Với nhiều nỗ lực, công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả trên địa bàn tỉnh thời gian qua đã có những kết quả tích cực. Tuy nhiên, những bất cập trong các quy định gây không ít khó khăn cho các lực lượng chức năng làm công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả.
Năm 2015, Cục Hải quan tỉnh đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 817 vụ buôn lậu, gian lận thương mại, ma tuý và vi phạm thủ tục hải quan, tăng 19% so với cùng kỳ; tổng trị giá hàng hoá và phạt vi phạm hành chính gần 68 tỷ đồng, tăng 128% so với cùng kỳ. Điển hình một số vụ việc như: Buôn lậu hơn 2 tấn vẩy tê tê và 860kg ngà voi giấu trong thùng hàng đầu cá vược cấp đông lạnh ngày 22-11-2015, tại cửa khẩu Hoành Mô, huyện Bình Liêu; vận chuyển 89kg pháo lậu ngày 11-1-2016 trên địa bàn TP Cẩm Phả và TP Móng Cái; bắt giữ 1.000 bao thuốc lá, 75 chiếc điện thoại di động nhập lậu trên địa bàn khu 1, phường Trần Phú, TP Móng Cái ngày 3-12-2015…
Tuy nhiên, hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả vẫn diễn biến phức tạp. Các đối tượng còn sử dụng hoá đơn quay vòng, hợp thức hoá việc nộp thuế để vận chuyển hàng lậu; lợi dụng phương thức tạm nhập tái xuất; nhập khẩu qua đường biển và kê khai số lượng thấp hơn thực tế; gia cố thêm các hầm, vách ngăn trên xe ô tô để giấu hàng lậu… Bên cạnh đó, vẫn còn không ít những bất cập trong các quy định của pháp luật tác động không nhỏ tới hiệu quả của công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Thoại, Phó Chi cục trưởng Chi cục QLTT tỉnh cho biết: Việc xử lý một số vi phạm liên quan đến một số loại hàng hoá như phân bón, vàng trang sức, thực phẩm… gặp không ít khó khăn. Đối với mặt hàng phân bón, theo Nghị định 163/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hoá chất, phân bón và vật liệu nổ công nghiệp không quy định thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính và ra quyết định xử phạt cho cơ quan QLTT, chỉ có thanh tra sở và thanh tra chuyên ngành mới có thẩm quyền này. Về xác định giá trị hàng cấm kinh doanh, trong đó việc xác định giá trị thuốc lá điếu nhập lậu và các loại hàng cấm kinh doanh khác để xác định thẩm quyền tịch thu, khởi tố hình sự chủ yếu khảo sát giá thông qua người tiêu dùng do chưa có hướng dẫn cách xác định giá trị các loại hàng hoá này. Đối với kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm về chất lượng hàng hoá, theo quy định của pháp luật thì các ngành chức năng phải lấy mẫu gửi thử nghiệm chất lượng (không được phép tạm giữ hàng hoá khi lấy mẫu do chưa có căn cứ, lý do tạm giữ). Tuy nhiên, do chưa thiếu cơ sở hạ tầng nên hầu hết các mẫu xét nghiệm đều phải gửi Hà Nội hoặc Hải Phòng để kiểm nghiệm. Trong khi đó, thời gian kiểm nghiệm thường kéo dài nên khi có kết quả kiểm nghiệm thì hàng hoá khác vi phạm có thể đã được tiêu thụ hết. Do đó không áp dụng được các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc tái chế, tiêu huỷ…
Còn theo lãnh đạo Hải quan tỉnh thì ngay cả việc xử phạt hành chính các vụ vi phạm hiện cũng gặp những khó khăn. Đơn cử như tại Nghị định 127/2013/NĐ-CP quy định về xử phạt hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan. Nghị định quy định thiếu hoặc chưa rõ ràng một số hành vi vi phạm như: Chỉ có quy định xử phạt đối với hành vi khai sai về đối tượng không chịu thuế mà không có quy định xử phạt đối với đối tượng hàng miễn thuế, thiếu quy định xử phạt về vi phạm của tổ chức, cá nhân xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh liên quan đến hàng hoá vi phạm sở hữu trí tuệ; thiếu quy định xử phạt đối với vi phạm của đối tượng là đại lý làm thủ tục hải quan; chỉ có quy định xử phạt hành vi vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới mà chưa có quy định hành vi buôn lậu. Đặc biệt, Trạm kiểm soát liên hợp chống buôn lậu có chức năng, nhiệm vụ là đấu tranh, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả song theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính chính danh Trạm trưởng lại không có thẩm quyền xử phạt và áp dụng các biện pháp ngăn chặn. Ngoài ra, lực lượng hải quan còn gặp không ít vướng mắc trong việc xử lý hành vi vi phạm của người vận chuyển khoáng sản các loại không có chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp; xử lý vi phạm của người vận chuyển hàng giả, hàng không có nguồn gốc, xuất xứ; xử lý vụ việc liên quan đến động vật hoang dã; xác định nguồn gốc tự nhiên hay gây nuôi của động vật nguy hiểm, quý hiếm…
Ông Phạm Ngọc Thuỷ, Phó Giám đốc Sở Công thương chia sẻ: Việc quản lý hàng hoá của cư dân biên giới trong thực tế phát sinh những vướng mắc. Theo quy định tại Quyết định 254/2006/QĐ-TTg thì hàng hoá do cư dân nước có chung biên giới sản xuất nhập khẩu vào Việt Nam dưới hình thức mua, bán, trao đổi được miễn thuế nhập khẩu nếu giá trị hàng hoá đó không quá 2 triệu đồng/người/ngày. Song hiện hầu hết số hàng hoá do cư dân biên giới nhập qua cửa khẩu thường được các tiểu thương trong chợ thu gom lại để bán. Trong khi đó, hoá đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc của hàng hoá này sau khi được bán lại cho tiểu thương gần như không có. Điều này gây ra nhiều khó khăn trong việc quản lý đối với hàng hoá lưu thông trên thị trường.
Trước những bất cập nêu trên, bên cạnh việc các ngành, các cấp cần sớm tháo gỡ thì các ngành chức năng và địa phương cần tiếp tục sát sao kiểm tra, kiểm soát, phối hợp chặt chẽ trong công tác nắm địa bàn, kịp thời xử lý các vi phạm, không để hình thành các tụ điểm và các vụ việc phức tạp.
Cao Quỳnh
