Trước hết phải khẳng định chủ trương cải tạo chung cư cũ trên địa bàn của chính quyền TP Hạ Long là hoàn toàn đúng đắn, cần thiết và đã nhận được sự ủng hộ của người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi triển khai thực hiện thì việc cải tạo này lại gặp rất nhiều khó khăn. Vậy tại sao một chủ trương đúng đắn lại không thể thực hiện được?
Theo lãnh đạo TP Hạ Long thì có rất nhiều nguyên nhân, và nguyên nhân chính là do khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, bố trí quỹ nhà tạm cư, nhà tái định cư. Còn từ tìm hiểu của chúng tôi, nguyên nhân sâu xa là giữa nhà đầu tư, người dân, chính quyền chưa tìm được tiếng nói đồng thuận.
Do đặc thù hầu hết các chung cư cũ trên địa bàn thành phố đều nằm ở những vị trí rất đẹp, vì vậy khi có chủ trương cải tạo những chung cư này đa phần người dân đều có nguyện vọng được tái định cư ở nơi có vị trí tương đương với nơi cũ. Trong khi quỹ đất tái định cư của thành phố chỉ còn ở vùng sâu, vùng xa không đáp ứng được yêu cầu của các hộ dân. Thành phố cũng đã đưa ra phương án tái định cư tại chỗ, nhưng lại vấp phải những khó khăn về cơ chế hỗ trợ tạm cư, về kêu gọi đầu tư. Trường hợp chung cư 5 tầng tại phường Hồng Hà là một ví dụ của sự “bế tắc” trong việc giải quyết vấn đề cải tạo lại chung cư cũ khiến chính quyền thành phố phải đau đầu và người dân thì thiếu nơi an cư.
Khu nhà ở 5 tầng Cột 8 thuộc phường Hồng Hà (TP Hạ Long), trước đây do Công ty Lương thực Quảng Ninh (cũ) quản lý và cho cán bộ công nhân viên của đơn vị thuê để ở. Sau nhiều lần chuyển giao, khu nhà được giao cho Chi nhánh Công ty Lương thực Đông Bắc tại TP Hạ Long quản lý, chung cư này đã được xác nhận là sở hữu của Nhà nước thuộc quyền quản lý của UBND tỉnh. Hiện tại chung cư 5 tầng Cột 8 đã xuống cấp nghiêm trọng, đe doạ đến sự an toàn tính mạng cũng như tài sản của người dân. Để đảm bảo an toàn cho người dân, UBND tỉnh đã có quyết định giải toả nhà chung cư 5 tầng Cột 8 và yêu cầu TP Hạ Long cùng các sở, ngành liên quan phối hợp và có kế hoạch di dời các hộ dân, bố trí tái định cư mới cho các hộ trước mùa mưa bão.
Thực hiện quyết định của UBND tỉnh, từ năm 2010, TP Hạ Long đã có kế hoạch giải toả chung cư 5 tầng Cột 8, đồng thời tiến hành kiểm đếm và lên đơn giá bồi thường, hỗ trợ. Ngày 18-4-2011, Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố đã có thông báo yêu cầu các hộ dân nhận tiền bồi thường, bàn giao mặt bằng trước ngày 5-5-2011. Tuy nhiên, kế hoạch di dời này bị phá sản bởi các hộ dân không đồng ý với lý do quỹ nhà tạm cư, đất tái định cư chưa thoả đáng. Đến đầu năm 2013, trước tình trạng chung cư đã xuống cấp đến mức đáng báo động, TP Hạ Long đã phải ban hành quyết định cưỡng chế di dời 83 hộ dân ra khỏi toà nhà.
Theo ông Phạm Hồng Hà, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long cho biết: TP Hạ Long đã tổ chức cuộc họp lấy ý kiến người dân về phương án thực hiện. Thành phố đã đưa ra hai phương án cho các hộ dân lựa chọn: Phương án 1 là các hộ dân tự bỏ kinh phí xây dựng nhà chung cư thấp tầng theo đúng các quy định của Nhà nước; phương án 2 là kêu gọi nhà đầu tư có đủ năng lực làm chủ đầu tư để đầu tư xây dựng công trình chung cư kết hợp trung tâm thương mại theo đúng Quy hoạch chi tiết đã được UBND tỉnh phê duyệt ngày 12-3-2012. Nhưng đến thời điểm hiện tại vẫn còn 13/83 hộ chưa thống nhất đồng tình với phương án nào của thành phố.
Vì sao lại khó tìm được tiếng nói đồng thuận trong vấn đề cải tạo nhà chung cư cũ đến thế? Theo tìm hiểu của chúng tôi, bất đồng này xuất phát từ chỗ người dân thì muốn được tái định cư tại chỗ với diện tích rộng hơn nhưng số tiền đóng góp để xây dựng ít. Hoặc nếu tái định cư ở nơi khác cũng phải là vị trí thuận lợi hơn hoặc bằng nơi cũ. Và như vậy chính quyền khó lòng đáp ứng được yêu cầu này, bởi Nhà nước không thu hồi đất và nhà của các hộ dân, vì vậy chỉ hỗ trợ tạm cư có thời hạn và hỗ trợ di chuyển đối với những hộ có quyền sử dụng đất và sở hữu nhà đang ở trực tiếp tại chung cư. Vì sự bất đồng trong phương án giải quyết giữa chính quyền và người dân dẫn đến việc di dời các hộ dân tại chung cư 5 tầng phường Hồng Hà đã kéo dài nhiều năm mà chưa đi đến hồi kết.
Tương tự, tại chung cư 3 tầng phường Bạch Đằng và chung cư 5 tầng Trần Hưng Đạo, khi được hỏi ý kiến về cải tạo chung cư, đại đa số các hộ dân đều đưa ra yêu cầu về quyền lợi cao hơn phương án chính quyền, nhà đầu tư có thể giải quyết được. Chính điều này đã làm nản lòng nhà đầu tư lẫn chính quyền.
Đây cũng chính là lý do mà Công ty CP Xây dựng số 2 Vinaconex bỏ cuộc dự án xây lại nhà chung cư 5 tầng phường Hồng Hà. Mặc dù từ năm 2012, UBND tỉnh đã giao cho Công ty này thực hiện dự án và Công ty đã có phương án xây dựng chung cư với quy mô sơ bộ khoảng 29 tầng.
Nhiều nhà đầu tư chia sẻ: Bài toán kinh tế của doanh nghiệp khi đầu tư vào các chung cư rất nan giải. Trong hoạt động kinh doanh, chủ đầu tư dự án nào cũng muốn xây dựng nhiều diện tích thương mại để kinh doanh nhằm bù đắp vào khoản tiền đầu tư đã bỏ ra, nhưng bên cạnh đó lại phải tuân thủ những quy định về quy hoạch, thiết kế, về bố trí tái định cư cho các hộ dân. Trong khi người dân luôn đòi hỏi quyền lợi cao hơn thực tế được hưởng. Chính vì vậy khó cho nhà đầu tư trong việc cân đối bài toán lợi nhuận, bởi đây là những dự án kinh doanh chứ không phải là xây nhà xã hội.
Nhìn từ thực tế của chung cư 5 tầng phường Hồng Hà cho thấy, việc cải tạo lại các nhà chung cư cũ trên địa bàn thành phố đang gặp rất nhiều khó khăn. Nên chăng để đẩy nhanh tiến độ của chương trình, thay vì giao toàn bộ cho doanh nghiệp theo hình thức xã hội hoá như trước đây, Nhà nước sẽ đóng vai trò chủ đạo trong việc thực hiện các dự án để điều phối hợp lý quyền lợi của doanh nghiệp, người dân và vẫn đảm bảo được cảnh quan, kiến trúc đô thị.
Đặng Nhung
| Ý KIẾN CỦA NGƯỜI DÂN Bà Nguyễn Thị Là, tầng 5, lô 5, chung cư 5 tầng Phố Mới, phường Trần Hưng Đạo (TP Hạ Long): Mong muốn được di dời càng sớm càng tốt Thanh Hoa |