Để hướng cho hoạt động sản xuất của người nông dân đi vào chuyên môn hoá, nâng cao sức sản xuất, hiện nay, tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh đã xây dựng các mô hình chuyên canh phát triển cây trồng nhằm mục tiêu cung ứng hàng hoá số lượng lớn cho thị trường. Phát triển mô hình trồng mía đường tại huyện Hải Hà là một trong những hướng đi như vậy.
Ở Hải Hà, cũng đã từng có khá nhiều mô hình trồng cây nông nghiệp được phổ biến đến người dân, tuy nhiên, sau một thời gian triển khai, do hiệu quả kinh tế mang lại không cao nên người dân không mấy hào hứng thực hiện. Điển hình như cây chè nhiều năm qua vẫn được coi là mô hình phát triển tốt nhất ở huyện này. Tuy nhiên, do việc mở rộng diện tích một cách ồ ạt nhưng lại thiếu tính quy hoạch hợp lý và chưa tìm được đầu ra ổn định cho cây chè nên sau nhiều năm triển khai, nay đã bắt đầu làm nản chí người trồng chè. Được biết, sản lượng mà các doanh nghiệp địa phương có thể thu mua chè tại chỗ hiện khá hạn chế, chính vì vậy, người trồng chè thường xuyên phải đối mặt với việc bị ép giá sau mỗi vụ thu hoạch. Không hiếm hộ gia đình đã phải thu hẹp diện tích trồng lại để thay thế bằng loại cây trồng khác.
Ngoài chè, do theo thói quen canh tác, bà con nông dân huyện Hải Hà thường hay tận dụng những vùng đất đồi để trồng các loại cây lấy gỗ như: bạch đàn, keo… Những loại cây phải mất từ 6 năm trở lên mới được thu hoạch và mỗi lần cũng chỉ được khoảng 50-60 triệu đồng/ha. Đối với diện tích đất vườn thì chủ yếu là trồng rau nên năng suất rất thấp, hiệu quả kinh tế không cao. Chính vì vậy, khi được khuyến khích chuyển sang mô hình trồng mía đường, người dân Hải Hà rất phấn khởi. Một mặt vì mía không phải cây trồng lâu năm nên khả năng quay vòng vốn, đất nhanh hơn cây lấy gỗ; mía đường lại rất “ưa” đất Hải Hà nên chất lượng mía tốt. Và quan trọng nhất, trong khi những loại nông sản khác phải chật vật đi tìm đầu ra cho sản phẩm thì cây mía đường thu hoạch bao nhiêu sẽ được đảm bảo bao tiêu bấy nhiêu với mức giá phù hợp.
Để có được điều này, từ năm 2011 huyện Hải Hà đã ký kết thoả thuận với Công ty TNHH Thương mại và Du lịch Đài Trang thực hiện dự án trồng mía đường cung cấp nguyên liệu cho nhà máy đường khu Phòng Thành, (tỉnh Quảng Tây - Trung Quốc). Theo đó, Công ty này sẽ chịu trách nhiệm cung ứng giống cây trồng, đảm bảo nguồn giống chất lượng tốt. Cùng với đó, toàn bộ số lượng mía đường thương phẩm đạt yêu cầu chất lượng sẽ được Công ty thu mua lại. Về phía huyện Hải Hà, để hỗ trợ người dân tiếp cận phát triển mô hình trồng mía đường hiệu quả hơn, trong giai đoạn đầu, huyện hỗ trợ người nông dân kinh phí mua cây giống; tổ chức các lớp tập huấn, cử cán bộ khuyến nông trực tiếp hướng dẫn người nông dân các kỹ thuật trồng mía đường sao cho có năng suất và chất lượng cao nhất.
Từ những trợ lực này đã giúp cho mô hình trồng mía đường ở Hải Hà phát triển rất nhanh. Sau hơn 1 năm triển khai mô hình, đến nay toàn huyện đã có 8 xã triển khai phát triển trồng cây mía đường với tổng diện tích trên 83,29ha. Bên cạnh việc chuyển đổi những diện tích cây trồng cũ sang trồng mía, người dân còn tích cực khai hoang, cải tạo những diện tích đất đồi hoang hoá sang trồng mía (hiện nay diện tích khai hoang đất để trồng mía trong toàn huyện là 38,11ha). Theo ước tính của Phòng NN&PTNN huyện Hải Hà, trong vụ thu hoạch vào cuối năm nay, dự kiến toàn bộ diện tích mía trên địa bàn huyện sẽ cho năng suất bình quân đạt tới 80-100 tấn/ha, ước tính thu nhập mang lại cho người nông dân đạt từ 80-100 triệu đồng/ha. Con số này được kỳ vọng sẽ tạo nên những bước đột phá mới trong việc mở rộng mô hình sản xuất cây trồng của địa phương theo hướng hàng hoá thị trường. Góp phần quan trọng vào việc chuyên môn hoá sản xuất nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấy mùa vụ phù hợp hơn với địa phương.
Tuy nhiên, nhìn lại bài học về cây chè trên đất Hải Hà cũng như nhiều mô hình đã từng được phát triển tại các địa phương hiện nay, có thể thấy, mấu chốt của việc mở rộng các mô hình sản xuất vẫn là đầu ra ổn định cho nông sản. Do đó, thiết nghĩ mô hình trồng mía đường cần thiết phải được định hướng quy hoạch vùng trồng rõ ràng và quan trọng hơn là những trợ lực của địa phương trong việc tìm kiếm nhiều đối tác tiêu thụ nông sản này.
Hồng Nhung
