Để chủ động nguồn rau xanh tại chỗ trên các đảo, đặc biệt mỗi khi “giáp hạt” (cuối xuân đầu hè, cuối thu đầu đông) hoặc khi mưa bão, biển động, Viện Sinh thái nhiệt đới, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga (BQP) đã trồng thử nghiệm cây chùm ngây ở các đơn vị đóng quân trên các đảo Đông Bắc. Đến với đảo, cây chùm ngây không chỉ làm tăng thêm màu xanh, mà còn cung cấp thêm một loại rau giàu chất dinh dưỡng, làm cho bữa cơm của cán bộ, chiến sĩ thêm ngon, thêm ngọt.
Chùm ngây đến với đảo
Trong những chuyến khảo sát về môi trường sinh thái nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu trên các đảo vùng Đông Bắc của Tổ quốc, cán bộ khoa học Viện Sinh thái nhiệt đới, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga (BQP) đã được chứng kiến và thưởng thức rất nhiều “đặc sản rau xanh trên đảo” của bộ đội. Việc trồng rau xanh rất phát triển trên các đảo lớn, có đơn vị chăm sóc rau tốt sử dụng không hết đã chia sẻ cho người dân trên đảo. Tuy nhiên, cũng do điều kiện khắc nghiệt của thời tiết nên nguồn dự trữ rau xanh dự phòng khi “giáp hạt” hoặc khi mưa bão, biển động gặp nhiều khó khăn. Tiến sĩ Lê Xuân Đắc, Viện Sinh thái nhiệt đới, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga tâm sự: Sau mỗi chuyến nghiên cứu và khảo sát thực tế, ý nghĩ làm thế nào để tận dụng được diện tích đất ít ỏi và khô cằn trên các đảo để bộ đội và người dân có rau xanh, lại bảo vệ môi trường sinh thái cứ hiện hữu trong đầu chúng tôi. Sau khi nghiên cứu tài liệu ở trong nước và trên thế giới, cũng như các đặc điểm sinh thái một số loại cây trồng, chúng tôi đều nhận định cây chùm ngây có thể bảo đảm được các yêu cầu này. Đây là một loại cây thân gỗ, mọc cao 5-10m, sống lâu năm, đã được trồng và sử dụng ở hơn 80 quốc gia trên thế giới; có nhiều công dụng khác nhau, đặc biệt là làm rau xanh. Tháng 9-2013, chúng tôi đã quyết định đưa 40 cây chùm ngây trồng thử nghiệm ở các đơn vị đóng quân trên đảo Cái Rồng và đảo Cô Tô thuộc Lữ đoàn 242.
Thượng uý Quách Anh Hiến, Phó Tiểu đoàn trưởng, Tiểu đoàn đảo Cô Tô cho biết: Sau khi được cán bộ Viện Sinh thái nhiệt đới, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga hướng dẫn, chúng tôi đã tiến hành đào hố 50x50x50cm, lấy phân chuồng trộn với phân NPK và đất mùn để trồng cây. Đây là loại cây mới, nên chúng tôi rất lo lắng khi chăm sóc. Sau khi tham khảo ý kiến của các chuyên gia, chúng tôi đã chăm sóc đúng kỹ thuật. Sau 3 tháng, chúng tôi đã bắt đầu thu hoạch lá nấu canh. Canh rau chùm ngây được trồng ở trên đảo có hương vị thơm ngon hơn trong đất liền.
Từ kết quả thử nghiệm ban đầu, Viện Sinh thái nhiệt đới đã đề xuất ý tưởng với Ban Tổng Giám đốc Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, thực hiện chương trình “Trồng thử nghiệm và đánh giá khả năng sinh trưởng của cây chùm ngây trên một số đảo Đông Bắc”. Tháng 9-2014, hơn 500 cây chùm ngây tiếp tục được đưa ra đảo Trần và đảo Cô Tô để trồng thử nghiệm. Cho đến nay, cây chùm ngây đang sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện sinh thái khắc nghiệt của biển đảo.
Cho những bữa cơm ngon
Ánh mặt trời dần chìm xuống biển khơi, 9 tiếng kẻng vang lên báo hiệu giờ cơm chiều đã đến. Cùng cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn đảo Cô Tô thưởng thức bữa cơm chiều, nhìn mâm cơm đầy đủ các món ăn, phần lớn từ kết quả tăng gia sản xuất của đơn vị ai cũng phấn khởi. Bát canh thịt chùm ngây được cán bộ, chiến sĩ nhanh chóng “tát cạn”. Binh nhì Vũ Minh Quang, chiến sĩ Tiểu đội 6, Trung đội 2, Đại đội 6 tâm sự: Từ ngày về đảo, chúng em hay được ăn canh rau chùm ngây nấu thịt bò, tôm, thịt nạc băm, sườn non... Mỗi bữa cơm có canh chùm ngây ăn rất ngon, vì nó có vị ngọt, thơm như canh rau ngót, sau khi ăn xong cảm thấy cơ thể khoẻ mạnh, tinh thần rất sảng khoái.
Đại uý Nguyễn Văn Hồng, Chính trị viên phó Tiểu đoàn đảo Cô Tô cho biết: Cây chùm ngây mọc nhanh, hầu như không bị sâu ăn lá, cây không cần nhiều nước nên rất phù hợp với điều kiện đất đai trên đảo. Cây có khả năng cải tạo đất tốt, chắn gió, chắn cát; lá non nấu canh, lá già làm thức ăn bổ sung cho đàn bò và đàn dê của đơn vị… Đặc biệt, cây chùm ngây sinh trưởng và phát triển quanh năm, có thể thu hoạch lá làm rau xanh thường xuyên; chế biến các món canh từ lá chùm ngây cũng rất dễ dàng, hàm lượng dinh dưỡng cao. Hiện nay, ngoài các món ăn quen thuộc, hàng tuần, chúng tôi tổ chức cho bộ đội ăn 3 đến 4 bữa cơm có canh chùm ngây.
Theo Tiến sĩ Lê Xuân Đắc, ngoài các món canh, lá chùm ngây phơi khô tán bột có thể để được rất lâu mà không mất dinh dưỡng, sử dụng cho nhiều món ăn như cháo, bột trẻ em, nhào bột bánh, pha nước uống. Hoa chùm ngây có nhiều mật ngọt và giàu dinh dưỡng, làm rau hoặc phơi khô dùng nấu lấy nước uống như một loại trà. Quả non được dùng xào, nấu canh, hầm xương, ninh súp. Hạt khô có thể rang ăn bùi như hạt lạc hoặc chế biến bột dinh dưỡng cao cấp. Rễ non (củ) của cây ăn sống, xào, nấu canh hoặc hầm với thịt, tôm và các loại củ quả khác như một loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, củ thái nhỏ phơi khô ngâm với rượu có tác dụng bồi bổ sức khoẻ và tăng cường sinh lực.
Kết quả bước đầu của việc trồng thử nghiệm cây chùm ngây trên tuyến đảo Đông Bắc là cơ sở để phát triển trên quy mô lớn. Sau khi trồng đại trà, có thể thu gom, chế biến thành loại rau ăn liền (rau khô) phục vụ bữa ăn và nguồn dự trữ cho cán bộ, chiến sĩ và bà con nhân dân trên đảo, lực lượng Cảnh sát biển và Hải quân Việt Nam; góp phần cung cấp chất dinh dưỡng cho cán bộ, chiến sĩ, đủ sức khoẻ bám biển, bảo vệ vững chắc biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
Gia Đồng (Báo Quân khu 3)
