Bảo vệ thương hiệu quốc gia: Cần có hành lang pháp lý đủ mạnh

Vừa qua tại TP Hạ Long đã diễn ra Hội thảo “Bảo vệ thương hiệu quốc gia - Những cơ sở pháp lý” do Trung tâm Đào tạo, tư vấn và thông tin kinh tế (Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam) phối hợp với Trung tâm Thông tin, thư viện và Nghiên cứu khoa học (Văn phòng Quốc hội) tổ chức. Tại hội thảo, nhiều doanh nghiệp đã bày tỏ những bức xúc, lo ngại khi những sản phẩm đã đạt thương hiệu quốc gia bị xâm hại thông qua nhiều hình thức cạnh tranh không lành mạnh.

Bảo vệ thương hiệu: từ tự hào đến lo ngại

Bày tỏ về sự quan ngại này, ông Phạm Lê Tấn Phong, Giám đốc Trung tâm Truyền thông Tập đoàn Tân Hiệp Phát bức xúc: “Tân Hiệp Phát là một doanh nghiệp có những thương hiệu nổi tiếng được công nhận là thương hiệu quốc gia như: Trà thảo mộc Dr.Thanh, Trà xanh O độ, No1... Thời gian qua, chúng tôi đã gặp nhiều sự cạnh tranh không lành mạnh. Ở một số nơi, các cơ sở sản xuất Trà xanh O độ giả công khai, vận chuyển đến các vùng sâu, vùng xa biên giới phía Bắc để bán nhưng dường như các cơ quan chức năng “không biết”.

Cũng vấn đề việc thương hiệu bị xâm phạm, làm nhái, làm giả, Giám đốc Công ty Cá sấu Việt Nam Cao Văn Tuyến dẫn ra một thực tế: Ai cũng biết Trung Quốc là “thiên đường hàng nhái”, có lẽ nhìn mãi, dùng mãi cũng thành quen nên có câu chuyện hài hước là khi chúng tôi mang hàng của mình đến hội chợ tại Trung Quốc thì khách hàng ở đó lắc đầu bảo “cá sấu giả”. Vậy mới biết người dùng đồ thật cũng rất hiếm hoi và hàng cá sấu giả thì quá nhiều. Nhưng trước thực tế “ăn cắp” thương hiệu thì việc bảo vệ những sáng tạo, thương hiệu bằng cơ sở pháp lý và thực thi pháp luật vẫn chưa nghiêm.

Cũng tại hội thảo này, nhiều đại biểu cho rằng: Việt Nam có đầy đủ Luật Cạnh tranh, Luật Sở hữu trí tuệ nhưng có lẽ vẫn chưa đủ rộng, đủ mạnh để bảo vệ tốt thương hiệu quốc gia. Và những chính sách, quản lý của nước ta hiện nay vô hình chung đã tạo kẽ hở cho những kiểu làm ăn chộp giật, cơ hội và điều này cũng làm nản lòng các doanh nhân làm ăn chân chính, có ý chí xây dựng thương hiệu Việt. Lý do các cơ quan chức năng thờ ơ với việc bảo vệ thương hiệu quốc gia cũng làm cho các doanh nghiệp nản chí trong việc bảo vệ thương hiệu của mình. Trong khi đó, nếu phải theo một vụ kiện bảo vệ thương hiệu thì vừa mất thời gian, vừa tốn kém, lại không hiệu quả. Bên cạnh đó, năng lực chuyên môn về sở hữu công nghiệp của các cơ quan thực thi chưa đáp ứng yêu cầu, đội ngũ các cán bộ chuyên trách về chống hàng giả, bảo vệ sở hữu công nghiệp chưa có trình độ chuyên sâu, thiếu về số lượng, quy định pháp luật về công tác này vẫn còn thiếu chặt chẽ. Thêm nữa, Việt Nam tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế từ năm 1990, nhưng chưa thành lập được Toà án chuyên trách về sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Thương hiệu sản phẩm tạo ra uy tín quốc gia

Tiến sĩ Xã hội học - kinh tế Tôn Thất Nguyễn Thiêm, có ý kiến: “Thực chất của thương hiệu quốc gia chính là danh tính của quốc gia đó chứ không đơn thuần theo nghĩa “quốc tịch” công ty”. Còn tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội nhận định: “Việc bảo vệ thương hiệu quốc gia cũng giống như bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc, đây không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là hình ảnh của quốc gia. Mà những thương hiệu của Việt Nam trên trường quốc tế đạt tới độ nhắc tới Việt Nam, khách hàng nghĩ ngay tới thương hiệu đó và ngược lại thì hiện còn quá ít”.

Trong khi đó, hiện nay nhiều doanh nghiệp mới chỉ chú trọng đăng ký bảo hộ nhãn hiệu trong nước chứ chưa có kế hoạch đăng ký bảo hộ nhãn hiệu trước khi xuất khẩu hàng hoá của mình ra thị trường nước ngoài. Có lẽ nhiều doanh nghiệp chưa nhìn thấy những lợi ích lâu dài của việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại nước ngoài, cũng như hậu quả của việc không đăng ký bảo hộ các nhãn hiệu của mình ở thị trường nước ngoài. Điều đó dẫn đến tình trạng thời gian gần đây, rất nhiều thương hiệu lớn của các doanh nghiệp Việt Nam đã bị các công ty của nước ngoài đăng ký bảo hộ tại nước ngoài như: Cà phê Đăk Lăk, kẹo dừa Bến Tre, cà phê Trung Nguyên, Vifon, thuốc lá Vinataba và Petro Việt Nam, nước mắm Phan Thiết và gần đây nhất là cà phê Buôn Ma Thuột và nước mắm Phú Quốc. Nếu các sản phẩm này vẫn tiếp tục xuất khẩu sang nước ngoài thì sẽ bị coi là hàng giả, hàng nhái, và bị coi là xâm phạm quyền sở hữu đối với nhãn hiệu của doanh nghiệp nước ngoài.

Nói về vấn đề này, ông Đặng Huy Hậu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh cho rằng: “Đôi lúc chúng ta thua vì chúng ta không nắm rõ luật pháp. Tính cộng đồng, tính liên kết của chúng ta còn yếu vì vậy cần tuyên truyền cho xã hội hiểu hơn về thương hiệu sản phẩm. Còn nước ngoài họ chiến thắng là vì họ liên kết tốt…”. Đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết thêm: “Từ nay đến năm 2015, Quảng Ninh sẽ tập trung đẩy mạnh khoa học công nghệ, tiềm năng thế mạnh hàng hoá, nông sản; phấn đấu xây dựng từ 40 đến 50 thương hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm; tăng cường công tác quảng bá cho các thương hiệu. Riêng trong năm 2012, tỉnh sẽ cho ra đời 16 sản phẩm thương hiệu, phục vụ cho kinh doanh và đưa vào hệ thống bán buôn của toàn cầu. Cùng với đó, để xây dựng thương hiệu hàng hoá, giải quyết đầu ra cho sản phẩm, Quảng Ninh phải có chiến lược xây dựng nền sản xuất hàng hoá; nâng cao chất lượng phục vụ, đặc biệt là yếu tố con người”.

Cũng tại hội thảo này, đa số các đại biểu có chung nhận định: Để có một thương hiệu Việt Nam mang tính toàn cầu, các thương hiệu cần phải vượt qua nhiều rào cản lớn đó là: Tâm lý sính ngoại; sự bất lợi khi thương hiệu có xuất xứ từ một quốc gia đang phát triển và hạ tầng xã hội kém; phải cạnh tranh với các đối thủ có kinh nghiệm và tiềm lực hơn hẳn; hạn chế trong năng lực nghệ thuật quản lý kinh doanh.   

Cho đến nay vấn đề thương hiệu quốc gia cũng như thương hiệu doanh nghiệp và sản phẩm đã được chính phủ Việt Nam quan tâm và lấy ngày 20-4 là ngày Thương hiệu Việt Nam. Tuy nhiên, để gia tăng danh tiếng thương hiệu quốc gia Việt Nam, thương hiệu doanh nghiệp và sản phẩm thì Việt Nam còn nhiều việc phải làm.

Thanh Hằng - Nguyễn Huế