Bình Liêu là huyện miền núi biên giới, với trên 90% đồng bào dân tộc thiểu số, có đường biên giới đất liền giáp Trung Quốc, phần lớn lao động trên địa bàn chủ yếu làm nghề nông, lâm nghiệp và có một bộ phận thường xuất cảnh sang Trung Quốc làm thuê.
Phụ thuộc hoàn toàn vào chủ lao động
Mỗi ngày, tại khu vực cửa khẩu Hoành Mô có từ vài chục, thậm chí cả trăm lao động tự do đang hành nghề. Theo những lao động ở đây cho biết, họ đều là lao động thời vụ, cứ khi chủ phía Trung Quốc gọi thì họ làm và làm ngày nào thì trả công ngày ấy, mọi giao dịch đều bằng miệng chứ không có giấy tờ, hợp đồng gì.
Chị Ngô Thị Tiến, thôn Cửa Khẩu, xã Hoành Mô cũng là một trong số những lao động như vậy. Trao đổi với chúng tôi, chị cho biết: Công việc bốc vác, vận chuyển hàng là công việc dễ kiếm nhất ở khu vực vùng biên Hoành Mô, bởi chủ hàng Trung Quốc không đòi hỏi trình độ học vấn mà chỉ cần có sức khỏe. Do đó, hàng ngày tôi đều sử dụng giấy thông hành xuất cảnh sang Trung Quốc để bốc vác thuê. Tôi làm công việc này đã được 2 năm rồi. Mỗi ngày bốc vác tôi được trả khoảng 150.000-250.000 đồng, ngoài ra không có bất kỳ chế độ gì. Nếu thuận lợi thì nguồn thu nhập từ bốc vác thuê cũng đủ trang trải cho cuộc sống gia đình. Tuy nhiên, cũng có khi không được như vậy vì chủ lao động có thể ngừng thuê tôi và thay vào người khác nếu thấy tôi làm không đảm bảo tiến độ, hoặc sức khỏe yếu.
Qua tìm hiểu của PV Báo Quảng Ninh, hiện khoảng 90% lao động của Bình Liêu sang Trung Quốc làm các công việc như: bốc vác thuê, phá rừng, thu hái hồi, quế, làm nương, phụ hồ… Họ làm việc từ 8-10 tiếng/ngày. Nếu công việc diễn ra liên tục, một tháng, người lao động có thể thu nhập bình quân khoảng 4,5- 5,5 triệu đồng. Tuy nhiên, chủ lao động phía Trung Quốc có thể dừng thuê họ bất cứ lúc nào, ngoài ra, những rủi ro trong quá trình lao động như tai nạn lao động, ốm đau... thì lao động phải tự chịu trách nhiệm (phần lớn là chủ lao động sẽ ngừng thuê người lao động).
Bà Lương Thị Nghệ, Phó Phòng LĐ-TB&XH huyện Bình Liêu cho biết: 6 tháng đầu năm 2017, địa phương có 320 lao động xuất cảnh qua biên giới làm thuê; lao động xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc là 128 người. Người lao động địa phương sang Trung Quốc để làm thuê do ở địa phương thiếu việc làm, tranh thủ đi vào những lúc nông nhàn để có thêm thu nhập. Tuy nhiên, đa phần người lao động địa phương xuất cảnh sang Trung quốc đều có việc làm không ổn định, có tính thời vụ và tùy thuộc lớn vào chủ sử dụng lao động bên Trung Quốc. Khi có khối lượng công việc nhiều, cần hoàn thành nhanh theo tiến độ hoặc không có lao động người bản địa Trung Quốc làm thì chủ sử dụng lao động mới nhận lao động người Việt Nam vào làm việc. Do chỉ hợp động bằng miệng nên người lao động của Việt Nam hoàn toàn không có quyền lợi gì trong quá trình lao động. Cùng với đó, lao động sang Trung Quốc làm thuê trái phép còn có thể đôi mặt với một số loại tội phạm như: Buôn bán người, ma túy, vận chuyển hàng cấm, cưỡng bức lao động...
Cần siết chặt quản lý đối với lao động tự do
Theo thống kê của Phòng LĐ-TB&XH huyện Bình Liêu, tổng số người trong độ tuổi lao động trên địa bàn huyện là 20.263 người. Số lao động có việc làm là 17.725 người, số lao động chưa có việc làm là 2.538 người. Trong khi, đây lại là địa bàn vùng biên, tỷ lệ người dân tộc thiểu số cao, hoạt động phát triển sản xuất, xây dựng các mô hình trang trại, gia trại, tại một số địa bàn chưa phát triển. Do đó, rất nhiều lao động lựa chọn hình thức sang Trung Quốc làm thuê, thậm chí là xuất cảnh trái phép để làm thuê bất chấp nhiều nguy cơ rình rập.
Trước thực trạng này, thời gian qua, Bình Liêu đã tập trung quán triệt, tuyên truyền Nghị định số 34/2014 của Chính phủ về quy chế khu vực biên giới đất liền nước CHXHCN Việt Nam; Nghị định số 112/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quản lý cửa khẩu biên giới đất liền; hiệp định về quy chế quản lý biên giới trên đất liền Việt Nam-Trung Quốc và hiệp định về cửa khẩu và quy chế quản lý cửa khẩu biên giới trên đất liền Việt Nam-Trung Quốc.
Các lực lượng chức năng trên địa bàn huyện đã phối hợp chặt chẽ thực hiện tốt nhiệm vụ thường xuyên nắm bắt tình trạng lao động sang Trung Quốc làm thuê nhằm phát hiện các đường dây, tổ chức đưa dẫn người xuất cảnh trái phép. Theo số liệu thống kê của Đồn Biên phòng Cửa khẩu Hoành Mô, trong 6 tháng đầu năm 2017, lực lượng chức năng đã ngăn chặn 1 vụ, gồm 12 đối tượng và xử lý 2 vụ với 3 đối tượng xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc làm thuê. Số lao động xuất cảnh trái phép bị cơ quan chức năng Trung Quốc bắt giữ và trả về địa phương là 25 trường hợp.
Bên cạnh đó, để tạo điều kiện cho người dân tại địa bàn tham gia lao động, ngăn ngừa tình trạng người lao động tự do xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc làm thuê, Bình Liêu chú trọng tới công tác dạy nghề cho lao động nông thôn. Năm 2017, huyện thực hiện 6 lớp dạy nghề cho lao động nông thôn, trong đó có 4 lớp nông nghiệp (trồng rau, kỹ thuật chăn nuôi gia súc, gia cầm) và 2 lớp phi nông nghiệp (lái xe ô tô hạng C và điện dân dụng).
Đáng chú ý, cuối tháng 8 vừa qua, Sở LĐ-TB&XH tỉnh phối hợp với UBND huyện Bình Liêu đã tổ chức phiên giao dịch việc làm. Đây là phiên giao dịch việc làm lần đầu tiên được tổ chức tại Bình Liêu. Phiên giao dịch việc làm có sự tham gia của 12 doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực dệt may, dịch vụ thương mại, sản xuất gia công cơ khí, nhà hàng, khách sạn, công nghệ thông tin, nuôi trồng và chế biến thủy sản và Trường cao đẳng nghề Việt – Hàn…
Trong phiên giao dịch, gần 300 lao động trên địa bàn huyện đã đăng ký tham gia tư vấn, tuyển dụng và đã có 44 lao động trúng sơ tuyển tại các doanh nghiệp, cơ sở dạy nghề. Đây là kết quả khả quan, góp phần từng bước thay đổi tư duy nhận thức, của người dân trên địa bàn huyện về lao động việc làm, cách tiếp cận về thị trường lao động. Đồng thời, góp phần giải quyết nhu cầu việc làm, học nghề cho người lao động phù hợp với khả năng và nguyện vọng…
Trúc Linh
