Cuộc khảo sát mới đây nhất về chất lượng nước mặt khu vực hồ Yên Lập của Chi Cục Kiểm lâm tỉnh phối hợp đơn vị chuyên môn thực hiện mới đây cho thấy nhiều chỉ số đã vượt quá ngưỡng cho phép. Trong đó chỉ số hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS) vượt trên 30 lần; chỉ số NH4 vượt gần 8 lần; chỉ số NO2 vượt trên 4 lần... Điều đáng nói, các hoạt động khai thác khoáng sản, trong đó chủ yếu là khai thác than tại khu vực này đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nước hồ Yên Lập.
Hiện nay liên quan đến khu vực hồ Yên Lập đang có 3 đơn vị khai thác than hoạt động là Công ty Than Đồng Vông, Xí nghiệp Than Hoành Bồ (Công ty Than Uông Bí) và Công ty Thăng Long (Tổng Công ty Đông Bắc). Nhìn chung các đơn vị này trong quá trình khai thác cũng đã có đầu tư hệ thống xử lý nước thải cho nguồn nước thải phát sinh song chưa triệt để, một số công đoạn sản xuất còn tồn tại những bất cập về môi trường. Cụ thể Xí nghiệp Than Hoành Bồ và Công ty Than Đồng Vông hiện đang có 2 lò ở phía Đông xã Quảng La và 2 lò khu Hạ My (Hoành Bồ) đang hoạt động. Do được đầu tư từ nhiều năm trước, nên hệ thống hạ tầng thu gom nước thải ở đây chưa đảm bảo, vẫn còn tình trạng nguồn nước thải từ các lò khai thác chảy trực tiếp vào các suối trong khu vực khiến cho hệ nước mặt của các khe suối khu vực này bị ô nhiễm. Trong đó đáng lo ngại vì đây là nguồn nước phía thượng nguồn, làm ảnh hưởng rất lớn đến môi trường nước của toàn bộ hồ. Khu vực sàng tuyển của đơn vị được thực hiện ngoài trời, không có mái che; các bãi đổ thải cũng chưa được đầu tư đúng mức, chưa có hệ thống thu gom nước mưa chảy tràn để lắng lọc trước khi chảy vào các nguồn nước tiếp nhận. Bởi vậy, vào mùa mưa lũ nước chảy tràn qua bãi sàng tuyển chảy xuống các khe suối, đồng thời kéo theo than, đất dẫn đến tác động bồi lắng dòng chảy. Riêng hệ thống đường vận chuyển của 2 đơn vị này đang bị xuống cấp. Thời gian vừa qua, mặc dù đã được doanh nghiệp tu bổ, sửa chữa, song chưa triệt để, kịp thời, nên vẫn diễn tra tình trạng rửa trôi đất đá và than theo nguồn nước xuống các khe suối vùng hạ lưu.
Tương tự như vậy, các bãi đổ thải của Công ty Thăng Long cũng đang tồn tại nhiều bất cập, gây ảnh hưởng không tốt tới môi trường nước lòng hồ Yên Lập. Cụ thể, Công ty bố trí khu vực xử lý nước thải ở vị trí thấp, bởi vậy trong mùa mưa thường bị ngập, không vận hành được. Đơn cử như trạm xử lý nước thải hầm lò phân xưởng khai thác 4 (mỏ Dân Chủ - Quảng La) nằm ở đầu nguồn nước hồ Yên Lập. Với vị trí này, sau mỗi cơn mưa to sẽ cuốn trôi lượng lớn đất đá và than xuống hồ Yên Lập, không chỉ làm ảnh hưởng chất lượng nước, mà còn gây bồi lắng, giảm công suất chứa của hồ. Ngoài ra, vị trí đặt các bãi đổ thải của Công ty cũng không hợp lý. Hiện nay điểm đổ thải của khu vực sàng tuyển than, cửa lò xuyên vỉa +40 nằm phía trên trạm xử lý nước thải hầm lò phân xưởng khai thác 4. Khu vực này cũng là điểm đầu nguồn nước của hồ Yên Lập. Theo anh Nguyễn Thanh Khương, Phó Trưởng Phòng Quản lý và Bảo vệ rừng, Chi Cục Kiểm lâm tỉnh, thì đây là sự bố trí rất bất hợp lý, bởi toàn bộ lượng nước mưa rửa trôi bãi đổ thải và nước mưa chảy tràn khu vực sàng tuyển sẽ chảy thẳng xuống khu vực đầu nguồn hồ Yên Lập. Bên cạnh đó, Công ty Thăng Long còn một bãi đổ thải (gần cửa lò +35 đến -60) nằm ngay vào phần hồ Yên Lập, nên gây ảnh hưởng rất lớn đến nguồn nước và dung tích chứa của hồ.
Có thể thấy, các hoạt động khai thác, vận chuyển than của 2 doanh nghiệp kể trên đang ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng nước lòng hồ Yên Lập. Vẫn biết, với đặc trưng của các hoạt động sản xuất than thì việc ảnh hưởng đến môi trường, trong đó có môi trường nước là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, không vì thế mà các doanh nghiệp không nỗ lực, cố gắng khắc phục, hạn chế đến mức thấp nhất những tác động tiêu cực. Nhất là trong điều kiện thực tế hiện nay, công trình hồ Yên Lập là một trong những hồ lớn của tỉnh, cung cấp nguồn nước tưới cho khoảng trên 11.000ha đất sản xuất nông nghiệp; cung cấp nước sinh hoạt cho một số khu dân cư, khu đô thị của Quảng Yên, Hoành Bồ, Uông Bí, Hạ long và một số khu vực lân cận. Ngoài ra mới đây hồ Yên lập còn được nâng cao công suất, cung cấp nước sinh hoạt cho khu du lịch Tuần Châu, khu công nghiệp Cái Lân và đảo Cát Bà (TP Hải Phòng).
Việt Hoa
