Những già làng ở Quảng Lâm (huyện Đầm Hà) không ai còn nhớ nổi cây quế trong khu rừng ngút ngàn kia có tự bao giờ. Chỉ biết, quế cũng như người, cây nọ nối tiếp cây kia, đời sau nối tiếp đời trước, đang tạo ra thứ nông sản đặc trưng làm giàu cho người dân nơi đây, từng bước xây dựng thương hiệu quế Quảng Lâm trong chương trình “Quảng Ninh - Mỗi, xã phường một sản phẩm”...
Từ khi bước vào công cuộc đổi mới, công tác giao đất giao rừng và nghề rừng ở Quảng Lâm có nhiều chuyển biến tích cực. Chỉ trong vòng khoảng 3 năm, từ 1986-1988, trên đất rừng được giao, bà con đã trồng được 80ha, trong đó có gần 40ha quế. Trong khoảng hơn 10 năm trước, mỗi năm Quảng Lâm trồng được từ 50-70ha quế, hoặc quế xen hồi. Trung bình mỗi năm cây quế đem lại nguồn thu khoảng 3 tỷ đồng, một số tiền rất lớn vào thời điểm đó.
Theo một số bà con nông dân xã Quảng Lâm, cây quế có chăm tốt thì cũng phải 6, 7 năm mới thu hoạch được vỏ; còn chậm thì phải mất đến 10 năm. Diện tích đất dưới tán cây quế vừa bạc màu vừa cớm nắng nên không thể tận dụng để trồng cây ngắn ngày. Mà quế có đặc tính là khi đã bóc hết vỏ sẽ chết, phải chặt bỏ trồng lứa cây mới. Vì thế, giải pháp đặt ra là phải trồng các lứa quế xen kẽ nhau, đảm bảo năm nào cũng có quế tách vỏ. Hiện nay, Quảng Lâm có 1.300ha diện tích trồng quế các lứa tuổi khác nhau. Tổng diện tích khai thác năm 2014 là 83ha, đạt 500 tấn vỏ quế khô với giá trị khoảng 20 tỷ đồng, tăng 150% so với năm 2013. Dự kiến năm 2015 này xã sẽ trồng mới khoảng 140ha diện tích rừng, trong đó chủ yếu là quế.
Một cân vỏ quế khô bán tại sân phơi vào thời điểm này có giá khoảng 36.000 đồng (còn vỏ quế tươi thì 15.000 đồng). Mỗi ngày, một thương lái có thể nhập tại các sân phơi gần chục tấn quế tươi. Cây quế đem lại lợi ích không chỉ cho người trồng, cho thương lái mà còn giải quyết việc làm cho nhiều lao động lúc nông nhàn. Những ai không có đất trồng quế thì có thể đi bóc vỏ quế thuê. Chị Chíu Lộ Múi, một người dân ở Quảng Lâm, vừa địu con đi làm về, nói với tôi rằng một buổi sáng chị bóc vỏ quế thuê cũng được mấy chục nghìn. Công việc quen rồi nên cũng không vất vả lắm!
Tuy nhiên, tới đây công việc của những người như chị Múi sẽ không nhiều như trước nữa. Theo chiều hướng của thị trường năm nay, mức giá quế đang xuống, năm nay bà con sẽ khai thác cầm chừng để chờ giá lên. Quế vỏ chủ yếu bán cho thị trường Trung Quốc nên thường xuyên bị ép giá. Điều đáng buồn hơn là quế không được chế biến mà bán dưới dạng sản phẩm nguyên liệu thô với giá trị chưa cao. Người Trung Quốc mua vỏ quế về chế biến ra 24 loại sản phẩm khác nhau với giá trị ước chừng gấp dăm, bảy lần vỏ quế khô ban đầu. Trong đó, không ít sản phẩm quay lại bán cho người Việt (có cả người trồng quế) với giá không hề thấp.
Ông Phạm Văn Bình, Bí thư Đảng uỷ xã Quảng Lâm cho biết, bà con nông dân trồng quế ở xã nhà rất bị động trong khâu tiêu thụ. Mua quế với lượng hàng bao nhiêu, đi qua đường nào, cửa khẩu nào v.v.. đều phụ thuộc hoàn toàn vào bên Trung Quốc. Phía bên kia cần thì mới bán được, còn không thì vỏ quế chất đống “đắp chiếu” đầy sân. Thêm nữa, quế phải phơi trong nắng vừa phải, nếu trời mưa không thể đem sấy vì sẽ mất hết tinh dầu. Do vậy, bà con không tự bảo quản được vỏ quế tươi. Giá cả thì lên xuống thất thường đẩy người nông dân vào tâm lý lo lắng, vừa bóc vỏ quế vừa nghe ngóng thị trường... Và cũng vì sự bất ổn của thị trường, lại thiếu vốn nữa, nên chưa có người dân nào ở Quảng Lâm dám đứng ra gom hàng ủ hàng chờ quế lên giá...
Được biết, trong toàn huyện Đầm Hà hiện có khoảng 2.000ha quế thì chỉ riêng xã Quảng Lâm đã chiếm già nửa. Ông Vũ Văn Phú, Chủ tịch UBND huyện Đầm Hà, cho biết: Để nâng cao chất lượng giá trị cây quế, cần phải xây dựng nhà máy chế biến sản phẩm. Hiện tại huyện Đầm Hà đang kêu gọi nhà đầu tư chế biến nông sản hỗ trợ bà con trong việc tiêu thụ sản phẩm. Nếu dự án này hoàn thành, vấn đề “đầu ra” cho cây quế nói riêng, nông sản nói chung, của huyện sẽ được đảm bảo.
Hải Dương
