Cùng với việc lập các quy hoạch chiến lược, trong thời gian qua tỉnh Quảng Ninh đã quyết định dừng, tạm dừng việc trình, đề nghị phê duyệt quy hoạch các KKT trên địa bàn để tranh thủ ý kiến phản biện của các đơn vị tư vấn nước ngoài. Trong đó Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội KKT cửa khẩu Móng Cái, KKT Vân Đồn do đơn vị tư vấn là Tập đoàn MCKinsey (Mỹ) lập hoặc tham gia phản biện; KKT cửa khẩu Hoành Mô - Đồng Văn (Bình Liêu), Bắc Phong Sinh (Hải Hà) do Công ty TNHH Nippon Koei (Nhật Bản) tham gia phản biện.
Đặc khu kinh tế phiên bản 2.0
Để các KKT là bàn đạp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh theo đề xuất của đơn vị tư vấn là Tập đoàn McKinsey cần có những thể chế riêng đủ lực tạo sự bứt phá cho các KKT, đặc biệt với KKT Vân Đồn và KKT cửa khẩu Móng Cái muốn là hạt nhân phát triển đột phá cần tập trung thực hiện thành công các nguyên tắc xây dựng và vận hành của đặc khu kinh tế phiên bản 2.0.
Cụ thể, đối với KKT Vân Đồn xây dựng thành KKT năng động bắt buộc thực hiện 2 giai đoạn, trong đó giai đoạn 1 kéo dài 3-5 năm với mục tiêu chính là đẩy nhanh phát triển du lịch, thành lập vùng thực phẩm và nâng cấp hạ tầng giao thông. Theo đó, phát triển Vân Đồn trở thành trung tâm du lịch sinh thái và điểm dừng cho du khách đến Hạ Long và Cô Tô, đồng thời có thể là điểm thu hút các khách du lịch quốc tế cao cấp từ các du thuyền đến Vịnh Bái Tử Long. Để phục vụ cho trung tâm du lịch sinh thái này cần xây dựng, nâng cấp một cảng biển nhỏ cho dự án thuỷ sản quy mô lớn, nâng cấp cảng hành khách phục vụ du khách đến Cô Tô và các đảo trên Vịnh Bái Tử Long, xây dựng sân bay Vân Đồn phục vụ du lịch của Vịnh Hạ Long và đường cao tốc Hạ Long - Móng Cái nhằm nâng cao hệ thống kết nối giao thông nội tỉnh. Các dự án đầu tư hạ tầng giao thông này cũng là sự chuẩn bị cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Giai đoạn 2 sẽ áp dụng tiêu chuẩn cao trong quá trình thực hiện như đầu tư thành công một số khu nghỉ dưỡng tổng hợp (cùng hệ thống sòng bạc, công viên giải trí và các trung tâm mua sắm) và thu hút được phân khúc du khách phù hợp. Đồng thời tiếp tục nâng cấp hạ tầng giao thông từ Vân Đồn đi Móng Cái bằng cầu Vân Tiên và các tuyến đường bộ phía Bắc để thu hút du khách Trung Quốc từ bên kia biên giới.
Đối với KKT cửa khẩu Móng Cái xây dựng thành cửa ngõ giữa Trung Quốc - ASEAN cho các hoạt động về thương mại, du lịch và sản xuất để có thể nắm bắt được những cơ hội tăng trưởng quá trình phát triển của tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc). Với vai trò là KKT cửa khẩu lớn nhất phía Bắc Việt Nam với tổng giá trị xuất nhập khẩu trị giá khoảng 6 tỷ USD/năm, KKT này nằm giáp với TP Đông Hưng (Quảng Tây, Trung Quốc), mới đây đã được Chính phủ Trung Quốc tuyên bố là “khu khai phát trọng điểm” phục vụ cho việc xây dựng một khu hợp tác kinh tế biên giới. Chính vì vậy, Móng Cái sẽ phải tập trung vào 3 lĩnh vực trọng tâm để phát triển gồm du lịch, thương mại và sản xuất. Trong đó du lịch Móng Cái sẽ chú trọng đến 3 nhóm khách là du khách từ Trung Quốc sang Việt Nam và ngược lại tạm dừng chân, du khách Trung Quốc (chủ yếu là du khách nam giới), du khách Việt Nam lên biên giới mua hàng giá rẻ. Phát triển thương mại để đưa Móng Cái trở thành trung tâm dịch vụ vận tải và kho vận để củng cố vị thế là một trong những trung tâm thương mại giữa ASEAN và Trung Quốc. Muốn làm được việc này cần nâng cấp hệ thống đường bộ kết nối Móng Cái với Hà Nội, Cái Lân và Hải Phòng và có thể xây dựng tuyến đường sắt từ Hải Phòng và cảng Cái Lân đi Móng Cái và Nam Ninh. Cùng với đó, nâng cấp hệ thống đường bộ và đường sắt Móng Cái - Hà Nội và biến Móng Cái thành cửa ngõ cho hàng hoá từ cảng Phòng Thành, Quảng Tây sang. Về lĩnh vực sản xuất ưu tiên thu hút các nhà đầu tư thứ cấp quy mô lớn trong ngành dệt may để lấp đầy KCN Hải Yên (hiện doanh nghiệp sản xuất dệt may Texhong của Trung Quốc là nhà đầu tư thứ cấp chính) để phát triển thêm các hoạt động kinh tế sẵn có và tạo ra lợi thế quy mô từ cụm công nghiệp.
Ngoài 2 KKT mang tính đột phá này thì KKT cửa khẩu Bắc Phong Sinh (Hải Hà) và Hoành Mô - Đồng Văn (Bình Liêu) được xác nhận là những khu kinh tế phụ trợ cho KKT cửa khẩu Móng Cái và Vân Đồn để đảm bảo sự xuyên suốt và duy trì các hoạt động liên tục dọc chuỗi các KKT cửa khẩu.
Cơ chế đặc thù
Theo kết quả rà soát của các nhà tư vấn hiện tại, Quảng Ninh chưa có cơ chế chính sách riêng nào cho các KKT biển và KKT cửa khẩu trong tỉnh ngoài cơ chế chính sách ưu đãi chung được quy định bởi Chính phủ. Trong đó, các chính sách dành cho KKT biển bao gồm các chính sách ưu đãi đối với thuế thu nhập doanh nghiệp (theo Nghị định 124/2008/NĐ-CP) và thuế xuất khẩu (theo Nghị định 87/2010/NĐ-CP), chế độ thu tiền thuê đất và thuê mặt nước (theo Nghị định số 142/2005/NĐ-CP) và các chính sách khác theo. Nghị định số 29/2008/NĐ-CP của Chính phủ quy định về KCN, Khu chế xuất và KKT. Các chính sách dành cho KKT cửa khẩu bao gồm các chính sách ưu đãi về chế độ thu tiền thuê đất và thuê mặt nước (theo 142/2005/NĐ-CP), Quyết định số 33/2009/QĐ-TTg ngày 2-3-2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành cơ chế, chính sách tài chính đối với KKT cửa khẩu, và các chính sách khác theo Nghị định số 29/2008/NĐ-CP. Muốn tạo được sức bật cho các KKT này cần cải tiến quy trình phê duyệt và thủ tục hành chính cho giấy phép đầu tư tại KKT, cung cấp các dịch vụ công cộng cơ bản trong các khu công nghiệp, như điện, nước và dịch vụ quản lý nước thải. Đặc biệt, đối với Vân Đồn, cần mạnh dạn áp dụng những cơ chế khác biệt như miễn phí thuê đất lên đến 15 năm tuỳ theo tính chất ngành hoạt động, áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong thời gian lên tới 15 năm tuỳ theo tính chất ngành hoạt động, giảm 50% thuế thu nhập cá nhân làm việc trong KKT, miễn thuế nhập khẩu trong các ngành công nghiệp lắp ráp, các dự án với mục đích đầu tư dài hạn hay đối với các ngành sử dụng nguyên liệu thô/vật liệu sản xuất không sản xuất được ở Việt Nam…
Kinh nghiệm thành công trong thiết kế và triển khai một số mô hình đặc khu kinh tế trên thế giới cho thấy đây chính là nơi thu hút các nhà đầu tư tầm cỡ quốc tế. Theo các nhà tư vấn của tỉnh, nếu được triển khai đúng hướng, các khu kinh tế có thể trở thành một cơ chế mạnh, có thể chuyển đổi phương thức thu hút và hỗ trợ nhà đầu tư của tỉnh, đặc biệt là để phát triển những ngành, lĩnh vực mới.
Ngọc Lan
