Lần đầu tiên được tổ chức trên quy mô toàn thành phố, Tuần Văn hóa Đại đoàn kết dân tộc năm 2026 mở đầu cho chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời đặt ra yêu cầu mới trong xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Giá trị của sự kiện không chỉ được đo bằng quy mô tổ chức hay số lượng hoạt động, mà quan trọng hơn là khả năng khơi dậy vai trò chủ thể của nhân dân, kết nối các cộng đồng và chuyển những giá trị văn hóa thành hành động cụ thể trong đời sống.
Sáng 1/11, Lễ phát động Tuần Văn hóa Đại đoàn kết dân tộc thành phố Quảng Ninh năm 2026 diễn ra trong không khí sôi nổi, với sự tham gia của đông đảo cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Điểm nhấn là màn đồng diễn nghệ thuật có 2.000 diễn viên quần chúng, hội viên, đoàn viên và người dân, cùng các tiết mục tái hiện nét đặc trưng văn hóa vùng đất, con người Quảng Ninh. Chương trình được kết nối, lan tỏa tới các địa phương, mở đầu cho chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch triển khai trong quý IV/2026.
Bà Nguyễn Thị Hường, khu Hồng Hải 7, phường Hạ Long, chia sẻ: Được trực tiếp tham gia và hòa mình vào không khí của chương trình, tôi cảm thấy rất vui và tự hào. Đây không chỉ là dịp để người dân được thưởng thức các tiết mục văn nghệ đặc sắc mà còn được cùng nhau biểu diễn, giao lưu, kết nối. Khi mỗi người đều góp một phần vào ngày hội chung, chúng tôi cảm nhận rõ hơn sự gắn bó, tinh thần đoàn kết trong cộng đồng…
Điều đáng chú ý ở sự kiện lần đầu tiên này không chỉ là quy mô tập hợp đông đảo các tầng lớp nhân dân, mà còn ở cách đặt văn hóa trong mối quan hệ trực tiếp với đời sống cộng đồng. Người dân không đơn thuần là đối tượng đến xem, thụ hưởng các chương trình biểu diễn, mà được xác định là chủ thể tham gia, sáng tạo và lan tỏa những giá trị văn hóa. Đây là sự chuyển dịch có ý nghĩa, từ tổ chức hoạt động văn hóa theo từng sự kiện sang tạo dựng môi trường để văn hóa hiện diện thường xuyên hơn trong sinh hoạt cộng đồng.
Định hướng đó có cơ sở từ chủ trương lớn về phát triển văn hóa, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước; đồng thời lấy ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam. Tiếp đó, Chỉ thị số 35/CT-TTg ngày 30/9/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc đã định hướng hình thành chuỗi hoạt động văn hóa cộng đồng, kết nối từ khu dân cư đến toàn xã hội. Trong đó, yêu cầu quan trọng là tạo điều kiện để người dân trực tiếp đề xuất, tổ chức, tham gia, sáng tạo và thụ hưởng các hoạt động văn hóa.
Quảng Ninh có nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, được hình thành và lưu truyền qua các thế hệ. Đó là truyền thống công nhân Vùng mỏ với tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, văn hóa biển đảo, bản sắc của các cộng đồng dân tộc, cùng những giá trị di sản gắn với Yên Tử và các vùng đất lịch sử. Mỗi địa phương, mỗi cộng đồng có những nét riêng, nhưng đều góp phần tạo nên bản sắc chung của vùng đất Quảng Ninh năng động, nghĩa tình và giàu truyền thống đoàn kết.
Thực tế những năm qua cho thấy, nền tảng ấy không chỉ hiện diện trong các giá trị di sản hay sự kiện văn hóa lớn, mà còn được thể hiện qua đời sống thường nhật tại từng khu dân cư. Năm 2025, toàn thành phố có 97% khu dân cư đạt danh hiệu “Thôn, khu phố văn hóa”, 95% hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”; Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được tổ chức tại 100% thôn, bản, khu phố. Cùng với đó là nhiều mô hình tự quản về bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng nếp sống văn minh và các hoạt động tương trợ, giúp đỡ nhau trong cộng đồng.
Những kết quả này cho thấy, văn hóa cộng đồng ở Quảng Ninh đã có độ phủ rộng và gắn với nhiều mặt của đời sống xã hội. Tuy nhiên, danh hiệu văn hóa hay số lượng hoạt động mới phản ánh một phần kết quả. Điều có ý nghĩa sâu xa hơn là những chuẩn mực văn hóa ấy có trở thành cách ứng xử tự giác của mỗi người, mỗi gia đình; có tạo được sự gắn bó, tin cậy và tinh thần trách nhiệm giữa các thành viên trong cộng đồng hay không. Bởi vậy, Tuần Văn hóa Đại đoàn kết dân tộc cần được nhìn nhận như một cơ hội để kết nối, làm mới và nâng tầm những nền tảng đã có.
Theo kế hoạch, thành phố tổ chức khoảng 20 sự kiện văn hóa, nghệ thuật, thể thao quy mô lớn trong khuôn khổ Tuần Văn hóa Đại đoàn kết dân tộc. Nhiều hoạt động có sự kết hợp giữa bảo tồn, quảng bá văn hóa với phát triển du lịch và giới thiệu sản phẩm đặc trưng như Hội chợ OCOP và Triển lãm đặc sản vùng miền “Sắc thu Quảng Ninh 2026”, triển lãm chuyên đề về 90 năm hình thành và phát triển ngành Than, chương trình nghệ thuật Quảng Ninh - Quảng Tây, Liên hoan ẩm thực, Hội sách và trải nghiệm văn hóa đọc, các tuần phim, triển lãm tranh cổ động cùng nhiều hoạt động thể thao…Sự đa dạng này mở ra cách tiếp cận văn hóa rộng hơn, không bó hẹp trong biểu diễn nghệ thuật hay bảo tồn di sản, mà gắn với giáo dục truyền thống, phát triển du lịch, quảng bá sản phẩm địa phương, nâng cao đời sống tinh thần và tăng cường giao lưu giữa các cộng đồng.
Bởi vậy, yêu cầu hướng mạnh về cơ sở và lấy người dân làm trung tâm có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả của Tuần Văn hóa. Với không gian phát triển rộng, bao gồm đô thị, nông thôn, miền núi, biên giới, biển và đảo, Quảng Ninh không thể áp dụng một mô hình hoạt động văn hóa giống nhau cho tất cả địa bàn. Điều cần thống nhất là mục tiêu phát huy bản sắc, tăng cường gắn kết cộng đồng; còn cách làm phải xuất phát từ đặc điểm dân cư, điều kiện kinh tế - xã hội và lợi thế văn hóa của từng nơi. Ở những địa bàn có thế mạnh về di sản, trọng tâm có thể là bảo tồn, thực hành và trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống. Tại vùng biển đảo, hoạt động văn hóa có thể gắn với bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc cư dân biển và nâng cao ý thức trách nhiệm với chủ quyền biển đảo. Ở khu vực đô thị, cần chú trọng xây dựng nếp sống văn minh, văn hóa ứng xử nơi công cộng, phát triển các không gian sinh hoạt chung. Với địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, việc gìn giữ tiếng nói, trang phục, phong tục, lễ hội và tri thức dân gian cần được đặt trong mối quan hệ với sinh kế và đời sống hiện tại, để văn hóa tiếp tục được thực hành chứ không chỉ lưu giữ trong hồ sơ, tư liệu.
Việc kết nối hoạt động từ cấp thành phố đến các xã, phường, đặc khu cũng cần được nhìn nhận theo hướng đó. Tại Cô Tô, chương trình được tiếp sóng trực tiếp tại Nhà văn hóa trung tâm đặc khu và Nhà văn hóa thôn 2 Thanh Lân, tạo điều kiện để người dân địa bàn đảo cùng hòa vào hoạt động chung. Cách làm này cho thấy ý nghĩa của việc mở rộng không gian tiếp cận văn hóa, nhất là với những địa bàn xa trung tâm. Tuy nhiên, kết nối qua truyền hình hay các điểm cầu mới là bước đầu; điều quan trọng hơn là mỗi địa phương tiếp tục có những hoạt động phù hợp, để người dân thực sự tham gia và tạo nên bản sắc riêng của cộng đồng mình. Trong quá trình đó, vai trò của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đặc biệt quan trọng. Đây là lực lượng tập hợp, kết nối các tầng lớp nhân dân, vận động nguồn lực và đưa những chủ trương chung thành việc làm cụ thể ở khu dân cư. Tinh thần đại đoàn kết không chỉ được thể hiện qua sự hiện diện đông đủ trong ngày hội, mà còn qua những việc làm thiết thực như chăm lo người có hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ các gia đình gặp hoạn nạn, xây dựng mô hình tự quản, giữ gìn môi trường sống, bảo đảm an ninh trật tự, phát huy tinh thần tương thân tương ái. Việc phát hiện, biểu dương và nhân rộng những cá nhân, gia đình, cộng đồng tiêu biểu cũng góp phần tạo động lực để các giá trị tốt đẹp được lan tỏa bằng những hành động cụ thể.
Lễ phát động lần đầu tiên là bước khởi đầu cho một cách làm mới trong tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng ở Quảng Ninh. Điều quan trọng là sau ngày hội, các hoạt động tiếp tục được duy trì tại từng địa phương, khu dân cư; người dân không chỉ tham gia mà còn chủ động gìn giữ, phát huy những nét đẹp văn hóa và cùng nhau làm những việc có ích cho cộng đồng. Từ những việc làm giản dị như giữ gìn vệ sinh môi trường, giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn, xây dựng nếp sống văn minh đến bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương, tinh thần đoàn kết sẽ được vun đắp mỗi ngày. Đó cũng là cách để Tuần Văn hóa Đại đoàn kết dân tộc thực sự có sức sống lâu dài, góp phần xây dựng cộng đồng ngày càng gắn bó, văn minh và phát triển.
