Mới đây, trong chuyến công tác tìm hiểu tình hình phát triển kinh tế ở huyện miền núi Ba Chẽ, tôi được nghe người dân nói nhiều về cây thanh long, loại cây mà nhiều người nghĩ chỉ có thể trồng ở các tỉnh phía Nam. Thế nhưng, thanh long giờ đang được nhân rộng ở Ba Chẽ và được đánh giá là một trong những mô hình xoá đói giảm nghèo hiệu quả ở huyện miền núi còn nhiều khó khăn này.
KHỞI ĐẦU TỪ TRỒNG THỬ
Khi biết ý định của chúng tôi muốn tìm hiểu về việc trồng cây thanh long ở đây, đồng chí Vũ Văn Anh, Phó Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện vui vẻ cho biết: “Thời gian qua, phát huy lợi thế từ đất rừng, người nông dân Ba Chẽ đã tập trung phát triển kinh tế từ trồng rừng, tích cực xen canh gối vụ, trong đó có việc đưa giống thanh long vào trồng trọt. Ban đầu, thanh long được trồng ở xã Nam Sơn, nhưng đến nay cây thanh long đã được nhân rộng trong thị trấn và nhiều xã trên địa bàn huyện. Hiện thanh long đang vào vụ thu hoạch, nếu nhà báo muốn “mục sở thị”, tôi sẽ trực tiếp dẫn các đồng chí đi”.
Đi trên con đường trục chính của thị trấn, nhìn sang bên kia sông Ba Chẽ, chúng tôi được tận mắt ngắm nhìn những rừng keo, rừng quế bạt ngàn xanh mát mắt. Bên vạt rừng nổi hẳn lên là những hốc thanh long xum xuê cành, uốn cong trĩu quả đang đỏ rộ chờ người thu hoạch. Đi tiếp vào xã Nam Sơn, chúng tôi bắt gặp ngày một nhiều hình ảnh những người nông dân đang thu hoạch thanh long trên những thửa ruộng hay những vạt rừng.
Chúng tôi dừng chân tham quan vườn thanh long nhà ông Hà Văn Huyên, thôn Nam Hả Ngoài, xã Nam Sơn. Hộ ông Huyên là một trong những những gia đình có nhiều diện tích trồng thanh long nhất trong xã. Bổ quả thanh long vừa mới hái khỏi cành mời chúng tôi thưởng thức, ông Huyên vui vẻ khoe “Thanh long Ba Chẽ tuy nhỏ nhưng tuyệt lắm đấy”. Quả đúng như vậy, khi thưởng thức chúng tôi đã cảm nhận được vị ngọt sắc và mùi thơm rất riêng của thanh long. Ông Huyên cho biết thêm: “Cách đây vài năm, khi thấy nhiều hộ trong xã trồng thanh long, gia đình tôi đã đầu tư mua giống thanh long về trồng. Khi thanh long phát triển, tôi đã cắt nhánh để nhân giống, đến nay gia đình đã có 120 hốc thanh long. Giá thanh long cũng tăng dần theo mỗi năm. Nếu như năm trước, đầu mùa thanh long có giá là 20.000 đồng/kg thì năm nay giá đã tăng lên thành 35.000 đồng/kg. Mỗi năm trừ chi phí, gia đình tôi thu lãi trên 20 triệu đồng…”.
Để tìm hiểu về nguồn gốc giống Thanh Long trồng ở Ba Chẽ, chúng tôi đã tìm gặp chị Đào Thị Thuận, thôn Nam Hả Ngoài, xã Nam Sơn. Chị Thuận hiện là Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Nam Sơn (Ba Chẽ). Gia đình chị Thuận là hộ đầu tiên trong huyện đưa giống Thanh Long về trồng. Chị Thuận vui vẻ kể: Khoảng năm 1989, khi bố chồng chị đi làm kinh tế ở Đồng Nai về thăm con đã mang theo vài cành thanh long về cho vợ chồng chị trồng thử. Chị đã đem trồng cây thanh long ở mảnh vườn trước nhà nhưng không hy vọng cây cho kết quả bởi chị nghĩ thanh long khó có thể phát triển ở vùng đất này.
Tuy phát triển chậm nhưng cành thanh long của gia đình chị rất cứng cáp và khoẻ mạnh. Trồng được hơn một năm thì cây ra hoa rồi kết trái và dần chín đỏ. Quả tuy nhỏ nhưng khi ăn có vị ngọt đậm và thơm hơn hẳn những loại thanh long từ nơi khác đưa về bán tại địa phương. Thấy thanh long có thể thích nghi với vùng đất này, gia đình chị đã nhân giống rồi phát triển thành vườn.
Lúc bấy giờ Ba Chẽ chỉ có duy nhất gia đình chị trồng loại cây này nên ngoài việc học hỏi kinh nghiệm trồng thanh long từ những người bạn ở các địa phương khác, chị thường xuyên theo dõi trên các phương tiện thông tin đại chúng để tìm hiểu cách trồng và chăm sóc thanh long sao cho hiệu quả. Với vài hốc thanh long ban đầu, đến nay gia đình chị Thuận đã nhân rộng lên thành gần 200 hốc, thu nhập trung bình đạt từ 30 đến 40 triệu đồng/năm. Với cương vị là Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Nam Sơn, thời gian qua chị Thuận đã tích cực vận động hội viên, phụ nữ mở rộng diện tích trồng thanh long, coi đây là một trong những mô hình phát triển kinh tế hiệu quả.
ĐẾN NHÂN RỘNG MÔ HÌNH
Nhận thấy việc trồng thanh long đem lại hiệu quả kinh tế cao nên năm 2006, huyện đã quyết định triển khai thành mô hình. Các xã, thị trấn đã vận động bà con tận dụng diện tích đất trống, đồi trọc, phát quang các vạt rừng để trồng thanh long. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện phối hợp với Trạm Khuyến nông Ba Chẽ tổ chức nhiều lớp tập huấn hướng dẫn bà con kiến thức, kỹ thuật trồng và chăm sóc cây thanh long. Đến nay, mô hình cây thanh long được nhân rộng tại nhiều xã trên địa bàn, trong đó tập trung nhiều nhất ở thị trấn và các xã Nam Sơn, Đạp Thanh, Thanh Sơn, Đồn Đạc. Tổng diện tích trồng thanh long toàn huyện đạt gần 4ha; hộ trồng ít từ 2 đến 3 hốc, nhiều thì hàng trăm hốc.
Theo những người dân ở đây, thanh long sau thời gian trồng 2 năm bắt đầu cho quả, và từ năm thứ 3 trở đi sẽ cho thu hoạch rộ. Mỗi vụ thu hoạch kéo dài từ 4 đến 5 tháng (từ tháng 5 đến tháng 9). Năng suất khoảng 20 tấn quả/ha/năm, thu nhập bình quân mỗi ha đạt hơn 200 triệu đồng/năm. Thanh long là giống cây chịu hạn tốt, rất dễ trồng, dễ nhân giống, chăm sóc đơn giản lại không tốn vật tư phân bón.
Phát huy kết quả đạt được qua mô hình trồng thanh long, năm 2009 huyện Ba Chẽ đã quyết định nhập giống thanh long ruột đỏ từ Công ty Giống cây trồng nông - lâm nghiệp tỉnh Lạng Sơn về trồng thử nghiệm. Huyện giao cho Trạm Khuyến nông khảo sát địa điểm, lựa chọn 4 hộ gia đình tại 2 xã đặc biệt khó khăn là Đồn Đạc và Nam Sơn, trồng 200 hốc (50 hốc/gia đình), tương đương 0,7ha. Để giúp bà con thực hiện tốt mô hình này, Trạm Khuyến nông huyện đã phối hợp với các xã tổ chức tập huấn cho các hộ gia đình tham gia thực hiện mô hình, đồng thời hỗ trợ giống, vật tư, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, trụ xi măng… Các cán bộ của Trạm thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn các hộ thực hiện đúng yêu cầu quy trình kỹ thuật. Qua hơn 2 năm trồng thử nghiệm thanh long ruột đỏ tại 4 gia đình, 100% số cây trồng sống và phát triển tốt; tổng sản lượng đạt 0,8 tấn. Hiện các hộ tham gia mô hình đã có sản phẩm bán ra thị trường, góp phần tạo thu nhập cho gia đình.
Theo các cán bộ nông nghiệp huyện, thanh long ruột đỏ được khẳng định là loại cây phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở Ba Chẽ. Cây sinh trưởng và phát triển tốt, đạt hiệu quả kinh tế cao, đủ điều kiện nhân ra diện rộng. Với ưu điểm nổi bật là thơm, ngọt đậm đà và đẹp mắt, thanh long ruột đỏ đang được thị trường ưa dùng, giá trị cao gấp đôi thanh long ruột trắng. Vì thế, nhiều nông dân trên địa bàn huyện đã và đang nhân rộng mô hình thanh long ruột đỏ thay thế dần những loại cây có giá trị kinh tế thấp.
NGUYỄN HUẾ
