Đầu năm 2013, người dân thôn Nam Hả, xã Nam Sơn, huyện Ba Chẽ đều vui mừng được mùa thu hoạch địa liền, ước tính toàn thôn thu được khoảng 100 tấn củ, khi tiêu thụ hết bà con sẽ có gần 3 tỷ đồng. Ông Đặng A Mản, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Nam Sơn và cũng là người sống ở thôn Nam Hả cho biết: “Hiện nay, 100% bà con thôn Nam Hả đều đã trồng cây địa liền, nhà trồng ít thì cũng vài trăm m2, nhà trồng nhiều nhất trong thôn khoảng 3ha. Trong thời điểm hiện tại, địa liền bán được với giá khoảng 13.000-14.000 đồng/kg. Người trồng địa liền sau khi trừ chi phí thì còn được khoảng 70 triệu đồng/ha”.
Nhiều năm qua, Nam Hả là thôn khó khăn của xã Nam Sơn, tỷ lệ hộ nghèo cao. Cả thôn có 97 hộ dân nhưng chỉ có 16ha đất nông nghiệp, còn lại là đất rừng. Các thửa ruộng manh mún, nằm xen kẽ với rừng đồi, hệ thống kênh mương của thôn chưa được hoàn chỉnh, người dân cấy trồng phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên. Mấy năm gần đây lại thêm nạn chuột rừng, chuột đồng kéo đến phá hoại lúa, hoa màu, khiến cho các cánh đồng năng suất đã kém lại càng kém hơn. Nếu như người dân thôn Nam Hả chỉ trông chờ vào nguồn thu lúa, màu thì rất khó thoát nghèo. Trong điều kiện ấy, cây địa liền đã trở thành cây xoá nghèo của Nam Hả. Trước đây, bà con cũng đã trồng địa liền, nhưng người trồng người không, hoặc nhà chỉ có một vài khóm để phòng khi trái gió trở trời chữa bệnh cho người trong gia đình. Năm 2008, cây địa liền được bà con trồng theo hướng sản xuất hàng hoá với diện tích lớn vì nhu cầu của thị trường ngày càng cao. Đến nay người dân đã tăng diện tích trồng lên đến hơn 20ha. Đặc tính của địa liền có thể trồng xen kẽ với các loại cây khác, cây rất ít phải tưới tiêu, củ sau khi thu hoạch có thể bảo quản được lâu. Vào dịp sau Tết Nguyên đán người dân bắt tay vào trồng, khoảng 10 tháng sau địa liền được thu hoạch, ước tính năng suất khoảng 7,5 tấn củ/ha.
Chị Voòng Nhì Múi, thôn Nam Hả là hộ mới thoát nghèo. Chị bảo: “Trước đây gia đình tôi chỉ trông chờ vào cây lúa, hàng tháng phải chi tiêu tằn tiện lắm mà vẫn không đủ. Từ khi trồng địa liền, cuộc sống gia đình tôi dễ chịu hơn nhiều. Địa liền không phải đầu tư chăm bón nhiều như lúa, ngô. Cây thuộc họ gừng, củ có vị cay nên ít sợ chuột ăn”. Theo lãnh đạo thôn Nam Hả, từ năm 2008 đến nay, hàng năm thôn có từ 2-5 hộ thoát nghèo cũng từ bán củ địa liền. Hiện trong thôn đã có nhiều người mua được vật dụng đắt tiền như xe máy, ti vi, tủ lạnh, có hộ đã xây được nhà mới cũng nhờ “cây xoá nghèo” này.
Thế nhưng trong niềm vui thoát nghèo đó, người dân thôn Nam Hả vẫn băn khoăn, vì hiện tại giá địa liền hàng năm đều xuống một chút so với năm trước. Năm 2008, bà con bán được là 27.000 đồng/kg củ, thế mà nay giá chỉ còn dưới 50% so với thời điểm đó. Theo ông Đặng A Mản thì nguyên nhân do đầu ra của củ địa liền chưa được mở rộng. Người nông dân cũng chỉ biết bán địa liền cho các thương lái mà thương lái thường xuyên ép giá. Chính vì thế, dù cây địa liền là cây dễ trồng, hiệu quả cao hơn trồng lúa và hoa màu nhưng hiện nay loại cây xoá nghèo này vẫn được phát triển trên diện tích hết sức khiêm tốn ở thôn Nam Hả, xã Nam Sơn.
Củ địa liền từ lâu đã được người dân Việt Nam dùng làm thuốc, hoặc ngâm rượu để chữa các loại bệnh về đường tiêu hoá như dạ dày, đau bụng hoặc tức ngực, đau răng… Hiện nay, cây địa liền là nguyên liệu ổn định cho các làng nghề thuốc nam như Ninh Hiệp (Hà Nội), Nghĩa Trai (Hưng Yên), Lục Yên (Yên Bái), Mẫu Sơn (Lạng Sơn)... mỗi năm cho thu hoạch hàng nghìn tấn sản phẩm, cung cấp cho ngành dược liệu trong nước và tham gia xuất khẩu. Thế nhưng Nam Hả là một thôn nghèo và khó khăn của xã Nam Sơn, Ba Chẽ; trình độ dân trí của bà con còn thấp, cho nên họ cũng chỉ biết cấy trồng và chưa tiếp cận được tới các thị trường nên hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái. Do vậy, bà con trong thôn đều rất mong các đơn vị chức năng của xã Nam Sơn và huyện Ba Chẽ cùng vào cuộc giúp người trồng địa liền có đầu ra ổn định, để người dân yên tâm sản xuất vươn lên thoát nghèo.
Công Thành
