Hiện nay, hệ thống tuyển sinh của TKV đã "phủ sóng" tại 29 tỉnh, thành phố, kết nối tới gần 160 huyện và hơn 2.000 xã trong cả nước. Với địa bàn hoạt động rộng như vậy, lẽ ra việc chiêu sinh nghề mỏ phải dễ dàng, nhưng trái lại, các trường đào tạo nghề mỏ hiện nay của TKV đều "đau đầu" trong công tác tuyển sinh.
[links()]
Trăm mối lo ở trường nghề
Trở về đơn vị làm việc sau 2 ngày vượt hơn 500 cây số từ Quảng Ninh lên tận huyện miền núi Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang chiêu mộ học sinh, ông Vũ Văn Thịnh, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Giới thiệu việc làm - Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) thở dài chia sẻ: Chưa bao giờ công tác tuyển sinh thợ lò của trường lại rơi vào tình trạng khó khăn như hiện nay. Chuyến đi tuyển sinh tại huyện miền núi Hoàng Su Phì vừa qua của chúng tôi chỉ thu được 30 hồ sơ đăng ký nhập học. Chả bù cho trước kia, nhà trường chỉ cần đăng thông báo tuyển dụng công nhân thợ lò có thể thu về hàng nghìn bộ hồ sơ... Nhiều đến mức thí sinh muốn trở thành thợ mỏ phải vượt qua “cửa ải” thi tuyển đầu vào để lựa chọn ra những người khỏe mạnh, xuất sắc. Nhưng vài năm gần đây, nhà trường đã phải đến tận các thôn, bản, xã vùng sâu, vùng xa tiếp cận với nhiều đối tượng nhưng công tác tuyển sinh đều chật vật, không hoàn thành chỉ tiêu”
Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam - Phân hiệu Hoành Bồ được đầu tư xây dựng khang trang, đáp ứng năng lực đào tạo hơn 1.500 thợ lò/năm. Tuy nhiên, từ năm 2015 đến nay, do tuyển đầu vào gặp khó nên mỗi năm, Phân hiệu này chỉ đào tạo được 800-1.000 thợ lò. Năm nay, Phân hiệu được giao tuyển sinh 188 chỉ tiêu. Tính đến giữa tháng 10/2017, đơn vị mới tuyển được 133/188 học sinh, bằng 70% kế hoạch năm. Theo lãnh đạo Phân hiệu, dự kiến số chỉ tiêu còn lại sẽ khó tuyển đủ khi dịp cuối năm thị trường tuyển dụng lao động gần như không có biến động nhiều.
Vì khó khăn trong công tác tuyển sinh nên dù số lượng không đủ, các trường nghề vẫn phải mở lớp để sinh viên đã đăng ký không phải chờ đợi lâu. Đơn cử như tại lớp Kỹ thuật khai thác mỏ hầm lò HTC2- HB- K42, Phân hiệu Hoành Bồ khai giảng hơn 4 tháng nay chỉ thu hút được 23 em theo học, trong khi chỉ tiêu một lớp khoảng 50 sinh viên.
Thầy giáo Nguyễn Văn Tú, Khoa Hầm lò 2, Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam - Phân hiệu Hoành Bồ, cho biết: Hiện nay, Nhà trường áp dụng nhiều chính sách đãi ngộ để thu hút học sinh theo học nghề mỏ như: Miễn 100% học phí, tiền ăn, ở, thậm chí trong thời gian thực tập còn được hưởng 75-100% hệ số lương giống thợ lò chính… Dù “trải thảm đỏ” nhưng nhiều thanh niên vẫn chưa mặn mà, gắn bó. Đứng lớp lâu năm tôi chứng kiến nhiều trường hợp sau khi sinh viên thực tập xong bỏ mất gần ½ quân số. Đáng buồn có những em sau khi thực tập kiếm đủ tiền mua chiếc xe máy là “cuốn chiếu” bỏ học giữa chừng gây lãng phí thời gian, chi phí đào tạo của trường.
Được biết, hiện nay, Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam là đơn vị duy nhất chuyên đào tạo nguồn nhân lực thợ lò cho TKV. Hiện, Trường có 6 phân hiệu: Cẩm Phả, Hoành Bồ, Hữu Nghị, Việt Bắc, Hồng Cẩm và Móng Cái. Ngoài Phân hiệu Hoành Bồ gặp khó khăn trong công tác tuyển sinh và đào tạo các phân hiệu khác đều rơi vào tình trạng tương tự.
Thực tế, công tác tuyển sinh công nhân thợ lò của TKV từ năm 2015 đến nay đều không đạt chỉ tiêu đề ra. Năm 2015, TKV có nhu cầu tuyển dụng hơn 5.500 công nhân (chủ yếu thợ lò). Kết quả các đơn vị chỉ chiêu sinh được gần 4.000 người, bằng 72% so với kế hoạch năm. Năm 2016, tỷ lệ tuyển sinh được 3.134 người, bằng 81% kế hoạch năm. Riêng từ đầu năm 2017 đến giữa tháng 10, kết quả tuyển sinh của TKV đạt rất thấp với hơn 1.730 người, đạt khoảng 46% so với kế hoạch năm.
Không chỉ tuyển sinh đạt thấp, tình trạng học sinh bỏ học (chủ yếu giai đoạn thực tập) tại các Phân hiệu đào tạo lại có xu hướng tăng cao ở mức báo động. Thống kê mới đây của Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam, 9 tháng đầu năm 2017, số học sinh bỏ học của Nhà trường là 1.100/4.900 học sinh (tính cả số lượng học sinh gối năm 2016 sang).
Từ những con số trên cho thấy tình trạng tuyển sinh và đào tạo thợ lò của TKV trong 3 năm qua gặp nhiều khó khăn và đang biến động theo hướng "tuột dốc không phanh".
Áp lực từ thị trường "cung - cầu" lao động
Trước đây, địa bàn tuyển sinh cung cấp đầu vào cho ngành Than chủ yếu tập trung các tỉnh, thành truyền thống như: Quảng Ninh, Hải Dương, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định… Tuy nhiên, vài năm gần đây, tại những địa phương này nhiều khu công nghiệp mọc lên đã cạnh tranh trực tiếp với thị trường tuyển dụng của TKV. Do bị cạnh tranh gay gắt nên việc tuyển sinh thợ lò ở các tỉnh truyền thống ngày càng khó thực hiện, vì vậy TKV phải chuyển dần lên khu vực miền núi (Tây Bắc).
Ngay tại tỉnh Quảng Ninh thời gian gần đây, nhiều khu công nghiệp, nhà máy, xí nghiệp đi vào hoạt động đã hút lượng lớn nguồn lao động tại các địa phương lân cận. Sức hút việc làm của các khu công nghiệp, nhà máy đã tạo ra nhiều sự lựa chọn của người lao động. Đây cũng là lý do khiến lực lượng theo học thợ lò trên địa bàn tỉnh thời gian qua có xu hướng giảm mạnh. Năm 2015, trên địa bàn tỉnh có hơn 1.100 học sinh theo học các nghề mỏ, nhưng 8 tháng đầu năm 2017, con số tuyển được chỉ có 400 học sinh.
Hay như TP Hải Phòng, tỉnh Thái Bình từ năm 2015 trở về trước, trung bình mỗi địa phương có khoảng 300-400 học sinh theo học nghề mỏ. Tuy nhiên, 8 tháng đầu năm 2017, tại 2 địa phương này chỉ tuyển được 70 học sinh.
Hiện nay, cơ cấu lao động cung cấp đào tạo thợ lò cho TKV đang có sự chuyển dịch từ địa bàn truyền thống sang tỉnh tiềm năng như Điện Biên, Lào Cai, Lai Châu… Thống kê của Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam cơ cấu tuyển sinh khu vực đồng bằng (địa bàn tuyển sinh truyền thống của TKV) đã giảm từ 65% (năm 2015) xuống còn 51% (năm 2016). Trong khi đó, thị trường tuyển sinh khu vực miền núi tăng từ 21,4% (năm 2015) lên hơn 30% (năm 2016).
Ông Vũ Văn Thịnh, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Đào tạo việc làm (Trường Cao đẳng Nghề than - Khoáng sản Việt Nam) cho biết: Sự thay đổi "cung-cầu" lao động là xu thế tất yếu, do đặc thù nghề mỏ chỉ tuyển nam giới trong khi đó hiện nay, người lao động có nhiều sự lựa chọn ngành nghề khác nhau, vì vậy đối tượng tham gia đào tạo nghề mỏ ít nhiều bị ảnh hưởng thu hẹp lại so với trước đây. Bên cạnh đó, do ảnh hưởng của tiêu thụ ngành Than, việc làm, tiền lương và thu nhập khiến sức hút tuyển sinh thợ lò hầu hết địa bàn đều giảm. Hơn nữa do đặc thù môi trường làm việc công việc thợ lò nặng nhọc, nguy hiểm… nên kém sức hút hơn so với các ngành nghề khác.
Được biết, TKV đang nới rộng vùng tuyển sinh ra những khu vực tiềm năng - khu vực Tây Bắc. Tuy nhiên, việc mở rộng vùng tuyển sinh ra khu vực khác thiết nghĩ cũng cần có sự cân đối để đảm bảo hiệu quả, do chi phí tuyển sinh sẽ tốn kém hơn.
Phạm Tăng
