Trong những năm gần đây, quá trình phát triển đô thị trên địa bàn tỉnh với tốc độ nhanh đã dẫn đến nhiều cơ sở tiểu thủ công nghiệp nằm đan xen trong các khu đô thị và khu dân cư, không phù hợp với quy hoạch xây dựng đô thị của tỉnh. Hoạt động của các cơ sở này đã làm cho môi trường tại các đô thị ngày càng bị ô nhiễm, ảnh hưởng không tốt đến đời sống và sinh hoạt của nhân dân.
Theo thống kê của Phòng Kinh tế TP Hạ Long, toàn thành phố hiện có 174 cơ sở TTCN đang hoạt động, trong đó chủ yếu thuộc các nhóm ngành như: Gia công cơ khí, mộc dân dụng, tái chế nhựa, sửa chữa ô tô... Các cơ sở này nằm xen kẽ trong các khu dân cư với tổng diện tích nhà xưởng phục vụ sản xuất 34.459m2, tạo việc làm cho trên 1.000 lao động. Phần lớn các cơ sở có quy mô nhỏ lẻ, nhà xưởng được đầu tư tạm bợ, tự phát.
Trước tình hình đó, TP Hạ Long đã xây dựng kế hoạch, lộ trình thực hiện cụ thể cho từng năm. Căn cứ chỉ đạo của tỉnh, hướng dẫn của Sở Tài chính, Sở LĐ-TB&XH về di dời các cơ sở TTCN theo lộ trình từ 2012-2015, thành phố đã chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện. Cụ thể, theo lộ trình năm 2013 di dời 20-25 cơ sở, năm 2014 di dời 40-50 cơ sở, năm 2015 di dời 50-60 cơ sở và di dời các cơ sở còn lại vào năm 2016. Địa điểm di dời đến là cụm công nghiệp Hà Khánh.
Thực hiện kế hoạch, trong năm 2013 mới có 12 cơ sở tháo dỡ nhà xưởng di chuyển và nhận tiền hỗ trợ trên 1,8 tỷ đồng; 14 cơ sở đã dừng sản xuất và đang trong quy trình hoàn thiện hồ sơ, nhận tiền hỗ trợ; 2 cơ sở thuộc UBND phường Cao Thắng chưa thực hiện di dời.
Từ đầu năm 2014 đến nay, TP Hạ Long tiếp tục chia làm 2 đợt triển khai kế hoạch di dời các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp gây ô nhiễm môi trường hoặc phải di dời theo quy hoạch xây dựng đô thị. Đến thời điểm hiện tại Phường Hồng Hải có 1 cơ sở đã tháo dỡ nhà xưởng,1 cơ sở dừng sản xuất. Phường Hồng Hà có 1 cơ sở đã dừng sản xuất và 3 cơ sở dự kiến di chuyển trong tháng 9-2014. Phường Bạch Đằng có 1 cơ sở đã dừng sản xuất nhưng chưa tháo dỡ nhà xưởng.
Trong quá trình triển khai thực hiện, Tổ công tác đã hướng dẫn các cơ sở làm đơn xin đăng ký hỗ trợ di dời, phối hợp với Công ty CP Tập đoàn Kinh tế Hạ Long hướng dẫn các cơ sở khảo sát địa điểm, đăng ký thuê đất tại cụm Công nghiệp…
Mặc dù TP Hạ Long đã đề ra các giải pháp di dời các cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư tuy nhiên đến nay do vẫn còn nhiều vướng mắc nên việc thực hiện di dời vẫn còn rất chậm.
Theo tìm hiểu được biết, nguyên nhân của việc chậm di dời trên là do phần lớn cơ sở ô nhiễm phải di dời có quy mô nhỏ lẻ, tự phát, nhu cầu thuê đất tại cụm Công nghiệp phổ biến từ 100m2 đến dưới 1.000m2 đất sản xuất. Trong khi theo quy hoạch, diện tích tối thiểu các lô đất tại cụm công nghiệp hiện nay là trên 2.000 m2 dẫn đến khó khăn cho các cơ sở khi thực hiện di dời.
Bên cạnh đó, các cơ sở khi di chuyển vào cụm công nghiệp phải đầu tư một trạm điện hạ thế (khoảng 150 triệu/trạm). Ngoài ra, chính sách hỗ trợ 40% tiền thuê đất trong thời gian 5 năm (khoảng 5.700đ/m2/năm đối với Cụm Công nghiệp Hà Khánh) chưa đủ sức thu hút đối với các cơ sở sản xuất (giá cho thuê lại mặt bằng của Công ty Cổ phần tập đoàn kinh tế Hạ Long hiện nay là 715.000đ/m2/năm, tương đương khoảng 14.000đ/m2/năm). Với những chi phí ban đầu cao, việc hỗ trợ doanh nghiệp chưa thực sự hấp dẫn là một trở ngại lớn khiến các cơ sở khó có thể di dời vào cụm công nghiệp Hà Khánh.
Ngoài nguyên nhân về chi phí và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, thì hạ tầng kỹ thuật trong cụm công nghiệp Hà Khánh vẫn chưa đảm bảo khiến doanh nghiệp chưa thể di dời. Trao đổi với chúng tôi, ông Đào Tất Thắng, TP Kinh tế TP Hạ Long cho biết: "Hoạt động đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp đòi hỏi có nguồn vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài. Trong khi hiện nay lĩnh vực này chưa có cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đối với nhà đầu tư. Vì vậy, một số hạng mục tại Cụm Công nghiệp Hà Khánh chưa được đầu tư theo đúng tiến độ. Cụ thể, đến thời điểm hiện tại, Tập đoàn Kinh tế Hạ Long vẫn chưa bàn giao hạ tầng điện lưới cho Điện lực Hạ Long quản lý, dẫn đến việc khi có sự cố về điện xảy ra, việc khắc phục còn mất nhiều thời gian, gây ảnh hưởng đến việc duy trì sản xuất và năng suất của các nhà đầu tư thứ cấp tại Cụm Công nghiệp".
Bên cạnh đó, đặc thù của các cơ sở được di dời vào Cụm Công nghiệp chủ yếu là các cơ sở sản xuất, nên việc vận chuyển trang thiết bị, hàng hóa phục vụ sản suất hầu hết đều sử dụng các loại xe chuyên chở, xe tải có tải trọng lớn. Tuy nhiên, một số hạng mục đường giao thông trong Cụm Công nghiệp hiện vẫn chưa được chủ đầu tư bố trí kinh phí xây dựng, một số tuyến đường vẫn là đường đất nên dễ bị lún, úng ngập cục bộ khi vào mùa mưa, gây khó khăn cho việc vận chuyển hàng hóa của các doanh nghiệp và ảnh hưởng đến giao thông nội bộ. Vì vậy, cụm công nghiệp Hà Khánh chưa thu hút được nhiều doanh nghiệp vào đầu tư sản xuất. Chính vì vậy, một số doanh nghiệp có nhu cầu mở rộng sản xuất, đã đăng ký thuê đất nhưng chưa quyết định triển khai đầu tư trong thời điểm này.
Thiết nghĩ để việc di dời các cơ sở gây ô nhiễm vào cụm công nghiệp Hà Khánh theo đúng tiến độ, UBND TP Hạ Long, Tập đoàn Kinh tế Hạ Long cần sớm khắc phục những tồn tại, tháo gỡ những khó khăn trên.
Nghĩa Hiếu
