Theo thống kê của Sở Công Thương, tại các Khu kinh tế cửa khẩu hiện có trên 30 chợ đang hoạt động với mục tiêu phục vụ nhu cầu trao đổi hàng hoá của nhân dân các địa phương biên giới. Đặc biệt là có 4 chợ cửa khẩu là chợ Móng Cái (gồm chợ I, chợ II, chợ III) thuộc thành phố cửa khẩu Móng Cái; chợ Bắc Phong Sinh thuộc khu kinh tế cửa khẩu Bắc Phong Sinh và chợ Hoành Mô, chợ Đồng Văn thuộc khu kinh tế cửa khẩu Hoành Mô - Đồng Văn.
Theo đó, các chợ biên giới, cửa khẩu của tỉnh đang được hưởng chính sách ưu đãi theo Quyết định số 254 của Thủ tướng Chính phủ. Hoạt động thương mại tại các chợ thuộc khu kinh tế cửa khẩu đó góp phần phát triển du lịch và dịch vụ, đóng góp vào sự phát triển kinh tế, giao thương của cả nước với nước láng giềng. Qua đó, tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động, đời sống nhân dân địa phương được nâng cao, cơ sở hạ tầng được cải thiện, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, thu hút dân cư đến làm ăn, sinh sống. Đặc biệt những năm qua, việc trao đổi hàng hoá qua các cặp chợ cửa khẩu luôn có sự phát triển, hàng hoá trao đổi chủ yếu là hàng tiêu dùng, hàng thực phẩm, hoa quả… Theo đánh giá của các ngành chức năng thì hệ thống chợ cửa khẩu Móng Cái (I, II, III ) hiện nay hoạt động tương đối sôi động thu hút được 2.545 hộ kinh doanh, trong đó có tới 1.125 hộ kinh doanh người Trung Quốc. Chợ cửa khẩu Hoành Mô có 175 hộ kinh doanh, số hộ người Trung Quốc là 24, chợ Đồng Văn có 72 hộ kinh doanh, trong đó 24 hộ là người Trung Quốc.
Tuy nhiên, thực trạng cơ sở vật chất của các chợ cửa khẩu hiện nay còn yếu kém, trừ chợ Móng Cái I, chợ Bắc Phong Sinh mới được nâng cấp còn lại các chợ cửa khẩu còn lại cần phải được đầu tư xây mới hoặc nâng cấp. Bên cạnh đó, các chợ cửa khẩu hiện nay vẫn hoạt động theo mô hình Ban quản lý chợ là đơn vị sự nghiệp có thu nên hiệu quả hoạt động chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển. Việc đầu tư xây mới các chợ cửa khẩu hiện nay đang gặp nhiều khó khăn vướng mắc. Đơn cử như chợ Móng Cái II được đầu tư xây dựng và đưa vào sử dụng từ năm 1992. Diện tích mặt bằng khuôn viên chợ 6.800m2, trong đó diện tích nhà chợ chính 2.432m2, diện tích sân 2.500m2, diện tích vỉa hè, đường giao thông 1.868m2. Diện tích bình quân của 1 điểm kinh doanh trong chợ đạt 5-6m2. Qua nhiều năm sử dụng đến nay cơ sở vật chất của chợ đã xuống cấp. Mái tôn bị dột nát, nền gạch bị bong dộp, đường đi lại trong chợ quá chật hẹp, hệ thống ánh sáng và phòng chống cháy nổ không đáp ứng được yêu cầu hoạt động. Chợ lại không có bãi gửi xe, hệ thống thu gom rác thải, tiêu thoát nước và nhà vệ sinh công cộng đã xuống cấp nghiêm trọng gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh của các tiểu thương trong chợ. Triển khai chương trình phát triển hệ thống chợ đến năm 2020, từ năm 2008 đến nay mặc dù thành phố đã tổ chức nhiều cuộc tiếp kiến tiểu thương để tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Nhà nước và địa phương về việc đầu tư nâng cấp chợ, đồng thời tiếp nhận các ý kiến của người dân để có phương án xây dựng chợ. Thế nhưng đến thời điểm này chợ cửa khẩu Móng Cái II vẫn chưa thể khởi công xây dựng vì thiếu sự đồng thuận của người dân.
Theo tính toán của các cơ quan chuyên môn thì nhu cầu về vốn để phát triển, nâng cấp và mở rộng các chợ cửa khẩu (gồm chợ Móng Cái I, II, III, chợ Bắc Phong Sinh, chợ Hoành Mô và chợ Đồng Văn) cần khoảng 300 tỷ đồng. Chính vì vậy, ngoài sự tạo điều kiện, có cơ chế hỗ trợ từ phía các cơ quan Nhà nước thì rất cần sự đồng thuận từ phía nhân dân.
Nguyên Lâm
