Tiên Yên được đánh giá là một trong những địa phương của Quảng Ninh có diện tích rừng ngập mặn (RNM) lớn, với hệ sinh thái đa dạng. Những cánh RNM ấy đã trở thành “bức tường xanh” bảo vệ cuộc sống của cư dân ven biển và mang lại nguồn lợi kinh tế lớn.
Để có được những cánh rừng xanh tốt mang lại hiệu quả kinh tế như bây giờ không phải là đơn giản. Trước đây do hiểu biết về vai trò ý nghĩa và giá trị của RNM đối với đời sống kinh tế cũng như bảo vệ môi trường sinh thái, phòng ngừa thảm hoạ của người dân còn hạn chế đã dẫn đến tình trạng chặt phá làm suy giảm diện tích và chất lượng của RNM. Hầu hết người nông dân do đời sống kinh tế khó khăn đã phá RNM để xây dựng, cải tạo ao, đầm nuôi tôm, cá… Cùng với đó, công tác quản lý, bảo vệ rừng chưa được triển khai đồng bộ từ huyện đến các xã. Các chế tài và các thể chế quản lý, bảo vệ và công tác giao đất giao rừng còn nhiều bất cập... Từ thực trạng trên, Ban Quản lý rừng phòng hộ Tiên Yên đã tham mưu cho huyện đưa ra nhiều chủ trương và giải pháp nhằm quản lý, bảo vệ và khôi phục RNM trên địa bàn trong đó có chương trình trồng RNM và phòng ngừa thảm hoạ giai đoạn 2006-2010. Thời gian đầu khi mới triển khai trồng RNM gặp không ít khó khăn, trở ngại từ nhận thức của người dân đến công tác chỉ đạo, nhưng với quyết tâm cao, những khó khăn đã dần được tháo gỡ. Từ năm 2006 đến nay tổng diện tích RNM (rừng tự nhiên kết hợp khoanh nuôi tái sinh) trên địa bàn huyện tăng lên trên 3.300ha, trong đó diện tích rừng trồng mới trên 370ha gồm: Rừng do Tổ chức UNDP (Dự án nhỏ của Liên hợp quốc) tài trợ; Tổ chức ACTMANG (Hà Lan); dự án SUMA; trung tâm Nghiên cứu tài nguyên môi trường (Đại học Quốc gia Hà Nội) trồng... Bên cạnh công tác trồng, phục hồi, khoanh nuôi bảo vệ, huyện Tiên Yên đặc biệt quan tâm đến công tác tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức của mọi tầng lớp nhân dân về vai trò, ý nghĩa của RNM với nhiều hình thức khác nhau.
Tính từ năm 2009 đến nay đã có hàng chục cuộc thi tìm hiểu về vai trò, tác dụng và các biện pháp bảo vệ RNM được tổ chức trên địa bàn. Các hình thức thi tìm hiểu phong phú, có tính thu hút cao và thực sự đã tạo ra “sân chơi” bổ ích cho học sinh tham gia. Đặc biệt, để nâng cao ý thức bảo vệ RNM tại địa phương, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội đã tổ chức cuộc thi tìm hiểu về vai trò, ý nghĩa của RNM tại xã Đồng Rui cho các tổ chức, đoàn thể và nhân dân trong xã. Thông qua công tác tuyên truyền, vận động đã làm thay đổi cơ bản nhận thức của các tầng lớp nhân dân trong huyện về vai trò và ý nghĩa của RNM. Từ đó đã chấm dứt tình trạng phá rừng, toàn bộ RNM trên phạm vi huyện đã được quản lý, bảo vệ một cách bền vững. Đặc biệt hàng trăm ha ao, đầm không có khả năng nuôi trồng thuỷ hải sản đã được các chủ đầm tự nguyện trả về địa phương để trồng RNM.
Theo đánh giá của Ban Quản lý rừng phòng hộ Tiên Yên thì Chương trình trồng RNM và phòng ngừa thảm hoạ trên địa bàn huyện, sau 5 năm triển khai đã cho kết quả khả quan. RNM đã được quản lý, phục hồi theo hướng bền vững, tăng về diện tích, chất lượng rừng. Kết quả này bước đầu đã có tác động tích cực đến đời sống, kinh tế, xã hội của các xã ven biển nói riêng và toàn huyện nói chung. Từ khi có RNM, môi trường sinh thái vùng ven biển đã được cải thiện. Các loài thuỷ hải sản cũng phong phú hơn, toàn bộ diện tích bãi triều được người dân sử dụng để nuôi trồng thuỷ sản. RNM không chỉ là nơi cư trú nhiều loài hải sản như: Giun biển, ngao, ngán, vạng, mực, tôm, cá mà còn là nơi cung cấp nguồn dinh dưỡng, hỗ trợ cho sự tồn tại và phát triển phong phú của các quần thể sinh vật cửa sông ven biển, đồng thời là nơi duy trì đa dạng sinh học cho biển. Đặc biệt hệ thống RNM phòng hộ ven biển của Tiên Yên còn được ví như “bức tường xanh” vững chắc bảo vệ cho toàn bộ tuyến đê biển, bảo vệ an toàn cho cuộc sống của cộng đồng dân cư ven biển. Đồng thời tạo ra nguồn thu đáng kể góp phần cải thiện đời sống kinh tế cho trên 85% người dân tại 5 xã ven biển từ nghề đánh bắt thuỷ sản dưới tán RNM; góp phần cải thiện môi trường sinh thái trong khu vực.
Có thể thấy những lợi ích, hiệu quả mà RNM mang lại là rất thiết thực. Song trước những diễn biến phức tạp, khó lường của thiên tai, những tác động của con người... vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để bảo vệ rừng đã có và tiếp tục mở rộng diện tích trồng rừng mới vẫn đang là bài toán khó không chỉ riêng đối với Tiên Yên mà cả ở các địa phương ven biển khác của tỉnh, cho dù ý thức bảo vệ rừng của người dân đã được nâng cao. Nhưng vì lợi ích kinh tế cục bộ, vì kế sinh nhai, rừng vẫn có thể bị chặt phá nếu không được quản lý, bảo vệ, giám sát chặt chẽ.
Hiểu Trân
