Từ năm 2011 đến nay, tỉnh đưa 4 cơ sở điều trị thay thế các chất gây nghiện dạng thuốc phiện bằng methadone đường uống (cơ sở điều trị methadone) vào hoạt động tại Cẩm Phả, Hạ Long, Vân Đồn, Đông Triều. Các cơ sở này đã góp phần quan trọng trong công tác phòng chống HIV/AIDS và giữ gìn trật tự xã hội trên địa bàn. Mặc dù vậy, các cơ sở methadone cần có lộ trình cụ thể trong công tác xã hội hoá để phát huy hơn nữa hiệu quả hoạt động.
Hiệu quả của các cơ sở methadone
Bất kể mưa hay nắng, ngày thường hay lễ, tết; gần 4 năm nay, sáng nào, cơ sở điều trị methadone TP Hạ Long cũng tấp nập người ra, vào. Họ là những người trước đây nghiện heroin. Anh B.Đ.K (tổ 4, khu 1, phường Hà Tu, TP Hạ Long) điều trị tại đây ngay từ đợt đầu cơ sở mới đi vào hoạt động (tháng 8-2012). Anh kể: “Trước chưa điều trị methadone, mỗi ngày tôi mất 1 triệu đồng vào heroin để thoả mãn cơn nghiện. Thời gian đó, tôi chỉ nghĩ cách xoay tiền chứ chả thiết tha gì đến làm ăn. Điều trị bằng methadone đúng 20 ngày thì tôi không dùng heroin nữa. Đến nay gần 4 năm, sáng nào tôi cũng vào đây uống methadone, chiều về phụ gia đình sửa xe”. Không chỉ anh K mà phần lớn các trường hợp được điều trị methadone trên địa bàn tỉnh đều có những chuyển biến tích cực về sức khoẻ, tâm lý.
Theo số liệu thống kê của Sở Y tế, tính từ năm 2011 đến hết tháng 6- 2015, toàn tỉnh có khoảng 1.200 bệnh nhân được tiếp nhận vào các cơ sở điều trị methadone trên địa bàn. Hầu hết bệnh nhân vào điều trị đều tăng cân trở lại và có chuyển biến tốt về tinh thần, như: Cởi mở trong giao tiếp với người thân và nhân viên cơ sở, hạn chế những va chạm thông thường. Nhiều bệnh nhân đang điều trị đã hết nghiện heroin và có kết quả xét nghiệm nước tiểu âm tính với heroin suốt trong giai đoạn dùng liều duy trì. Trong số các bệnh nhân được điều trị khi mới được tiếp nhận vào điều trị thì chỉ có 30% khai có việc làm cho thu nhập, đến nay đã có hơn 60% có việc làm với thu nhập từ 2 triệu đồng/tháng trở lên, hơn 10% tự thu xếp làm việc giúp đỡ gia đình. Bệnh nhân sau một thời gian điều trị hầu hết đều kiểm soát được hành vi của bản thân.
Cần có chính sách cụ thể hơn
Mặc dù mang lại hiệu quả, ý nghĩa về mặt xã hội, song từ năm 2014 đến nay, việc điều trị methadone gặp không ít khó khăn. Trước đây, hầu hết chi phí hoạt động của các cơ sở, như: Thuốc methadone, trang thiết bị, xét nghiệm, nhân sự... đều do các Tổ chức quốc tế tài trợ. Tuy nhiên, từ năm 2014 đến nay, các tổ chức này cắt 20-25% tài trợ khiến kinh phí hoạt động hao hụt. Để duy trì hoạt động, các trung tâm y tế, bệnh viện được Sở Y tế giao nhiệm vụ quản lý các cơ sở methadone phải tiết kiệm kinh phí chi thường xuyên để bù vào.
Trước những khó khăn của các cơ sở điều trị methadone, cuối tháng 7-2015, HĐND tỉnh đã ban hành NQ số 218-HĐND “Về việc đảm bảo tài chính cho các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS giai đoạn 2015-2020” và tháng 8-2015, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 2368/QĐ-UBND phê duyệt nội dung Kế hoạch “Bảo đảm tài chính cho các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS” tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2015-2020; trong đó có hoạt động của các cơ sở methadone trên địa bàn. Quyết định số 2368 của UBND tỉnh có đưa ra giải pháp: Khuyến khích, đẩy mạnh công tác xã hội hoá chương trình điều trị methadone theo Nghị định số 96/2012/NĐ-CP ngày 15-11-2012 của Chính phủ, trong đó ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ cho một số đối tượng quy định tại Khoản 2 Điều 23 của Nghị định này.
Tuy nhiên, Nghị định của Chính phủ và Quyết định của UBND tỉnh cũng chưa nêu rõ: Với những đối tượng không thuộc diện được ngân sách nhà nước hỗ trợ điều trị trong các cơ sở methadone thì đóng góp ra sao? Nguồn thu từ hoạt động cung cấp dịch vụ điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện gồm những gì? Điều này khiến các cơ sở methadone trên địa bàn gặp lúng túng trong đẩy mạnh công tác xã hội hoá chương trình điều trị methadone thời gian tới. Trong khi đó, hiện nay cơ sở điều trị methadone ở TP Hạ Long và TP Cẩm Phả đều vượt bệnh nhân so với quy mô dự kiến ban đầu (dự kiến 300-350 bệnh nhân nhưng hiện mỗi cơ sở có gần 400 bệnh nhân), đòi hỏi phải bổ sung thêm nhân lực để đáp ứng hoạt động. Kết quả rà soát đối tượng nghiện trên địa bàn tỉnh của Công an tỉnh cũng cho thấy, đến tháng 6-2015, toàn tỉnh có khoảng 2.996 người nghiện; số đối tượng được điều trị methadone hiện nay chỉ chiếm 39,79% đối tượng nghiện trên địa bàn. Như vậy, dự kiến bệnh nhân cả 4 cơ sở điều trị methadone trên địa bàn tỉnh sẽ tiếp tục tăng bệnh nhân vì hiện nay vẫn còn 300 hồ sơ xin đăng ký vào điều trị.
Bởi vậy để các cơ sở điều trị methadone phát huy cao hiệu quả hoạt động, nhất là trong tình hình kinh phí của các tổ chức quốc tế đang cắt giảm như hiện nay, tỉnh cần có lộ trình cụ thể đối với vấn đề xã hội hoá các cơ sở điều trị methadone trên địa bàn tỉnh, trong đó có sự tham gia đóng góp một phần của chính những bệnh nhân đang điều trị nhưng không thuộc diện Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí.
Thu Nguyệt[links()]
