Cách nào để nhân rộng?

Thời gian qua, ngành NN&PTNT cùng với các địa phương trong tỉnh đã thực hiện nhiều mô hình hỗ trợ phát triển sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp trên địa bàn phát triển. Trong khi nhiều mô hình, dự án phát triển sản xuất được xây dựng, triển khai, nhân rộng đem lại hiệu quả kinh tế, xã hội cao, thì cũng còn nhiều mô hình đã triển khai thí điểm thành công song việc nhân rộng lại đang là bài toán khó.

Mô hình thành công, nhưng...

Tính từ năm 2010 đến nay với 36 mô hình chăn nuôi được triển khai, nhiều mô hình được đánh giá là đi đúng hướng, phù hợp với định hướng phát triển ngành chăn nuôi cũng như khả năng nhân rộng của người dân. Điển hình như mô hình chăn nuôi lợn rừng sinh sản do Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh thực hiện đã tạo được sức  lan toả lớn, hình thành phong trào chăn nuôi trong nhân dân. Mặc dù, mới được triển khai trong thời gian gần 3 năm nay, bước đầu từ một số mô hình nhỏ lẻ tại các địa phương Hoành Bồ, Ba Chẽ... đến nay toàn tỉnh đã có hàng trăm mô hình nuôi lợn rừng, nhiều mô hình phát triển với quy mô trang trại với số lượng lên tới vài trăm con. Theo đánh giá của ngành chức năng và bà con nông dân, chăn nuôi lợn rừng cho thu nhập cao gấp 5-6 lần so với chăn nuôi thông thường theo quy mô hộ gia đình. Mỗi đôi lợn rừng sinh sản cho thu nhập bình quân 25-30 triệu đồng/năm. Nghề chăn nuôi động vật có nguồn gốc hoang dã, trong đó có nuôi lợn rừng đã góp phần tạo nguồn cung thực phẩm có giá trị cho nhu cầu nhân dân trong tỉnh và du khách, giảm áp lực khai thác động vật hoang dã. Các mô hình, dự án phát triển nuôi thuỷ sản được triển khai đồng bộ trên 3 loại hình mặt nước, nuôi ngọt, nuôi lợ và nuôi biển.

Nhiều mô hình, dự án nuôi thuỷ sản đã được tổng kết, nhân rộng đạt kết quả cao, điển hình như: Dự án phát triển nuôi thâm canh, bán thâm canh cá rô phi đơn tính tại các vùng chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thuỷ sản do Chi cục Nuôi trồng thuỷ sản, Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư, Trung tâm Khoa học kỹ thuật và sản xuất giống thuỷ sản thực hiện tại các huyện, thị xã Đông Triều, Uông Bí, Quảng Yên, Hải Hà cho năng suất 8 đến 12 tấn/ha, giá trị 280-300 triệu đồng/ha, góp phần nâng cao giá trị, hiệu quả sử dụng diện tích, chuyển dịch cơ cấu nghề nghiệp, cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn. Dự án được bắt đầu thực hiện năm 2010, với hơn chục hộ dân tại Đông Triều, Quảng Yên tham gia, đến nay đã nhân rộng ra hàng trăm hộ với hơn 3.000ha mặt nước nuôi cá rô phi trong toàn tỉnh, sản lượng hàng năm ước đạt trên 20.000 tấn cá thương phẩm. Hiện nay, sản phẩm cá rô phi đơn tính trên địa bàn đã được một số doanh nghiệp thu mua, chế biến xuất khẩu với giá cao, song vẫn không đủ cung cấp cho các đoan vị này. Trong sản xuất lúa, năm 2012, có 8/14 địa phương trong tỉnh tham gia thực hiện các mô hình sản xuất giống lúa chất lượng cao QR1, QR2. Từ chỗ mới chỉ có hơn 200ha vụ đầu tiên đã lên tới hơn 950ha trong vụ mùa năm 2012. Theo đánh giá của các địa phương, năng suất QR1 đạt 55 - 60 tạ/ha. Đây là cơ sở để nhân rộng các diện tích sản xuất giống lúa chất lượng cao theo mô hình cánh đồng mẫu lớn.

...Vẫn khó nhân rộng

Theo thống kê từ năm 2011 đến nay, ngành NN&PTNT cùng với các địa phương trong tỉnh đã thực hiện 138 mô hình phát triển sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp, khuyến công trong sản xuất nông nghiệp (36 mô hình chăn nuôi; 56 mô hình trồng trọt; 13 mô hình lâm nghiệp; 26 mô hình thuỷ sản và 7 mô hình khuyến công) với kinh phí hàng chục tỷ đồng. Tuy nhiên, số lượng các mô hình thành công được nhân rộng thì rất hạn chế. Nhiều mô hình thiếu tính bền vững, khả năng nhân rộng hạn chế, bà con nông dân không có điều kiện mở rộng sản xuất. Thậm chí có nhiều mô hình qua triển khai thử nghiệm, đánh giá tổng kết thành công, đạt hiệu quả cao và có khả năng nhân rộng nhưng kết quả vẫn chỉ dừng lại ở mức độ mô hình thí điểm.

Ông Nguyễn Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh cho biết: Việc nhân rộng các mô hình hỗ trợ phát triển trong sản xuất nông nghiệp hiện nay gặp rất nhiều khó khăn, trong đó phải kể đến công tác quy hoạch, quản lý và thực hiện quy hoạch sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp nói chung, quy hoạch vùng, đối tượng sản xuất còn nhiều bất cập, thiếu sự đầu tư mang tính chất tập trung, trọng điểm và đồng bộ. Hoạt động sản xuất còn nặng tính phong trào, dẫn tới đôi khi được mùa thì mất giá, được giá thì mất mùa. Đội ngũ cán bộ chuyên môn, cán bộ làm công tác nghiên cứu khoa học ở cấp cơ sở còn nhiều mặt hạn chế dẫn đến nhiều khó khăn trong công tác chỉ đạo, hiệu quả thực hiện và nhân rộng các mô hình, dự án thấp. Mối liên kết “4 nhà” còn lỏng lẻo, chưa tạo được sự đồng thuận, thống nhất để cùng khai thác các thế mạnh nên hiệu quả các mô hình chưa cao. Đặc biệt, đối với các mô hình, dự án mới, có hàm lượng khoa học triển khai ở cấp huyện bị thất bại phần lớn do chưa có cách tiếp cận đầy đủ về cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý và thực tiễn như: mô hình trồng thanh hao hoa vàng, mô hình trồng gấc, trồng đu đủ hoàng phi, mô hình sinh sản dũi…

Trước những khó khăn trong việc thực hiện và nhân rộng các mô hình hỗ trợ phát triển sản xuất, ngành chức năng cần xem xét để tìm biện pháp tháo gỡ và có hướng triển khai cho phù hợp. Theo đó, trên cơ sở quy hoạch phát triển nông, lâm, nghiệp, thuỷ lợi và thuỷ sản đến năm 2015, tầm nhìn 2020 đã được UBND tỉnh phê duyệt, các địa phương cần có quy hoạch chi tiết, cụ thể trong đó chú trọng công tác quy hoạch các vùng sản xuất hàng hoá, vùng chuyên canh cây lúa, hoa màu, chăn nuôi gia súc, gia cầm, thuỷ sản công nghiệp, tập trung gắn với chế biến, thị trường tiêu thụ sản phẩm. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu, ứng dụng quy trình sản xuất thâm canh, công nghiệp cây, con có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện sinh thái của từng vùng, miền, địa phương trong tỉnh.

Hữu Việt