Rừng đầu nguồn là thảm thực vật tạo ra nguồn sinh thuỷ cho các hồ, đập chứa nước, đảm bảo các công trình này đạt được mực nước an toàn. Vì vậy, một trong những giải pháp quan trọng để đảm bảo nguồn nước cho các hồ đập là giữ gìn, phát triển và quản lý chặt chẽ diện tích rừng đầu nguồn.
Tuy nhiên, qua khảo sát của các đơn vị chuyên môn, hiện có không ít hồ đập có diện tích rừng đầu nguồn là rừng sản xuất, đất trống đồi núi trọc không đảm bảo cho việc giữ nước. Cụ thể trong tổng số 38.616ha rừng đầu nguồn toàn tỉnh, hiện có 8.929ha rừng sản xuất và 1.955ha đất trống đồi núi trọc. Trong đó rừng sản xuất chủ yếu là cây keo, tính đa dạng kém, thảm thực vật nghèo, nguồn sinh thuỷ ít, một số diện tích đã đến chu kỳ khai thác, nên thảm thực vật bị tác động mạnh, độ che phủ thấp. Một số diện tích rừng đầu nguồn khác mặc dù được quy hoạch là rừng phòng hộ, song có hiện trạng rừng không đảm bảo về mật độ cây rừng hoặc loại cây trồng giống rừng sản xuất, diện tích nhỏ, lại gần khu dân cư, nên thảm thực vật đã nghèo lại còn dễ bị tác động, dẫn đến tính đa dạng không cao, nguồn sinh thuỷ thấp. Đây được cho là nguyên nhân khiến cho nhiều hồ đập chứa nước trên địa bàn tỉnh thời gian qua rơi vào tình trạng bị cạn kiệt nguồn nước.
Theo số liệu thống kê của Sở NN&PTNT, trên địa bàn tỉnh hiện có 179 hồ chứa nước lớn nhỏ với tổng dung tích khoảng 349 triệu m3; trong đó có 27 hồ có dung tích lớn, từ trên 1 triệu m3 trở lên. Thời gian qua, do diện tích rừng đầu nguồn không đảm bảo đã khiến cho hàng chục công trình hồ, đập bị suy giảm nguồn nước, như: Hồ Khe Cá (TP Cẩm Phả); hồ Khe Mai, hồ Mắt Rồng, đập Thác Nhòng, hồ Ngọc Thuỷ (huyện Vân Đồn); hồ Tân Bình (huyện Đầm Hà); hồ Đoan Tĩnh, hồ Vạn Gia (TP Móng Cái). Trong đó có nhiều công trình cạn kiệt ở mức báo động, như hồ Mắt Rồng, đập Thác Nhòng (huyện Vân Đồn). 2 công trình này vốn là nguồn cấp nước chính cho Nhà máy nước Đồng Ho và Vân Đồn, song thời điểm trước ngày 12-5-2017 mực nước suy giảm dưới ngưỡng tràn 20-30cm, thấp nhất từ trước đến nay, khiến cho không đủ cung cấp để các nhà máy nước hoạt động. Theo các đơn vị chuyên môn, để khắc phục tình trạng trên của đập Thác Nhòng và hồ Mắt Rồng, trước mắt không có cách nào khác là chờ mưa, về lâu về dài phải thực hiện cải tạo, lát tấm bê tông mái cũng như nạo vét bùn đất bồi lắng khu vực thượng lưu, nạo vét lòng hồ... để tăng dung tích chứa với chi phí đầu tư rất lớn. Ngoài ra, hồ Khe Cát (huyện Tiên Yên) mặc dù mới đưa vào sử dụng từ đầu mùa mưa năm nay, đang trong tình trạng trữ nước tốt, tuy nhiên với hơn 200ha rừng đầu nguồn của công trình đều là rừng sản xuất, thảm thực vật nghèo, nguồn sinh thuỷ ít, thì nguy cơ cạn nước vào những mùa khô là hoàn toàn có thể xảy ra. Điều này là rất nguy hiểm, bởi hồ Khe Cát có dung tích lớn 6,68 triệu m3, có nhiệm vụ cấp nước cho 1.570ha đất sản xuất nông nghiệp, 900ha đất nuôi trồng thuỷ sản và cấp nước sinh hoạt cho 8.500 người dân...
Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh, để đảm bảo nguồn nước cho các hồ, đập trữ, chứa nước đã đến lúc phải tính đến bài toán hỗ trợ chuyển đổi diện tích 8.929ha rừng sản xuất thành rừng phòng hộ hoặc nếu duy trì rừng sản xuất thì phải chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp. Đối với diện tích 1.955ha đất trống đồi núi trọc, cần phải được trồng rừng bổ sung; diện tích rừng phòng hộ hiện có cũng cần được trồng cây bản địa dưới tán rừng nhằm tăng độ che phủ rừng, đảm bảo khả năng phòng hộ đầu nguồn. Về lâu về dài, tỉnh cần có chính sách, cơ chế hỗ trợ người dân, tổ chức, doanh nghiệp trồng rừng gỗ lớn trong phần diện tích đất rừng đầu nguồn các hồ chứa, nhằm kéo dài chu kỳ khai thác gỗ, góp phần đảm bảo nguồn sinh thuỷ cũng như chất lượng nước hồ chứa.
Việt Hoa
