàng, bán hàng, xe ôm, giúp việc... Những đối tượng này chính là nguồn lực bổ sung về lao động rất quan trọng cho hoạt động kinh tế và dân sinh của tỉnh nhưng vì không có đủ kỹ năng, hiểu biết chính sách pháp luật lao động để thoả thuận với chủ khi thương lượng về thời gian, giá cả, điều kiện việc làm họ thường phải chịu thiệt thòi.

Ông Đậu Phan Phong, Chủ tịch LĐLĐ TP Cẩm Phả cho biết: Vừa qua, LĐLĐ thành phố đã nhận được 50 đơn khiếu nại của người lao động làm việc tại Nhà máy Nhiệt điện Mông Dương với nội dung kho than 2 của nhà máy bị sập, chủ thầu bỏ trốn và không thanh toán tiền lương cho 50 lao động. Cái khó là 50 lao động này đều là lao động tự do làm việc theo thời vụ, khi tham gia làm việc tại Nhà máy nhiệt điện chỉ ký hợp đồng kinh tế với chủ thầu chứ không có hợp đồng lao động và không được hưởng các chế độ BHXH; hơn nữa, họ không phải ký hợp đồng trực tiếp với chủ thầu chính thức của dự án Nhiệt điện Mông Dương mà qua đến 4 lượt chủ thầu đảm nhận các phần việc, vì vậy các cơ quan quản lý nhà nước về lao động, tổ chức công đoàn rất khó có thể quản lý, bảo vệ quyền lợi. Hiện nay, Nhiệt điện Mông Dương có đến gần 9.000 lao động, để giải quyết các vấn đề liên quan đến quyền lợi cho người lao động làm thuê theo các dự án thì cần phải yêu cầu các nhà thầu cam kết và ký hợp đồng lao động với người làm thuê để tránh tình trạng vi phạm quyền lợi người lao động.

Hiện nay trên địa bàn, số lượng lao động tự do làm tại các đơn vị tư nhân phụ trợ cho khai thác than, lao động khai thác than trái phép đông, nhưng lực lượng chức năng khó có thể quản lý được đối tượng này. Tai nạn lao động chết người không phải là hiếm nhưng khi xảy ra thì chủ sử dụng lao động sẽ giấu nhẹm mọi chuyện để tránh sự vào cuộc của các cơ quan chức năng và cũng vì miếng cơm manh áo, những lao động này chấp nhận sự may rủi, thậm chí đánh đổi cả tính mạng.

Đơn độc, không biết tìm ai để tư vấn khi gặp khó khăn kèm theo là những điều kiện làm việc xấu như kéo dài thời giờ làm việc, không được đảm bảo và dễ dàng bị thải hồi, bị chủ lao động bóc lột sức lao động, môi trường độc hại nhưng không có bảo hộ lao động là những vướng mắc của lao động tự do... Nguyên nhân chính là do lao động tự do không được ký kết hợp đồng lao động nên mọi tai nạn xảy ra người thuê thường lảng tránh, không chịu trách nhiệm với người làm công và với pháp luật.

Cần có chính sách

Hiện nay nhà nước mới có chính sách về tiền lương, an sinh xã hội khác cho nhóm lao động khu vực chính thức, chứ chưa có chính sách nào cho nhóm lao động tự do. Lao động tự do không được hưởng các chế độ BHXH, BHYT, BHTN và các vấn đề về an sinh xã hội, môi trường sống, môi trường làm việc rất phức tạp. Những năm gần đây, nhà nước đã thực hiện chính sách BHXH tự nguyện và BHYT toàn dân, nhưng lao động tự do tham gia rất ít. Phần lớn do trình độ của họ còn nhiều hạn chế nên chưa thấy hết được lợi ích của việc tham gia các loại bảo hiểm. Cộng với điều kiện về kinh tế, vật chất còn khó khăn, thu nhập của lao động khu vực này rất thấp, công việc không ổn định trong khi thời gian tham gia đóng BHXH lại quá dài cũng khiến họ không thể theo đến cùng. Nhiều chế độ chính sách của nhà nước dành cho người lao động cũng “bỏ quên” đối tượng này. Bộ luật Lao động (sửa đổi) được Quốc hội thông qua năm ngoái mới chỉ điều chỉnh số lao động ở khu vực chính thức, còn số lao động thuộc diện “lao động tự do” - chiếm số lượng lớn trong hệ thống thị trường lao động của nước ta hầu như chưa được luật đề cập tới…

Bà Đỗ Thị Lan, Chủ tịch LĐLĐ tỉnh cho biết: Thời gian qua, nhằm tập hợp lao động tự do vào một tổ chức để dễ quản lý và bảo vệ quyền lợi, LĐLĐ tỉnh đã thành lập các Nghiệp đoàn như Nghiệp đoàn nghề cá hay nghiệp đoàn xe ôm. Hiện nay, công đoàn các cấp tỉnh cũng đang tích cực thành lập các nghiệp đoàn, tập hợp lao động tự do cùng hoạt động chung một lĩnh vực, ngành nghề với nhau vào một nghiệp đoàn để tiện quản lý và bảo vệ. Tuy nhiên, về quản lý mặt nhà nước, cần tăng cường hơn nữa công tác quản lý đối với lao động tự do; tỉnh cũng cần có chính sách quan tâm giải quyết việc làm trên địa bàn, gắn đào tạo với cung cấp lao động… để giải quyết các vấn đề an sinh xã hội, an ninh trật tự trên địa bàn. Nhà nước cần có các chính sách nhằm kết hợp linh hoạt và bảo vệ lao động khu vực kinh tế phi chính thức và việc làm phi chính thức; tạo điều kiện hơn nữa về đất đai cho doanh nghiệp địa phương để mở rộng sản xuất, thu hút lao động tại chỗ, hạn chế di cư của lao động nông thôn lên thành phố.

Nên chăng cần có sự thừa nhận chính thức loại hình lao động tự do này bằng việc xây dựng các chính sách liên quan đến quyền lợi của họ. Sự thừa nhận và hợp pháp hoá loại hình lao động phi chính thức này là rất cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của đối tượng lao động khu vực tự do. Qua đó cần có những biện pháp bảo vệ và tổ chức đứng ra đại diện cho lực lượng lao động tự do đang ngày càng phát triển; có những biện pháp tạo điều kiện để họ tham gia các loại hình bảo hiểm. Đặc biệt là chính sách bảo hiểm thất nghiệp như thế mới lấp đầy khoảng trống an sinh xã hội.

Thanh Hằng